mały|Pesa 122N Tramicus na przystanku Stadion Zawisza mały|Schemat przebiegu linii tramwajowych z zaznaczonymi liniami planowanymi mały|Schemat przebiegu linii tramwajowych z zaznaczonymi liniami zlikwidowanymi Tramwaje w Bydgoszczy – system transportu tramwajowego znajdujący się w Bydgoszczy. System obsługiwany jest przez Miejskie Zakłady Komunikacyjne w Bydgoszczy, a jego organizatorem jest Zarząd Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w Bydgoszczy.
W Bydgoszczy funkcjonuje 11 linii tramwajowych. Łączna długość linii z końcem 2020 wyniosła 128,05 km, przy czym długość pojedynczego toru to 91,86 km, a długość torowisk 41,4 km. Rozstaw szyn wynosi w Bydgoszczy 1000 mm. W ich przebiegu znajdują się dwie zajezdnie „Toruńska” i „Łoskoń” oraz piętnaście pętli. Zdecydowana większość torowisk składa się z toru podwójnego, z wyjątkiem niespełna kilometrowego odcinka trasy wzdłuż ulicy Nakielskiej. Sieć jest przystosowana do taboru jednokierunkowego i jednostronnego o standardowej szerokości 2,4 m.
W lipcu 2023 r. Puls Gdańska opublikował raport dotyczący średnich prędkości komunikacji tramwajowej w Polskich miastach, liderem badania była Bydgoszcz, w której średnia prędkość tramwajów w godzinach szczytu wynosiła 20,4 km/h, a poza godzinami szczytu 21,8 km/h. Oba wyniki były najwyższe w swoich kategoriach, co jest głównie zasługą faktu, że ok. 80% torowisk w Bydgoszczy jest wydzielona od jezdni oraz trasy tramwajowej do dzielnicy Fordon, która posiada cechy szybkiego tramwaju (całkowicie wydzielone torowisko, pierwszeństwo komunikacji tramwajowej na skrzyżowaniach, stosunkowo bardziej oddalone od siebie przystanki itp.), po tej trasie porusza się najszybsza linia tramwajowa w Bydgoszczy – linia nr. 5, która w tym badaniu w godzinach szczytu kursowała ze średnią prędkością 24,7 km/h, a poza godzinami szczytu – 26,9 km/h.
Historia
Przed 1920 rokiem Lata Wydarzenia 1888 1 lutego – zawarcie umowy między firmą Ingeniueur Havestadt und Contag z Berlina a bydgoskim magistratem oraz dyrekcją policji na budowę i eksploatację tramwaju konnego.18 maja – na ulice Bydgoszczy wyrusza pierwszy tramwaj konny; jego trasa wiodła z dworca kolejowego do ulicy Poznańskiej (Wełniany Rynek). 1895 5 października – uzyskanie zgody przez Allgemeine Elektrizitäts-Gesellschaft (AEG) na elektryfikację tras tramwajowych. 1896 3 lipca – po Bydgoszczy rozpoczynają kursowanie tramwaje elektryczne. 1898 Wydłużenie linii tramwajowej koloru czerwonego (A) od ul. Poznańskiej przez ul. Świętej Trójcy, Grunwaldzką do dworca kolei wąskotorowej (zlikwidowanej w roku 1969). 1900 Uruchomiono trzecią linię tramwajową – białą (C) – biegnącą z Pl. Teatralnego przez Jagiellońską, Fordońską na Bartodzieje Wielkie (skrzyżowanie z Gajową). 1901 Przedłużono linię „C” ulicami Focha, Świętej Trójcy, Nakielską na Wilczak (róg Wrzesińskiej). 1905 Utworzenie bocznic tramwajowych: Focha – Warmińskiego – Elektrownia, oraz Jagiellońska – stacja przeładunków kolejowych.
II Rzeczpospolita Lata Wydarzenia 1920 Wykaz linii po przyłączeniu Bydgoszczy do Polski:A „Czerwona” – Dworzec Kolejowy – Okole (co 7 min.).B „Zielona” – Gdańska – Strzelnica (ul. Toruńska) (co 8 min.).C „Biała” – Wilczak – Bartodzieje Wielkie (co 12 min.). 1928 Przejęcie tramwajów i elektrowni na własność Skarbu PaństwaUchwała w przedmiocie likwidacji Elektrowni i Tramwajów w Bydgoszczy. 1929 Zniesienie przymusowego zarządu państwowegoElektrownia i tramwaje w Bydgoszczy bez przymusowego zarządu. 1936 Przedłużono linię „B” prowadząc ją wzdłuż ul. Chodkiewicza od ul. Gdańskiej do ul. Lelewela oraz uruchomiono linię „D” kursującą z ul. Gdańskiej na ul. Długą.Sprowadzono 5 wozów silnikowych i 4 doczepne z Poznania.Zlikwidowano letnie wagony doczepne. 1937 Przedłużono linię na ul. Chodkiewicza do ul. Głowackiego.
Lata 1945–1952 Lata Wydarzenia 1945 29 czerwca – przywrócono linię „A” po starej trasie.19 lipca – linia „B” wraca na Toruńską, a linia „C” kursuje przez Stare Miasto.wrzesień – rusza linia „D” na trasie Gdańska – Długa. 1946 październik – linia „C” wraca na ul. Armii Czerwonej (obecnie Focha). 1948 Zmieniono numerację linii tramwajowych z literowych na cyfrowe.Budowa rozjazdu z ul. Dworcowej w stronę Placu Wolności i Bielaw.Linia 4 (dawna „D”) zaczyna kursy na trasie Dworzec PKP – Bielawy.Uruchomiono trzy linie nocne (z Dworca PKP na Bielawy, Okole i Bartodzieje Wielkie) zlikwidowane po miesiącu. 1949 Zbudowano odgałęzienie od ul. Chodkiewicza w kierunku Szpitala Wojewódzkiego po ulicach Lelewela i Jurasza i skierowano tam linię nr 4. Oddano do użytku trójkąt manewrowy na pętli Dworzec PKP. 1950 Przedłużono tory w ciągu ul. Nakielskiej od Wrzesińskiej do wiaduktu kolejowego.1 maja- Służbę rozpoczął pierwszy tramwaj zbudowany całkowicie w warsztatach MPK. Do roku 1956 zbudowano 15 podobnych wozów. 1951 Do miasta przybywa wagon 2N ze Stoczni Północnej.
Polska Rzeczpospolita Ludowa Lata Wydarzenia 1953 21 lipca – oddano do użytku zespół linii tramwajowych Brda z Babiej Wsi na Łęgnowo, Kapuściska i Glinki. W ramach inwestycji ułożono ponad 52 km szyn, 34 tysiące podkładów i ustawiono ponad 600 słupów trakcyjnychNowym torowiskiem do Łęgnowa.Utworzono pięć nowych linii – 5, 6, 7, 8, 9.Bydgoszcz otrzymała używany tabor tramwajowy z innych miast Polski: 13 wagonów silnikowych Lilpop I z Łodzi, 13 wagonów doczepnych Herbrand z Łodzi, 4 wagony silnikowe Walker z Katowic i 4 wagony silnikowe SW-1 z Krakowa. 1955 Otwarcie wybudowanej w czynie społecznym linii z mijankami w ciągu ul. Gdańskiej od ul. Chodkiewicza do nowego osiedla – Leśnego. Linia ta przechodziła przez tory kolejowe na Artyleryjskiej, skąd na Leśne kursował wahadłowo jeden wóz. Reszta kończyła bieg przed przejazdem kolejowo-drogowym. 1956 Dostawa 6 nowych wagonów silnikowych typu 2N i 5 wozów doczepnych typu 2ND z Fabryki w Chorzowie.Rozpoczęcie budowy nowej zajezdni tramwajowej przy ul. Toruńskiej. 1957 Otwarcie drugiego toru w ciągu ul. Focha.Wydłużono linię w ciągu ul. Fordońskiej, od ul. Gajowej do ul. Polanka.Pierwsza dostawa wozów tramwajowych typu 5N i przyczep typu 5ND (16 szt.). 1959 Oddanie do użytku nowej zajezdni tramwajowej przy ul. Toruńskiej. 1960 Wypadek na Kapuściskach, tramwaj linii 8 zjeżdżając ze skarpy wbił się w autobus przewozów pracowniczych Zakładów Produkcji Elementów Budowlanych z Solca Kujawskiego. Zginęły dwie osoby, kilkanaście zostało ciężko rannych. 1963 Oddano do eksploatacji nowy most z torowiskiem na ul. Bernardyńskiej.Bydgoszcz otrzymała ofertę ze Stuttgartu na bezpłatna dostawę 40 wozów tramwajowych – silnikowych (z oferty nie skorzystano). 1965 Dostawa 8 wozów ze zlikwidowanej sieci w Olsztynie. 1966 Budowa pętli, przejścia podziemnego i trzech peronów tramwajowych przy dworcu PKP (wcześniej był tu trójkąt manewrowy). 1969 1 maja – Bydgoszcz Wschód otrzymuje połączenie z siecią tramwajową (budowa pętli przy Wyścigowej).Zamknięcie linii tramwajowej na Starym Mieście (zawieszono linię 1). 1970 Wraz z oddaniem mostu Pomorskiego z rondami Toruńskim i Fordońskim, przerzucono kolejną tramwajową przeprawę przez Brdę.Skierowanie linii 7 na trasę Glinki – Bałtycka.Przekazanie przez MPK Łódź dwóch nowoczesnych tramwajów typu 802N. 1973 Dostawa 10 przegubowych wozów 803N.Uruchomienie torowiska na nowym węźle Grunwaldzkim w miejsce zasypanego fragmentu Starego Kanału Bydgoskiego. 1974 Modernizacja linii tramwajowej do KapuściskBudowa linii tramwajowej w ciągu ul. Wojska Polskiego od węzła Szarych Szeregów do ul. Magnuszewskiej, gdzie skierowano linię 2 kursującą z Bielaw.Przebudowa torów na ul. Chodkiewicza, budowa pętli przy ul. Wybickiego (Bielawy).Likwidacja torowiska na Lelewela i Jurasza.Dostawa kolejnych 10 wozów 803N.Otwarcie zmodernizowanego Ronda Jagiellonów (wówczas XXX-lecia PRL) wraz z przejściami podziemnymi. 1975 Rozpoczęcie budowy trasy w ciągu ulicy Wojska Polskiego od pętli przy Magnuszewskiej do Ronda Kujawskiego oraz w ciągu ulicy Szubińskiej na osiedle Błonie (1978/79). Budowę zaczęto jako tor o prześwicie normalnym (istniały plany przekucia całej sieci miasta). Ostatecznie w 1984 roku oddano do użytku wyłącznie tory do Ronda Kujawskiego (gotowy tor przekuto na 1000 mm dzięki wcześniejszemu zastosowaniu podkładów drewnianych). Tory w ciągu ulicy Szubińskiej rozebrano (tu wcześniej zastosowano podkłady betonowe). 1977 Pierwsze tramwaje 105NW wyjeżdżają na ulice Bydgoszczy. 1980 19 marca – Bydgoszcz otrzymała pierwsze wozy 805Na (42 sztuki).Wycofano z eksploatacji awaryjne wozy typu 802N. 1981 Dostarczono 10 wozów 805Na. 1984 Likwidacja torowiska na ul. Grunwaldzkiej na Okolu.Otwarcie linii na ul. Wojska Polskiego od Magnuszewskiej do Karpackiej (Rondo Kujawskie). 1988 Obchody 100-lecia sieci tramwajowej w Bydgoszczy. Wyremontowano z tej okazji tramwaj Herbrand z ok. 1900 roku. 1989 Przebudowano tor pojedynczy na podwójny w ciągu ul. Gdańskiej oraz oddano do użytku nową pętlę w Leśnym Parku Kultury i Wypoczynku, gdzie skierowano linię nr 4.
Lata 1990–2009