mały|Księstwo mazowieckie w czasach Anny Radziwiłł i jej synów Anna Radziwiłłówna (lit. Ona Radvilaitė) herbu Trąby (ur. 1476, zm. 23 marca 1522 w Liwie) – księżna mazowiecka, żona księcia mazowieckiego Konrada III Rudego, córka Mikołaja Radziwiłłowicza i Zofii Anny Moniwidówny.
Życiorys thumb|left|Pomnik Anny Radziwiłłówny w Ostrowi Mazowieckiej|135x135pxW 1496 lub 1497 została żoną księcia mazowieckiego Konrada III Rudego, wnosząc mu 20 000 dukatów posagu. Dała, dotychczas bezdzietnemu, księciu dwie córki i dwóch synów, co skłoniło go do domagania się od Jagiellonów zwrotu Płocka oraz uznania praw dziedzicznych do księstwa czerskiego oraz (otrzymanego w dożywocie) księstwa warszawskiego.
29 października 1503 po nagłej śmierci męża została regentką Mazowsza i przeciwstawiła się dążeniom króla Polski do inkorporacji tej dzielnicy do Korony. W 1504 na sejmie piotrkowskim uzyskała od Aleksandra Jagiellończyka nadanie ziemi warszawskiej, ciechanowskiej, łomżyńskiej i nowogrodzkiej dla swoich synów Stanisława i Janusza. W 1507 roku Zygmunt I Stary udzielił upoważnienia księżnej Annie i jej synom Stanisławowi i Januszowi do wykupu zamku Wizna i ziemi wiskiej od starosty Jakuba Glinki, a po jego śmierci od jego następcy Jakuba Kościeleckiego. Do wykupu przez Annę zamku i Wizny doszło w 1512 roku za 6 tys. florenów. W imieniu synów do 1518 roku sprawowała regencję, która zakończyła się dopiero w wyniku rozruchów szlachty zaniepokojonej niekończącymi się rządami księżnej wdowy. Fakt objęcia formalnych rządów przez młodych książąt nie zmienił wiele i Anna zachowała aż do swej śmierci w 1522 realną władzę. W latach 1511–1517 zabiegała o utworzenie biskupstwa warszawskiego, ale sprzeciwił się temu Zygmunt I Stary. 28 grudnia 1514 nadała Ostrowi Mazowieckiej przywilej czterech jarmarków rocznie i jednego targu tygodniowo, co wpłynęło korzystnie na rozwój tego miasta.
Zmarła 23 marca 1522 roku i pochowana została w kościele św. Anny w Warszawie.
6 czerwca 2004 w Ostrowi Mazowieckiej odsłonięty został pomnik księżnej autorstwa Mirosławy Skoczek.
Życie prywatne Była córką Mikołaja Radziwiłłowicza h. Trąby i Zofii Anny Moniwid h. Leliwa. Miała czwórkę rodzeństwa; Mikołaja, Jana, Wojciecha i Jerzego. Między dniem 6 października 1496 a rokiem 1497 wzięła ślub z Konradem III Rudym i miała z nim czwórkę dzieci, Zofię, Annę, Stanisława i Janusza.
Wątpliwości co do macierzyństwa W ramach projektu "Dynastia i społeczeństwo państwa Piastów w świetle zintegrowanych badań historycznych, antropologicznych i genomicznych" zespół pod kierunkiem prof. Marka Figlerowicza pobrał i przeanalizował materiał genetyczny należący do synów księżnej: Stanisława i Janusza. Wyniki potwierdziły, że bracia posiadają charakterystyczną dla Piastów mazowieckich haplogrupę R1b ale jednocześnie wykazały, że mieli różne DNA mitochondrialne co oznacza, że mieli różne matki. Tym samym zakwestionowano macierzyństwo Anny Radziwiłłówny w odniesieniu do przynajmniej jednego z jej synówMarek Figlerowicz et al., Genetic genealogy of the Piast dynasty and related European royal families, Nature Communications, vol. 17, art. no. 3224 (2026)..
Zobacz też Radziwiłłowie herbu Trąby Trąby (herb szlachecki)
Przypisy
Bibliografia
Anna Radziwiłłówna Kategoria:Żony polskich książąt Kategoria:Pochowani w kościele św. Anny w Warszawie Kategoria:Zmarli w 1522 Kategoria:Urodzeni w 1476 Kategoria:Europejscy regenci