Adam Feliks Ronikier (ur. 1 listopada 1881 w Warszawie, zm. 4 września 1952 w Orchard Lake) – polski konserwatywny działacz społeczny i polityczny, współzałożyciel Stronnictwa Narodowego (1915–1918), prezes pierwszej i drugiej Rady Głównej Opiekuńczej odpowiednio w latach 1916–1917 i 1940–1943, hrabia Imperium Rosyjskiego, wieloletni rzecznik i organizator polskiej współpracy politycznej z Niemcami.
Życiorys Rodzina Był najstarszym z czworga dzieci Wiktora Kazimierza (1849–1899), wiceprezesa Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności, i Wandy z Węcławowiczów h. Wadwicz (zm. 1912), przewodniczącej zarządu Szwalni I im. Najświętszej Maryi Panny w Warszawie. Jego dziadkiem był właściciel folwarku na warszawskim Rozbracie, polityk z otoczenia cara Mikołaja I, członek Zakonu Różokrzyżowców i wileńskiej loży wolnomularskiej „Doskonała Tajemnica”, katolicki teozof i okultysta Adam Aleksander Ronikier (1818–1873), a stryjem – pisarz Bogdan Jaxa-Ronikier (1873–1956). Jego ojciec studiował agronomię w Belgii i praktykował rolnictwo w majątku Kazimierza Chłapowskiego, a po sprzedaży dóbr rodzinnych w Korytnicy kupił od Stanisława Platera-Zyberka dobra z cegielnią w Ząbkach, które połączył koleją wąskotorową z warszawskim Bródnem i Pragą.
Młodość Adam Ronikier ukończył w 1897 prywatne męskie Gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie, w 1898 zdał maturę w szkole państwowej. Był autorem projektu kaplicy przy zarządzanym przez jego rodziców domu opieki dla dziewcząt w Ignacowie, zbudowanej w latach 1898–1902 przez architekta Stanisława Adamczewskiego. W latach 1900–1905 studiował architekturę na Politechnice Ryskiej. W trakcie studiów przewodniczył korporacji akademickiej Arkonia.
W 1905 powrócił z Rygi, by objąć majątek ojca w Ząbkach, do którego należały również place w Warszawie. W czerwcu 1907 uczestniczył w trójzaborowym zjeździe polskich pisarzy i publicystów katolickich w Warszawie. Wg danych z 1909 był wówczas także właścicielem dóbr Ryki w guberni siedleckiejSpis alfabetyczny obywateli ziemskich Królestwa Polskiego ze wskazaniem ostatniej stacji pocztowej, 1909, s. 103.. W 1912 architekt Tadeusz Tołwiński opracował na jego zlecenie projekt budowy w Ząbkach miasta ogrodu dla 8 tysięcy mieszkańców. W ramach założenia, okrojonego po wybuchu I wojny światowej, powstał szereg willi, zamieszkanych następnie m.in. przez Magdalenę Samozwaniec, Kazimierza Sosnkowskiego, Arnolda Szyfmana i przez samego Ronikiera (willa ukończona około 1920). Między lutym 1912 a wrześniem 1913 rodzina Ronikiera przeniosła się z Warszawy do Ząbek.
I wojna światowa Przed wybuchem I wojny światowej przystąpił do Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, które opuścił w 1914 na czele grupy ziemian, sprzeciwiając się prorosyjskiemu kursowi Romana Dmowskiego. Rozłamowcy ci przyjęli na początku 1915 nazwę Nowe Ognisko od wydawanego przez siebie pisma. Po wkroczeniu wojsk niemieckich do Warszawy w sierpniu 1915 wraz z Wojciechem Rostworowskim i Marianem Zbrowskim utworzył na bazie Nowego Ogniska proniemieckie Stronnictwo Narodowe, którego został przywódcą. Wziął udział w powołaniu Rady Narodowej, na której inauguracyjnym posiedzeniu 6 września 1915 został wybrany do jej Wydziału i w skład delegacji do rozmów z Naczelnym Komitetem Narodowym (NKN) w Galicji. Wszedł także w październiku 1915 do Międzypartyjnego Koła Politycznego, gdzie był czołowym rzecznikiem współpracy z okupantem. Jego żona przebywała wówczas w Moskwie, gdzie urodził się ich trzeci syn, Stefan.
Po rozwiązaniu przez gubernatora Hansa Beselera 12 września 1915 Centralnego Komitetu Obywatelskiego przystąpił do tworzenia za zgodą władz niemieckich Rady Głównej Opiekuńczej, która rozpoczęła działalność 1 stycznia 1916. Sprawował w niej funkcję prezesa i kierował Wydziałem Opieki nad Dziećmi i Młodzieżą. W styczniu 1916 uczestniczył w organizowanym przez Ligę Narodową trójzaborowym zjeździe polityków w Krakowie. W maju 1916 wystąpił w obronie NKN przed atakami ze strony obozu narodowego. Po wznowieniu za zgodą Beselera w kwietniu 1916 działalności przez Polską Macierz Szkolną został wiceprezesem zarządu kierującego nią towarzystwaJózef Stemler, Dzieło samopomocy narodowej. Polska Macierz Szkolna 1905–1935, Warszawa 1935, s. 173.. Jako członek tzw. autodelegacji przedstawił kanclerzowi niemieckiemu Theobaldowi von Bethmannowi Hollwegowi w Berlinie (28 X 1916) i ministrowi spraw zagranicznych Austro-Węgier Istvánowi Buriánowi w Wiedniu (30 X 1916) postulaty utworzenia polskiej Rady Stanu i Departamentu Wojskowego, co służyło przygotowaniu opinii publicznej na przyjęcie Aktu 5 listopada i wszczęciu rekrutacji do przyszłej armii polskiej. Wręczył następnie memorandum Rady Narodowej w sprawie Rady Stanu Beselerowi (17 XI) i Buriánowi (19 XI), ostrzegając tego drugiego, że Rada Narodowa utraci autorytet wśród Polaków w razie rozpoczęcia rekrutacji bez przyznania ograniczonej autonomii. Krytykowany za te działania przez obóz niepodległościowy, ustąpił ze stanowiska prezesa RGO w styczniu 1917. Nie wszedł do Tymczasowej Rady Stanu, ale uczestniczył w pracach jej Rady Departamentu Spraw Wewnętrznych. Przewodniczył delegacji aktywistów w rozmowach z tajnym Kołem Politycznym Erazma Piltza w Lozannie 16–19 lutego 1917.
Po rewolucji lutowej w Rosji wyjechał w kwietniu 1917 z inicjatywy władz austriackich na spotkanie w Sztokholmie z i innymi przedstawicielami Polskiego Komitetu Demokratycznego w Piotrogrodzie, a także organizacji polskich w Stanach Zjednoczonych. Nie doczekawszy się na ich przybycie wyruszył do Berlina, a ugoda w sprawie nietworzenia w Rosji polskiej armii przeciw państwom centralnym została zawarta pod jego nieobecność ze strony TRS przez Wojciecha Rostworowskiego i Włodzimierza Kunowskiego. 29 maja 1917 założył w Warszawie skrajnie aktywistyczny blok polityczny Centrum Narodowe i wysunął z jego ramienia postulat przyłączenia ziem białoruskich i litewskich do Królestwa Polskiego w zamian za ustępstwa terytorialne wobec Niemiec na zachodzie. Współfinansował wydawany przez Witolda Giełżyńskiego od 5 listopada 1916 „Głos Warszawy” (następnie „Głos Stolicy”), w którym objął 1 kwietnia 1917 redakcję. W lipcu 1917 wziął udział w inauguracyjnym posiedzeniu Węgierskiego Związku Przyjaciół Polski w Budapeszcie, a następnie do sierpnia prowadził zakończone niepowodzeniem rozmowy z polonofilem Gyulą Andrássym i innymi politykami węgierskimi. W sierpniu 1917 udzielił wywiadu dla „” jako rzecznik polityczny „polskiego centrum”, którego istnienie podważali proendecki publicysta Andrzej Niemojewski na łamach „Myśli Niepodległej” oraz „Kurier Polski”; do tego czasu Centrum Narodowe opuściły wszystkie zrzeszone w nim ugrupowania (m.in. Liga Państwowości Polskiej i Zjednoczenie Ludowe), a podstawę bloku stanowili ziemianie guberni kieleckiej i radomskiej, zagrożeni rozwojem rewolucji w Rosji. Według informacji podanych na okręgowym zjeździe Komisji Porozumiewawczej Stronnictw Demokratycznych w Kielcach postawa Ronikiera i Wojciecha Rostworowskiego posłużyła gubernatorowi Beselerowi do odrzucenia warunków stawianych przez Zdzisława Lubomirskiego i innych nominatów podczas tworzenia Rady Regencyjnej we wrześniu 1917.
Od lutego do 10 marca 1918, w okresie negocjowania przez Niemcy i Rosję radziecką pokoju brzeskiego (3 III), prowadził obok Macieja Radziwiłła i Władysława Studnickiego rozmowy z Zarządem Reichstagu na rzecz podtrzymania związków polsko-niemieckich w obliczu niekorzystnych dla Polski postanowień traktatu. Od kwietnia 1918 reprezentował rząd Jana Kantego Steczkowskiego w Berlinie, gdzie działał na rzecz współpracy z niemieckimi republikanami przeciwko bolszewikom. 30 czerwca 1918 zawarł w Berlinie z przedstawicielem Taryby Augustinasem Voldemarasem umowę o wzajemnym wspieraniu dążeń państwowotwórczych uznającą niepodległość Litwy. Latem 1918 popierał inicjatywę wprowadzenia Karola Stefana Habsburga z Żywca na tron polski, ale podczas rozmów w kwaterze głównej armii niemieckiej w Spa 13–14 sierpnia opowiedział się za tzw. rozwiązaniem kandydackim bez udziału Habsburgów. We wrześniu tego roku przekonywał w Berlinie rząd niemiecki do wykorzystania sił polskich przeciw rewolucji w Rosji radzieckiej w zamian za przyłączenie Kresów Wschodnich z Wilnem do Królestwa. Po ujawnieniu tych pertraktacji Voldemaras uznał w listopadzie 1918 umowę polsko-litewską za nieważną.
Okres międzywojenny W 1919 wydał wspomnienia, w których bronił się przed zarzutem dążności do pozostawienia ziem zaboru pruskiego Niemcom. Wstąpił jako ochotnik do Wojska Polskiego w toku wojny polsko-bolszewickiej w 1920, ale doznawszy złamania żeber podczas załadunku dział na kolei nie wziął udziału w działaniach wojennych.
Po zabójstwie prezydenta Gabriela Narutowicza i powołaniu rządu Władysława Sikorskiego był konsultowany jako ekspert od gospodarki i 30 grudnia 1922 przesłał nowemu premierowi memoriał zatytułowany Przyczynek do naprawy skarbu Rzeczypospolitej. Na przełomie 1923/1924 opracował na zlecenie swojego bliskiego współpracownika, premiera Władysława Grabskiego, który poszukiwał wsparcia brytyjskiego kapitału dla planowanej reformy skarbu, raport postulujący zwrot w polskiej polityce zagranicznej z orientacji profrancuskiej (antyniemieckiej) na proangielską. W tym czasie niepowodzeniem wobec oporu Grabskiego zakończyła się misja finansowa Hiltona Younga, która dążyła do podporządkowania polskiej gospodarki brytyjskim urzędnikom. 15 stycznia 1924, na tydzień przed utworzeniem pierwszego rządu Partii Pracy w Wielkiej Brytanii pod przewodnictwem Ramsaya MacDonalda, Ronikier przedłożył dyrektorowi gabinetu Grabskiego, Stanisławowi Kauzikowi, notatkę, w której wnioskował o szybkie zacieśnienie więzi gospodarczych z Wielką Brytanią dla osiągnięcia celów politycznych w sytuacji przychylności spodziewanego rządu wobec Niemiec i ZSRR za cenę „uchwytnych i interesujących” korzyści gospodarczych dla Wielkiej Brytanii. Postulowany przez Ronikiera oficjalny zwrot proangielski przekreśliło powołanie 19 stycznia 1924 związanego z endecją frankofila Maurycego Zamoyskiego na stanowisko ministra spraw zagranicznych. Mimo to na podstawie swojego memoriału Ronikier otrzymał od Kauzika misję wypracowania porozumienia z angielskimi sferami finansowymi i politycznymi. W lutym 1924 wyjechał przez Wiedeń i Paryż do Londynu, gdzie prowadził rozmowy wykorzystując kontakty nawiązane uprzednio przez Jacka Woronieckiego i Józefa Retingera. We Francji przedstawił deputowanemu Sojuszu Demokratycznych Republikanów z otoczenia premiera Raymonda Poincarégo koncepcję utworzenia pod polskim przywództwem Związku Środkowo-Europejskiego, obejmującego kraje od Szwecji do Turcji, dla „spacyfikowania wschodu”. W Londynie uzyskał poparcie w kręgach finansowych City dla swoich projektów, które obejmowały włączenie Polski w brytyjską orbitę ekonomiczną i założenie banku angielsko-polskiego, długoterminowe pożyczki i inwestycje brytyjskie w rozbudowę transportu wodnego na potrzeby ekspansji gospodarczej w ZSRR, a także reformę finansową połączoną z kartelizacją przemysłu, obniżeniem płac i wydłużeniem dnia roboczego. Rozmawiał z wpływowym dziennikarzem , który skrytykował wojownicze nastawienie Polski wobec Niemiec i ZSRR w jej przymierzu z Francją. Był inspiratorem rozmów Mieczysława Niedziałkowskiego i Zygmunta Żuławskiego z ramienia Polskiej Partii Socjalistycznej z politykami Partii Pracy w Anglii w marcu 1924. Po nieudanej próbie założenia z arcybiskupem mohylewskim Edwardem von Roppem konserwatywnego stronnictwa Związek Katolicko-Narodowy w kwietniu i maju 1924 wycofał się czasowo z życia politycznego.
Około 1935 założył Związek Jedności Narodowej, który reprezentował zerwanie środowisk zachowawczych z obozem państwowym na rzecz zbliżenia z faszyzującymi narodowcami. Z ramienia tej organizacji zainicjował w tym roku wydawanie pisma „Jedność Narodowa”.