thumb|Fragment wywiadu z Mariuszem Szczygłem na temat czytania na głos książek thumb|Olga Tokarczuk i Mariusz Szczygieł, III Festiwal Góry Literatury, 2017 thumb|Mariusz Szczygieł, III Festiwal Góry Literatury, 2017 thumb|Urszula Glensk, Mariusz Szczygieł, Festiwal Reportażu, 2023 thumb|Urszula Glensk, Mariusz Szczygieł Mariusz Adam Szczygieł (ur. 5 września 1966 w Złotoryi) – polski dziennikarz, reportażysta, pisarz i wykładowca akademicki.

Od 1990 związany z Gazetą Wyborczą, gdzie był uczniem Hanny Krall. W latach 1995–2001 prowadzący telewizyjnego talk-show Na każdy temat w Polsacie. W 2024 rozpoczął współpracę z TVP, gdzie od 17 lutego prowadzi program Rozmowy (nie)wygodne w TVP Info. Założyciel i członek zarządu Fundacji Instytut Reportażu, w ramach której wraz z Wojciechem Tochmanem założył Wydawnictwo Dowody na Istnienie. Jego książki przetłumaczono na kilkanaście języków: angielski, czeski, estoński, hebrajski, hiszpański, niemiecki, rosyjski, rumuński, słowacki, słoweński, ukraiński, węgierski, włoski.

Laureat Europejskiej Nagrody Książkowej za Gottland (2009), Nagrody im. Andrzeja Woyciechowskiego (2013), Grand Press (2013) oraz Nagrody Literackiej „Nike” za tom reportaży Nie ma (2019).

Życiorys W 1985 ukończył Liceum Ekonomiczne im. Stefana Żeromskiego w Legnicy, w 2000 Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego.

Gdy miał 16 lat, został współpracownikiem harcerskiego czasopisma „Na Przełaj”. W 1984 ukazał tam się jego artykuł pt. Nie róbcie sensacji o homoseksualnej prostytutce, będący jednym z pierwszych w PRL-owskiej oficjalnej prasie artykułów poświęconych problemom osób homoseksualnych. W 1986 na łamach „Na Przełaj” opublikowano reportaż Szczygła i Ewy Żychlińskiej pt. Rozgrzeszanie, który zainicjował cykl redakcyjny na temat życia młodych gejów i lesbijek w Polsce. W latach 80. XX wieku pracował również jako listonosz.

Dużą falę krytyki wywołał reportaż Onanizm polskiOnanizm polski., który w 1993 wydrukowała „Gazeta Wyborcza”, w świątecznym numerze. Tekst spowodował dyskusję, a wielu czytelników zwracało numer do redakcji (Szczygieł porusza tę sprawę w książce pt. Niedziela, która zdarzyła się w środę, w rozdziale Listy do onanisty).

W latach 1995–2001 był współprowadzącym programu Na każdy temat w Polsacie. Od 2001, kiedy skończył współpracę z telewizją, głównym tematem jego twórczości literackiej stała się historia i kultura Czech. Jego książka Gottland (2006) została wydana w Czechach.

Wspólnie z Wojciechem Tochmanem i Jackiem Hugo-Baderem jest wymieniany w antologiach zagranicznych poświęconych współczesnej polskiej sztuce reportażu. Jest uważany za ucznia Hanny Krall (wspomina o tym Krall w książce Jacka Antczaka Reporterka). 6 października 2019 zdobył Nagrodę Literacką „Nike” za tom reportaży Nie ma.

Przebieg kariery 1986–1990 – reporter tygodnika „Na Przełaj” 1990–1996 – reporter „Gazety Wyborczej” 1995–2001 – współautor (z Witoldem Orzechowskim) i prowadzący talk-show Na każdy temat w TV Polsat 1997–1998 – wykładowca (reportaż) w Europejskim Studium Dziennikarstwa (Ecole Supérieure de Journalisme de Lille/Uniwersytet Warszawski) 2000–2003 i 2006–2008 – wykładowca reportażu w Instytucie Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego od 2002 – dziennikarz i reporter „Gazety Wyborczej” od sierpnia 2004 do lutego 2012 – zastępca szefa dodatku „Duży Format” i zastępca kierownika działu reportażu „Gazety Wyborczej” od 2010 – założyciel i członek zarządu Fundacji Instytut Reportażu oraz w jej ramach Polskiej Szkoły Reportażu i księgarni z literaturą faktu Wrzenie Świata od 2014 – założyciel wydawnictwa Dowody Na Istnienie w ramach Fundacji Instytut Reportażu

Życie prywatne Jest ateistą. W 2022 w książce Fakty muszą zatańczyć dokonał tzw. coming outu jako gej.

Książki Niedziela, która zdarzyła się w środę, Warszawa 1996 Na każdy temat – talk show do czytania (z Witoldem Orzechowskim), Warszawa 1997 Gottland, Wołowiec 2006 Kaprysik. Damskie historie, Warszawa 2010 Zrób sobie raj, Wołowiec 2010 20 lat nowej Polski w reportażach według Mariusza Szczygła, Wołowiec 2010 Láska nebeská, Warszawa 2012 ; wydanie II uzupełnione, Warszawa 2020 Antologia polskiego reportażu XX wieku – 100/XX (t.1 i 2), Wołowiec 2014 Antologia polskiego reportażu XX wieku – 100/XX + 50 (t. 3), Wołowiec 2015 Projekt: prawda, Warszawa 2016 Nie ma, Warszawa 2018 Osobisty przewodnik po Pradze, Warszawa 2020 Fakty muszą zatańczyć, Warszawa 2022

Poza tym reportaże drukowane w antologiach: Kraj Raj, Warszawa 1993 Wysokie Obcasy. Twarze, Warszawa 2003 Ouvertyr till livet, Sztokholm 2003 La vie est un reportage. Anthologie du reportage litteraire polonais, Montricher 2005 Von Minsk nach Manhattan. Polnische reportagen, Wiedeń 2006 Zaraz wracam, Wrocław 2008 Projekt mężczyzna, Wrocław 2009 Jest także odpowiedzialny za publikację antologii reportaży 20 lat nowej Polski w reportażach według Mariusza Szczygła wydanej w 2009 nakładem Wydawnictwa Czarne z Wołowca.

Publikacje W pismach: „CKM”, „Fluid”, „Gazeta Wyborcza”, „Konfrontacje”, „Na przełaj”, „Polityka”, Radar, „Viva!”, „Press”, „Kultura” (Paryż), Culture Europe (Paryż); Uncaptive Minds (Waszyngton), „Die Presse” (Wiedeń), „Mladá fronta Dnes” (Praga), „Reflex” (Praga), „La Repubblica” (Rzym)

Nagrody Nagroda Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (1993) za wybitne osiągnięcia dziennikarskie Nagroda Kryształowego Zwierciadła miesięcznika „Zwierciadło” (1996) za „odwagę zadawania pytań” Nagroda TV Polsat (1997) za najlepszy talk show Nagroda Prymasa Polski i Fundacji Promocja Zdrowia (2000) za propagowanie zdrowego stylu życia Nagroda „Melchior 2004 – Inspiracja Roku” w Ogólnopolskim Konkursie Reportażystów im. Melchiora Wańkowicza (za dorobek reporterski na tematy czeskie i czechosłowackie) Finalista Nagrody Literackiej Nike 2007 za Gottland; Nike Czytelników 2007 Finalista Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus 2007 za książkę Gottland Nagroda im. Beaty Pawlak (2007) za książkę Gottland („za najlepsze dzieło dziennikarskie o obcych kulturach”) Nagroda Warszawskiej Premiery Literackiej – Książka Stycznia 2007 za Gottland Wyróżnienie Specjalne Krajowego Klubu Reportażu (2007) za Gottland („jeden z najlepszych reporterskich tomów wydanych w Polsce w okresie ostatnich kilkunastu lat”) Nagroda Warszawskiej Premiery Literackiej – Książka Roku 2007 za Gottland Prix Amphi 2008 – nagroda literacka za książkę Gottland, Lille (Francja) Gratias Agit 2009 – nagroda Ministra Spraw Zagranicznych Republiki Czeskiej Europejska Nagroda Książkowa 2009 za Gottland Nagroda Warszawskiej Premiery Literackiej – Książka Grudnia 2010 za Zrób sobie raj Nagroda Fundacji Polcul za działalność na rzecz lepszego wzajemnego poznania i zbliżenia polsko-czeskiego (maj 2011) Nagroda Warszawskiej Premiery Literackiej – Książka Roku 2010 za Zrób sobie raj Nominacja do Nagrody Literackiej Nike 2011 za książkę Zrób sobie raj Złota Zakładka – Nagroda Blogerów Książkowych 2011 za najlepszą książkę non-fiction roku dla książki Zrób sobie raj Nagroda im. Andrzeja Woyciechowskiego (2013) za reportaż pt. Śliczny i posłuszny, który ukazał się 27 czerwca 2013 w „Dużym Formacie” Dziennikarz Roku 2013 w konkursie Grand Press Oktawian – Nagroda Dyskusyjnych Klubów Książki dla autora najchętniej czytanych książek w klubach w ciągu ośmiu ostatnich lat (2015) Nagroda MediaTory w kategorii AuTORytet (2016) 27 października 2017 odsłonił swoją płytę w oświęcimskiej Alei Pisarzy przy Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Ł. Górnickiego. Nagroda Literacka „Nike” i Nike Czytelników (2019) za tom reportaży Nie ma Róża Gali 2019 w kategorii Książki za Nie ma Nike Czytelników 25-lecia za Nie ma (2021) Nagroda im. Karoliny Beylin (2025)

Odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 2014 Odznaka Honorowa „Bene Merito” – 2014 Odznaka Honorowa Złota Zasłużony dla Województwa Dolnośląskiego – 2018

Przypisy

Bibliografia Mariusz Szczygieł, Gottland, Wydawnictwo Czarne, Warszawa 2006, .

Kategoria:Absolwenci Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Laureaci Nagrody im. Andrzeja Woyciechowskiego Kategoria:Laureaci Nagrody Nike Kategoria:Ludzie urodzeni w Złotoryi Kategoria:Ludzie związani z Czechami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Bene Merito Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Zasłużony dla Województwa Dolnośląskiego Kategoria:Osobowości telewizyjne związane z Polsatem Kategoria:Osobowości telewizyjne związane z TVP Kategoria:Polscy dziennikarze telewizyjni Kategoria:Polscy listonosze Kategoria:Polscy reportażyści Kategoria:Urodzeni w 1966