Antoni Cieszyński (ur. 31 maja 1882 w Oleśnicy, zm. 3/4 lipca 1941 we Lwowie) – polski profesor stomatologii, twórca stomatologii polskiej i jeden z jej światowych pionierów.

Droga życiowa Urodził się 31 maja 1882 w Oleśnicy, w rodzinie Tomasza i Emilii z Chiżyńskich. Uczył się początkowo w Gimnazjum Klasycznym Marii Magdaleny w Poznaniu, później ukończył gimnazjum w Bydgoszczy. Studiował medycynę, stomatologię i filozofię w Berlinie i Monachium. Dyplom lekarza dentysty otrzymał w 1905, doktorat z najwyższym odznaczeniem – summa cum laude w grudniu 1911. Był członkiem Związku Młodzieży Polskiej „Zet”. Założył Klub Towarzystwa Studentów Polaków w Monachium.

W 1913 został mianowany profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem Ambulatorium Dentystycznego Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Lwowskiego. W marcu 1914, po gruntownej reorganizacji i modernizacji, ambulatorium zostało przekształcone w pierwszy w Polsce Instytut Dentystyczny (w 1930 w Klinikę Stomatologiczną).

Po wybuchu I wojny światowej zorganizował w Instytucie Dentystycznym placówkę Polskiego Czerwonego Krzyża. Z powodu ofensywy rosyjskiej i zajęcia Lwowa przez Rosjan we wrześniu 1914 ewakuował się najpierw do Tarnowa, a później do Wiednia. Założył tam oddział dla obrażeń szczękowych i poliklinikę stomatologiczną dla uchodźców z Polski. W tym mieście w 1915 został członkiem zarządu Polskiego Archiwum Wojennego. W czasie zamachu ukraińskiego na Lwów (1–22 listopada 1918) zorganizował Polską Służbę Sanitarną i organizował punkty opatrunkowe dla rannych w części Lwowa zajętej przez Ukraińców.

Był członkiem honorowym Towarzystw Stomatologicznych w Waszyngtonie, Buenos Aires, Pradze i Wiedniu. Był kierownikiem Katedry Dentystyki UJK i Lwowskiego Państwowego Instytutu Medycyny. W roku akademickim 1927/28 pełnił funkcję dziekana Wydziału Lekarskiego UJK. Sprawował stanowisko przewodniczącego Komitetu Narodowego Międzynarodowego Związku Dentystycznego, był honorowym przewodniczącym Związku Słowiańskich Stomatologów.

Wydawał i redagował czasopisma „Polska Dentystyka” (od 1930 „Polska Stomatologia”) oraz „Słowiańska Stomatologia”.

Był twórcą reguły izometrii w radiologii, oraz techniki zdjęć rentgenowskich zewnątrzustnych. Wydawał i był redaktorem Kwartalnika Stomatologicznego, Polskiej Dentystyki i Słowiańskiej Stomatologii. W 1936 na międzynarodowej konferencji w Brukseli otrzymał złoty medal im. W.O. Millera za pionierskie zasługi dla światowej stomatologii.

W okresie poprzedzającym II wojnę światową prowadził akcję pomocy represjonowanym, przez niemieckich nazistów, czechosłowackim lekarzom pochodzenia żydowskiego. W 1938 ogłosił także, na łamach „Polskiej Stomatologii”, swój protest przeciw udziałowi Polski w rozbiorze CzechosłowacjiMariusz Patelski, Pierwszy stomatolog Rzeczypospolitej, „Kalendarz Opolski” 1993, s. 71–72.. W okresie sowieckiej okupacji Lwowa 1939–1941 nadal prowadził działalność naukową. W sierpniu 1940 był gościem Wszechzwiązkowego Komitetu ds. Nauki ZSRR w MoskwieDzieje najnowsze: Tom 14, PAN, 1983.. Aresztowany przez niemieckich okupantów w nocy z 3 na 4 lipca 1941, tuż po wkroczeniu Niemców do Lwowa, został bez sądu rozstrzelany na Wzgórzach Wuleckich wraz z grupą 25 polskich profesorów wyższych uczelni Lwowa.

Od 1915 był mężem Róży z Troczyńskich.

Dokonania naukowe Był encyklopedystą, edytorem czterotomowej, ilustrowanej Nowoczesnej encyklopedii zdrowia wydanej w latach 1937–1939 w Warszawie. Ogłosił drukiem 375 prac obejmujących wszystkie dziedziny stomatologii, opublikowanych w 70 czasopismach naukowych w siedmiu językach, Opracował: systematykę techniki wykonywania zdjęć rentgenowskich wewnątrz- i zewnątrzustnych, zastosowanie radioterapii w stomatologii, pierwszy w świecie atlas radiologii stomatologicznej, regułę izometrii, pozwalającej na wykonywanie na filmie zdjęć rtg zębów o rzeczywistej długości, metody iniekcyjnych do wszystkich gałęzi nerwu trójdzielnego. Był twórcą nowoczesnych metod operacyjnych i rozpoznawczo-badawczych. Był autorem wielu udoskonaleń technicznych: kasety do zdjęć stereoskopowych, wspornika do zdjęć zewnątrzustnych, przytrzymywaczy filmów wewnątrzustnych, miarki do bezpośredniego odczytywania odległości filmu od ogniska czapki z tabliczką ułatwiającą ustawienie promienia głównego do zdjęć typowych czaszki. Redagował własne czasopismo Dentystyka Polska (od 1923) Był redaktorem naczelnym Polskiej Stomatologii i Słowiańskiej Stomatologii Wydał własny podręcznik radiologii stomatologicznej (1926).

Ordery i odznaczenia Złoty Krzyż Zasługi (28 marca 1939) „za zasługi na polu pracy społecznej”. Medal Niepodległości (4 listopada 1933) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Obrony Lwowa (1918) Krzyż Zasługi Węgierskiego Czerwonego Krzyża (Węgry)

Funkcje w organizacjach przewodniczący Powszechnych Wykładów Uniwersyteckich we Lwowie (1915–1918), przewodniczący Związku Docentów Stomatologii w Państwie Polskim (1913–1923 i od roku 1935), delegat narodowy Polski do Międzynarodowego Związku Dentystycznego, przedstawiciel Polskiej Sekcji Międzynarodowego Związku Stomatologicznego, prezes Związku Stomatologów Lwowskiej Izby Lekarskiej członek honorowy i fellow of American Society of Stomatologists członek honorowy i fellow of Polish Medical and Dental Association of America członek honorowy Spolku Ceskych Zubnich Lekaru w Pradze członek honorowy Zahnarztliche Gesellschaft w Wiedniu członek honorowy Korporacji AragoniaArchiwum Korporacyjne – Archiwum i Muzeum Polskich Korporacji Akademickich Polska Korporacja Akademicka „Aragonia” poz. 2

Przypisy

Bibliografia

Prof. Antoni Cieszyński Skład UJK w roku akademickim 1935/36 Zygmunt Albert Kaźń profesorów lwowskich – lipiec 1941 / studia oraz relacje i dokumenty zebrane i oprac. przez Zygmunta Alberta Wrocław 1989, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, wersja elektroniczna

Linki zewnętrzne Publikacje Antoniego Cieszyńskiego w serwisie Polona.pl

Kategoria:Członkowie Związku Młodzieży Polskiej „Zet” Kategoria:Ludzie urodzeni w Oleśnicy Kategoria:Obrońcy Lwowa (1920) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Obrony Lwowa Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Węgierskiego Czerwonego Krzyża Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Ofiary mordu profesorów lwowskich 1941 Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy stomatolodzy Kategoria:Polscy korporanci Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Urodzeni w 1882 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Zmarli w 1941