Szczepankowo (Poznań)

Szczepankowo – część miasta Poznania, w obrębie osiedla samorządowego Szczepankowo-Spławie-Krzesinki.

Nazwa Obecne osiedle miasta Poznania pierwotnie było osobną wsią związaną z Wielkopolską. Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Po raz pierwszy odnotowana została w języku staropolskim w łacińskim dokumencie z 1391 jako „Szczepancowicze”, 1399 „Sczepancowicze”, 1405 „Scepancowo”, 1422 „Sczepankowo, z Szczepankowa”, 1425 „Sczepankowicze”, 1427 „Sczepancowice”, 1428 „Sczepancowo”, 1435 „Szczepankowice”, 1442 „Sczepankovo”, 1476 „Sczepancowo”, 1478 „Sczepankowo”, 1493 „villa… Sczepankowo”, 1494 „Sczepankowo”, 1508 „Sczepankowo”, 1510 „Sczepankowo”, 1513 „Schczepankouo, Schczepankowo”, 1514 „Sczepankowo”, 1580 „Szczepankowo”, 1673 „Szczepankowo deserta”, 1789 „Szczepankowo”.

Według językoznawców, wydawców encyklopedycznego słownika „Nazwy Miejscowe Polski. Historia, Pochodzenie, Zmiany” miejscowość nazywała się pierwotnie „Szczepankowice”, a nazwa pochodzi od nazwy osobowej „Szczepanek” z dodanym sufiksem „-owice”. Od połowy XV wieku notowana wyłącznie jako „Szczepankowo” z wymianą sufiksu na „-owo”. Od nazwy miejscowej wsi Szczepankowo, pochodzi polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Szczepankowskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.

Po rozbiorach Polski w XVIII, XIX i XX wieku, odnotowano niemiecką "Stephansort" oraz polską nazwę „Szczepankowo”, (1890 „Szczepankowo”, 1913 folwark „Szczepankowo”). Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1921 przywrócona została polska nazwa „Szczepankowo”.

Historia Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. W wyniku badań archeologicznych odkryto ślady osadnictwa pradziejowego (ułamki naczyń), wczesnośredniowiecznego, późnośredniowiecznego i nowożytnego, które znajdowane były w różnych miejscach na gruntach Sczepankowa.

Miejscowość była początkowo własnością szlachecką należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Szczepankowskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Kluczewskich, Spławskich, Rokossowskich. W 1493 leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1510 należała do parafii Spławie.

Pierwszy zapis związany ze wsią pochodzi z zapisów sądowych. W 1391 Dobrosława ze Szczepankowa toczy proces z Mikołajem z Poklatek o 19 grzywien. W 1392 wraz z mężem Wacławem ze Szczepankowa przegrywała proces z Mikołajem o 10 grzywien. W 1417 Wacław jej mąż odnotowany został jako świadek, wspomniany jako siostrzeniec (łac. „carnalis sororinus”, Staropol. „swak”) Wierzchosławy ze wsi Pieńki. W 1392 Jan z bratem i siostrą Jadwigą ze Szczepankowa przegrali proces z Tomisławem z Miłosławia synem kasztelana radzimskiego Markusza z Miłosławia o dobra i bydło. W 1399 Jarosław ze Szczepankowa toczył spór z Pawłem z Roszkowa. W 1405 Adam Kowalski ze Szczepankowa toczył spór sadowy z Wojtkiem mieszczaninem poznańskim, a w 1405 kolejny z Mikołajem Wierzenickim o porękę z tytułu sprzedaży Szczepankowa i Szymankowa. W 1425 Dobiesława ze Szczepankowa toczyła proces z Małgorzatą ze wsi Pieńki o rolę.

W latach 1427-1429 odnotowany został Przecław właściciel Kobylegopola wówczas osobnej wsi koło Poznania oraz Szczepankowa. W 1427 dokonał podziału majątku wraz z braćmi Wojciechem i Przybysławem ze Spławia w wyniku, którego Przecławowi przypadło Kobylepole i Szczepankowo z młynami i stawami, zaś Wojciechowi i Przybysławowi Spławie, Żerniki i Świączyn w powiecie kościańskim. Przecław odstąpił dobra po matce swemu bratu Wojciechowi i miał wypłacić Wojciechowi i Przybysławowi 60 grzywien wyprawy ze wsi Szczepankowo, Wojciech zaś miał dać Przecławowi drewno i kamień na budowę izby (Staropol. „stuba”), a jeśli coś zostanie ponad owe 60 grzywien, to Wojciech oddać miał Przecławowi na uwolnienie wsi od czynszu dla katedry poznańskiej. W latach 1428-1429 Przecława pozwał do sądu Paweł z Tulec o długi swojego ojca. Paweł twierdzi, że nie otrzymał więcej niż 20 grzywien. W 1428 Przecław toczył proces sądowy z kmieciem Stankiem z Kamionek i miał przyprowadzić do sądu jako świadków włodarza i 3 ławników ze Szczepankowa, którzy mają złożyć przysięgę, że przysądzili Przecławowi zboże Stanka warte 20 grzywien.

W latach 1427-1435 odnotowano Jana ze Szczepankowa, Siekowa i Sikorzyna syna Ottona Siekowskiego, brata Sędziwoja i Tomisława. W 1427 toczył on spór z Michałem z Wysławic koło Kostrzyna o porękę za konia. W 1429 Jan wraz z żoną Helszką toczył spór sądowy ze swym bratem Sędziwojem niegdyś Siekowskim z Opalenicy i jego żoną Katarzyną o porękę, jakiej Jan i Helszka udzielili Przybysławowi z Brenna za Sędziwoja, że uwolni on od roszczeń osób trzecich wieś Sikorzyn. W 1435 tenże Jan z Szczepankowa sprzedał Mikołajowi z Pieniek część wsi Pieńki za 100 grzywien.

W 1437 Marcin ze Szczepankowa toczył proces z Janem plebanem w Spławiu o 15 grzywien długu. W latach 1442-1463 odnotowani zostali Jan, a w latach 1442-1452 Mikołaj z Granowa, synowie Anny Łukowskiej i Wincentego Granowskiego, herbu Leliwa. W 1442 bracia ci z Granowa, dziedzice w Kobylempolu toczyli proces z kasztelanem gnieźnieńskim Piotrem Bnińskim. Mieli oni złożyć przysięgę, że dali Ślepuchowo tytułem zamiany za Kobylepole, Szczepankowo i Szymankowo, wobec czego nieuzasadnione są roszczenia Piotra do tych wsi z tytułu prawa bliższości lub wykupu. W latach 1443-1452 wraz z matką Anną Łukowską bracia toczyli proces z Wojciechem i Mikołajem dziedzicami niedzielnymi w Szczepankowie. W 1443 Jan i Mikołaj byli właścicielami we wsiach Spławie, Kobylepole, Szczepankowo i Żerniki. W latach 1447-1448 toczyli oni proces z Mikołajem Szczepowskim. W 1463 Mikołaj ze Spławia, Kobylegopola, Szczepankowa pozwany został przez biskupa Andrzeja Bnińskiego. W latach 1443-1452 dziedzicami niedzielnymi w Szczepankowie byli Wojciech i Mikołaj.

Miejscowość odnotowały również historyczne rejestry podatkowe. W 1478 wieś nie zapłaciła wiardunków królewskich. W 1508 miał miejsce we wsi pobór podatkowy od 5 łanów. W 1509 pobór od 4 łanów, sołtys zapłacił od 2 łanów, a jeden łan był zwolniony z podatków i miał wolniznę. W 1513 w Szczepankowie było 9 łanów osiadłych oraz dwa opustoszałe uprawiane dla miejscowego dziedzica, a także 1,5 łana sołeckiego. W 1527 we wsi odnotowano 12 łanów osiadłych, 7 opuszczonych oraz 11 kmieci. W 1563 miał miejsce pobór we wsi od 5 łanów. W 1577 pobór zapłacił Jakub Spławski. W 1580 Benedykt Spławski zapłacił pobór od 5 łanów, dwóch zagrodników, oraz jednego komorników.

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

W 1931 folwark Mycielskich w Szczepankowie został rozparcelowany przez Komunalną Kasę Oszczędności Miasta Poznania. W roku 1942 zostało włączone w granice Poznania. Przez długi czas pozostawało dzielnicą ogrodniczo-rolniczą, zachowując częściowo ten charakter aż po lata współczesne. Na Szczepankowie bieg rozpoczynają trzy cieki: Dworski Rów, Łężynka i Pokrzywka.

W 1992 r. utworzono jednostkę pomocniczą miasta Osiedle Szczepankowo-SpławieUchwała Nr LVII/301/92 Rady Miejskiej Poznania z dnia 9 czerwca 1992 r. w sprawie powołania Osiedla Poznań - Szczepankowo - Spławie. W 1994 r. zmieniono granice i nazwę osiedla na Szczepankowo-Spławie-KrzesinkiUchwała Nr XCVIII/571/94 Rady Miejskiej Poznania z dnia 18 stycznia 1994 r. w sprawie zmiany granic i nazwy Osiedla Poznań-Szczepankowo-Spławie.

Nazwy ulic w tej części miasta związane są z rolnictwem i roślinnością.

W 2025 roku na Szczepankowie przy ul. Oliwkowej 12 otwarto Muzeum Starych Narzędzi i Maszyn im. Gaspara Hipolita Cegielskiego. Kolekcja muzeum zawiera gromadzone przez lata różnego rodzaju narzędzia i maszyny oraz pamiątki związane z postacią poznańskiego przemysłowca Hipolita Cegielskiego i zakładami HCP.

Komunikacja Szczepankowo obsługiwane jest przez linie autobusowe MPK Poznań oraz podmiejskie obsługiwane przez Zakład Komunalny w Kleszczewie: linie miejskie dzienne Franowo ↔ Szczepankowo Rondo Rataje ↔ Spławie Krzesiny → Rondo RatajeTylko wybrane kursy przez Spławie nocne Spławie → Garbary PKM

linie podmiejskie Rondo Rataje ↔ Kleszczewo/Pętla Rondo Rataje ↔ Kleszczewo/PętlaLinia kursuje przez Komorniki oraz Nagradowice Rondo Rataje ↔ Gowarzewo/Czereśniowa

Główną oś komunikacyjną stanowi ulica Szczepankowo.

Zobacz też podział administracyjny Poznania akcja krzesińska – dotyczyła także mieszkańców Szczepankowa

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Poznań - atlas aglomeracji 1:15.000, wyd. CartoMedia/Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2010,

Linki zewnętrzne

Rada Osiedla Szczepankowo-Spławie-Krzesinki