Komisja Heraldyczna – organ opiniodawczo-doradczy ministra właściwego do spraw administracji publicznej do spraw związanych z heraldyką, weksylologią oraz falerystyką, powoływana na podstawie ustawy z 29 grudnia 1998, która zmieniła m.in. ustawę o odznakach i mundurach z 21 grudnia 1978.

Opis Komisja Heraldyczna początkowo podlegała ministrowi spraw wewnętrznych i administracji, po reformie z 2011 ministrowi cyfryzacji, a od 2012 ponownie ministrowi spraw wewnętrznych i administracji.

Na członków komisji powoływane są w szczególności osoby wyróżniające się wysokim poziomem wiedzy z zakresu heraldyki i weksylologii, przedstawiciele organizacji, których statutowe cele związane są z heraldyką i weksylologią oraz przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego.

W skład Komisji wchodzi:

5 osób wskazanych przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego; 5 osób wskazanych przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego; 3 osoby wskazane przez ministra właściwego do spraw administracji publicznej.

Komisja składa się z przewodniczącego, jego zastępcy, sekretarza i dziesięciu członków. Członkowie komisji zostali powołani po raz pierwszy rozporządzeniem ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 stycznia 2000.

Pierwszym przewodniczącym mianowany został Stefan Krzysztof Kuczyński, który stanowisko piastował w latach 2000–2007, a w związku z jego absencją od 2007 zadania przewodniczącego przejął dotychczasowy zastępca Henryk Seroka. Od roku 2008 do 2024 funkcję przewodniczącego komisji sprawował Paweł Dudziński. W związku z wnioskiem ministra kultury i dziedzictwa narodowego Piotra Glińskiego z dnia 29 grudnia 2022 r. o odwołanie Pawła Dudzińskiego ze składu Komisji Heraldycznej, funkcję przewodniczącego przejął z dniem 26 kwietnia 2024 roku Jan Wroniszewski.

W kwietniu 2024 roku, w odpowiedzi na postulaty wprowadzenia do składu Komisji Heraldycznej ekspertów z dziedziny sztuk plastycznych, w miejsce odwołanego Pawła Dudzińskiego, na wniosek ministra kultury i dziedzictwa narodowego powołana została dr hab. Anna Myczkowska-Szczerska – profesor Akademii Sztuk Plastycznych im. Jana Matejki w Krakowie, specjalistka w dziedzinie projektowania komunikacji wizualnej.

Kompetencje Komisja doradza i opiniuje szczególnie w zakresie: opiniowania wzorów herbów, flag i innych symboli jednostek samorządu terytorialnego opiniowania i przygotowania projektów wzorcowych aktów prawnych związanych z ustanawianiem insygniów władzy państwowej, herbów, flag, emblematów i innych znaków i symboli związanych z heraldyką i weksylologią udzielania konsultacji władzom i organom administracji publicznej w dziedzinie właściwego używania insygniów władzy państwowej, herbów, flag, emblematów i innych znaków i symboli związanych z heraldyką i weksylologią.

W toku prac komisji wypracowane zostały szczegółowe zalecenia dotyczące: zasady tworzenia herbów, flag, sztandarów i pieczęci jednostek samorządu terytorialnego w Polsce zasady ustanawiania wyróżnień przez samorządy (odznak honorowych, medali honorowych) zasady sporządzania łańcuchów samorządowych.

Skład Aktualny skład Jan Wroniszewski – przewodniczący (wskazany przez KWRiST) Tadeusz Jeziorowski – zastępca przewodniczącego (wskazany przez KWRiST) Grzegorz Latos – sekretarz (wskazany przez MSWiA) Marek Adamczewski – członek (wskazany przez MKiDN) Tadeusz Sobieszek – członek (wskazany przez KWRiST) Anna Myczkowska-Szczerska – członek (wskazana przez MKiDN) Henryk Seroka – członek (wskazany przez MKiDN) Krzysztof Bąkała – członek (wskazany przez KWRiST) Sławomir Górzyński – członek (wskazany przez MKiDN) Piotr Gołdyn – członek (wskazany przez KWRiST) Wojciech Fałkowski – członek (wskazany przez MKiDN)

Zmiany składu 2000-2024 Pierwszy skład 2000 r. Stefan Kuczyński – przewodniczący Zenon Piech – zastępca przewodniczącego Adam Misiuwaniec – sekretarz Marceli Antoniewicz – członek Jan Kazimierz Czubak – członek Tadeusz Jeziorowski – członek Adam Koperkiewicz – członek Maciej Korkuć – członek Jerzy Kukliński – członek Andrzej Przedpełski – członek Henryk Seroka – członek Adam Sosnowski – członek Alfred Znamierowski – członek

Zmiana składu 2001 r. Stefan Kuczyński – przewodniczący Zenon Piech – zastępca przewodniczącego Adam Misiuwaniec – sekretarz Marceli Antoniewicz – członek Jan Kazimierz Czubak – członek Tadeusz Jeziorowski – członek Dariusz Woźnicki – członek Maciej Korkuć – członek Jerzy Kukliński – członek Andrzej Przedpełski – członek Henryk Seroka – członek Adam Sosnowski – członek Alfred Znamierowski – członek

Zmiana składu 2002 r. Stefan Kuczyński – przewodniczący Henryk Seroka – zastępca przewodniczącego Adam Misiuwaniec – sekretarz Marceli Antoniewicz – członek Tadeusz Sobieszek – członek Tadeusz Jeziorowski – członek Dariusz Woźnicki – członek Maciej Korkuć – członek Jerzy Kukliński – członek Andrzej Przedpełski – członek Jan Wroniszewski – członek Urszula Zgorzelska – członek Alfred Znamierowski – członek

Zmiana składu 2004 r. Stefan Kuczyński – przewodniczący Henryk Seroka – zastępca przewodniczącego Grzegorz Latos – sekretarz Marceli Antoniewicz – członek Tadeusz Sobieszek – członek Tadeusz Jeziorowski – członek Dariusz Woźnicki – członek Maciej Korkuć – członek Jerzy Kukliński – członek Marek Makowski – członek Jan Wroniszewski – członek Urszula Zgorzelska – członek Alfred Znamierowski – członek

Zmiana składu 2008 r. Paweł Dudziński – przewodniczący Jan Wroniszewski – zastępca przewodniczącego Grzegorz Latos – sekretarz Marceli Antoniewicz – członek Tadeusz Sobieszek – członek Tadeusz Jeziorowski – członek Dariusz Woźnicki – członek Maciej Korkuć – członek Piotr Dymmel – członek Marek Makowski – członek Henryk Seroka – członek Urszula Zgorzelska – członek Alfred Znamierowski – członek

Zmiana składu 2010 r. Paweł Dudziński – przewodniczący Jan Wroniszewski – zastępca przewodniczącego Grzegorz Latos – sekretarz Marceli Antoniewicz – członek Tadeusz Sobieszek – członek Tadeusz Jeziorowski – członek Wojciech Tutak – członek Maciej Korkuć – członek Piotr Dymmel – członek Marek Makowski – członek Przemysław Mrozowski Piotr Gołdyn – członek Alfred Znamierowski – członek

Zmiana składu 2015 r. Paweł Dudziński – przewodniczący Jan Wroniszewski – zastępca przewodniczącego Grzegorz Latos – sekretarz Marek Adamczewski – członek Tadeusz Sobieszek – członek Tadeusz Jeziorowski – członek Wojciech Tutak – członek Michał Karalus – członek Piotr Dymmel – członek Henryk Seroka – członek Przemysław Mrozowski Piotr Gołdyn – członek Alfred Znamierowski – członek

Zmiana składu 2016 r. Paweł Dudziński – przewodniczący Jan Wroniszewski – zastępca przewodniczącego Grzegorz Latos – sekretarz Marek Adamczewski – członek Tadeusz Sobieszek – członek Tadeusz Jeziorowski – członek Wojciech Tutak – członek Michał Karalus – członek Robert Szydlik – członek Henryk Seroka – członek Przemysław Mrozowski Piotr Gołdyn – członek Alfred Znamierowski – członek

Zmiana składu 2021 r. Paweł Dudziński – przewodniczący Jan Wroniszewski – zastępca przewodniczącego Grzegorz Latos – sekretarz Marek Adamczewski – członek Tadeusz Sobieszek – członek Tadeusz Jeziorowski – członek Wojciech Tutak – członek Michał Karalus – członek Robert Szydlik – członek Henryk Seroka – członek Sławomir Górzyński – członek Piotr Gołdyn – członek Wojciech Fałkowski – członek

Zmiana składu 2024 r. Jan Wroniszewski – przewodniczący Tadeusz Jeziorowski – zastępca przewodniczącego Grzegorz Latos – sekretarz Marek Adamczewski – członek Tadeusz Sobieszek – członek Anna Myczkowska-Szczerska – członek (punkt uchylony) Henryk Seroka – członek (punkt uchylony) Krzysztof Bąkała – członek Sławomir Górzyński – członek Piotr Gołdyn – członek Wojciech Fałkowski – członek

Kontrowersje W 2014 do ministra administracji i cyfryzacji skierowany został list członków Zespołu Nauk Pomocniczych Historii i Edytorstwa przy Komitecie Nauk Historycznych PAN w sprawie nieprawidłowości w działalności Komisji Heraldycznej. Podniesione w piśmie zarzuty dotyczyły braku przejrzystości oraz obiektywizmu praktyk i procedur. Wskazano na zaistnienie konfliktu interesów w sytuacji projektowania symboli przez członków, pełniących jednocześnie funkcję ich opiniowania. W szczególności dotyczyło to osoby przewodniczącego Komisji Heraldycznej oraz jednego z członków. Wnioskowano o rekonstrukcję Komisji dla odzyskania przez nią opinii instytucji obiektywnej i wiarygodnej. Pismo podpisało 15 naukowców skupionych przy ZNPHiE.

W odpowiedzi udzielonej przez Ministerstwo w marcu 2015 stwierdzono, „że przepisy prawa dotyczące Komisji Heraldycznej nie zawierają zakazu projektowania przez członków Komisji symboli jednostek samorządowych”, ich zaangażowanie w projektowanie wynika stąd, że „środowisko osób zajmujących się naukowo heraldyką i weksylologią jest w Polsce niezmiernie wąskie”, a gwarancją obiektywności ocen Komisji ma być „nakaz wyłączenia się autorów projektów symboli samorządowych […] z omawiania projektu, jak i głosowania nad uchwałą w jego sprawie”.

Minister administracji i cyfryzacji zwrócił się do Komisji Heraldycznej z wnioskiem o podjęcie uchwały sankcjonującej jednoznaczny nakaz wyłączenia się autorów projektów z udziału w pracach Komisji Heraldycznej. Uchwała przyjęta została przez Komisję Heraldyczną na posiedzeniu 13 marca 2015. Zawieszenie działalności projektowej zadeklarował Paweł Dudziński. Z projektowania nie zrezygnowali Piotr Gołdyn, Henryk Seroka, Tadeusz Sobieszek, Robert Szydlik, Wojciech Tutak i Alfred Znamierowski.

W styczniu 2022 dr hab. Marek Adamczewski, na wykładzie naukowym zorganizowanym przez poznański oddział Polskiego Towarzystwa Heraldycznego, przedstawił próbę podsumowania ponad 20 lat procedowania Komisji Heraldycznej. W ramach dwugłosu swoje krytyczne stanowisko zaprezentował Aleksander Bąk, którego konkluzją były trzy postulaty: natychmiastowa dymisja przewodniczącego Komisji Heraldycznej, odwołanie grona członków „projektujących” oraz objęcie Komisji Heraldycznej nadzorem sanacyjnym. Jako uzasadnienie wskazał m.in. uznaniowość oraz brak bezstronności i transparentności w opiniowaniu, przekraczanie kompetencji delegowanych ustawą przez wydawanie opinii na podstawie negatywnej oceny formy plastycznej, wprowadzanie w obieg prawny symboli noszących znamiona plagiatu, konflikt interesów z uwagi na sprawowanie funkcji członków Komisji Heraldycznej przez osoby jednocześnie projektujące symbole samorządowe oraz je opiniujące, a przede wszystkim piastowanie funkcji przewodniczącego Komisji Heraldycznej przez osobę obciążoną zarzutem plagiatu.

Zarzut plagiatu stanowił podstawę podjęcia przez Radę Dyscypliny Historia Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu 12 listopada 2019 uchwały o odmowie nadania Pawłowi Dudzińskiemu stopnia doktora habilitowanego w dziedzinie nauk humanistycznych, w dyscyplinie historia. 31 maja 2021 Prezydium Rady Doskonałości Naukowej jednogłośnie podjęło decyzję o utrzymaniu uchwały w mocy.

12 grudnia 2022 dziennik Rzeczpospolita opublikował artykuł informujący, iż „najważniejszym ciałem zajmującym się heraldyką kieruje osoba, której dwukrotnie nie udało się uzyskać habilitacji z powodu oskarżeń o plagiat”.

W grudniu 2022 minister kultury i dziedzictwa narodowego Piotr Gliński wystąpił do ministra spraw wewnętrznych i administracji Mariusza Kamińskiego z wnioskiem o odwołanie Pawła Dudzińskiego ze składu Komisji Heraldycznej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że „podejrzenie popełnienia plagiatu jest zarzutem, który godzi w dobre imię Komisji i utrudnia wypełnianie przez nią ustawowych zadań”.