Jan Chryzostom Zachariasiewicz, pseud. Maciej Łomża, (ur. 1 września 1823 w Radymnie, zm. 6 maja 1906 w Krzywczy) – polski pisarz i dziennikarz pochodzenia ormiańskiego.

Życiorys Urodził się w Radymnie jako jedyne dziecko Aleksandra Zachariasiewicza i Antoniny Martyny z domu Gwiazdowskiej. Jego ojciec, pół mieszczanin, pół rolnik, był właścicielem dość dużej posiadłości i gruntów w Skołoszowie przyległych do miasta.

Najpierw ukończył naukę w szkole gminnej w Radymnie, a w 1839 rozpoczął kształcenie w c.k. gimnazjum w Przemyślu w klasie humanistycznej. Należał do spiskowej organizacji Synowie Ojczyzny – najważniejszej komórki Młodej Sarmacji. Głównym celem jej członków była praca dla ojczyzny. Uczestniczył w zebraniach samokształceniowych, czytał zakazaną literaturę, poznawał historię Polski. 18 grudnia 1839 w Przemyślu miał miejsce nieudany spisek na życie komisarza policji Franza Gutha. W marcu 1840 nastąpiły pierwsze aresztowania. Zdemaskowano także Synów Ojczyzny, w tym Jana Zachariasiewicza, który nie brał udziału w spisku, lecz dostatecznym powodem aresztowania była przynależność do organizacji. Śledztwo trwało dwa lata, toczyło się we Lwowie. Wyrok zapadł w 20 września 1842. Został skazany na karę 2 lat ciężkiego więzienia w twierdzy Spielberg. W trakcie odbywania kary zapoznał się z literaturą niemiecką i francuską. Przebywał tam do lutego 1844.

Na krótko powrócił do Radymna, następnie wyjechał studiować na Uniwersytet Lwowski. Uczestniczył w wykładach z literatury, historii, estetyki, wyższej matematyki. Czas wolny spędzał w Zakładzie Ossolińskich. Zawarł znajomości z przedstawicielami świata dziennikarskiego i literackiego: Karolem Szajnochą, Wincentym Polem, Kornelem Ujejskim, Janem Dobrzańskim. Współpracował z „Dziennikiem Mód Paryskich” i z „Gazetą Lwowską” – do czasu, gdy nabył ją gubernator Franciszek Stadion. Od 15 kwietnia do 29 listopada 1848 wraz z Karolem Widmanem był redaktorem czasopisma „Postęp”. Drukował w nim artykuły poruszające aktualne problemy, m.in. pisał o sytuacji chłopów czy Rusinów. Następnie wraz z Karolem Widmanem i Henrykiem Sucheckim założył „Gazetę Powszechną”, która 20 grudnia 1848 przestała istnieć, a pisarz objął redakcję „Tygodnika Polskiego” powstałego z „Dziennika Mód Paryskich”. W numerze 5 gazety opublikował romantyczny wiersz Machabeusze, wskutek czego pismo zamknięto, a Zachariasiewicza osadzono w twierdzy Theresienstadt. Przebywał w niej do 1852, kiedy został ułaskawiony. Przyczyną ułaskawienia była choroba pisarza. Ponownie wrócił na krótko do Radymna, a 1854 udał się do Lwowa, gdzie zajmował się działalnością dziennikarską. W 1854–1856 pracował w redakcji „Nowin” Jana Dobrzańskiego, które zostały przekształcone w „Dziennik Literacki”. W tym też czasie zaczął pisać powieści, w których wyrażał swe poglądy.

W 1898 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Franciszka Józefa. Większość życia spędził we Lwowie biorąc aktywny udział w redagowaniu szeregu tamtejszych czasopism postępowych. Związany m.in. z Wincentym Polem. Był jednym z najpłodniejszych pisarzy nurtu pozytywistycznego w literaturze polskiej.

Jego ostatnią powieścią był Orion i Chryzantema, drukowany w 1903 na łamach „Gazety Lwowskiej”. Uzyskane z niej honorarium przeznaczył na renowację szkoły w Krzywczy. W tej miejscowości u krewnych osiadł w grudniu 1905 ze względu na pogarszający się stan zdrowia (po stwierdzeniu zaawansowanego zwapnienia arterii lekarze zalecili mu pobyt na wsi). Zmarł 6 maja 1906 w Krzywczy. Jego pogrzeb odbył się 9 maja 1906, zgodnie z życzeniem zmarłego w obrządku greckokatolickim, po którym złożono jego ciało do grobowca rodziny Joczów na miejscowym cmentarzu.

W Radymnie wzniesiono pomnik-popiersie upamiętniający Jana Zachariasiewicza, którego autorką jest Urszula Serafin, absolwentka Liceum Sztuk Plastycznych w Jarosławiu. Pisarz był dalekim krewnym rodziny poety Janusza Szubera.

Twórczość

Przypisy

Bibliografia F. H. Lewestam, Jan Zachariasiewicz. Szkic biograficzno–literacki, „Tygodnik Ilustrowany” 1864, nr 230. J. Zachariasiewicz, Muza czy Meduza. Kartka z moich wspomnień [w:] Dla Stryja. Książka zbiorowa, Lwów 1866. E. Lubowski, Jan Zachariasiewicz, „Kłosy” 1875, nr 517. S. Kieniewicz, Konspiracje galicyjskie, Warszawa 1959. W. Zawadzki, Pamiętniki życia literackiego w Galicji, Kraków 1961. C. Kłak, Literacka młodość Jana Zachariasiewicza, w: Z tradycji kulturalnych Rzeszowa i Rzeszowszczyzny. Księga pamiątkowa dla uczczenia X lecia Rzeszowskiego Oddziału Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza, pod red. S. Fryciego i S. Reczka, Rzeszów 1966. C. Kłak, Glosa do "Czerwonej czapki" Jana Zachariasiewicza, w: tegoż, Pisarze galicyjscy. Szkice literackie, Rzeszów 1994 (seria Galicja i jej dziedzictwo, t. 5) Jan Zacharyasiewicz. "Teotya Pana Filipa" nakładem księgarni Gubrynowicza i Schmidta, Lwów 1881.

Kategoria:Ludzie urodzeni w Radymnie Kategoria:Ludzie związani z Krzywczą Kategoria:Ormiańscy pisarze Kategoria:Pisarze związani z Przemyślem Kategoria:Pisarze związani ze Lwowem Kategoria:Polacy – odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Franciszka Józefa Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Polacy pochodzenia ormiańskiego Kategoria:Polscy pisarze romantyzmu Kategoria:Urodzeni w 1823 Kategoria:Zmarli w 1906