Kwasy – związki chemiczne wykazujące charakter kwasowy, co w zależności od definicji może oznaczać zdolność do: zakwaszania środowiska, tj. obniżania jego pH (definicja Arrheniusa), dostarczania kationów wodorowych (definicja Brønsteda-Lowry’ego), przyjmowania pary elektronowej (definicja Lewisa). W najprostszym rozumieniu kwasy to związki chemiczne zawierające łatwo dysocjujące atomy wodoru. W roztworach wodnych dysocjują one na kation wodorowy i anion reszty kwasowej. Związki chemiczne o właściwościach przeciwnych do kwasowych to zasady.

Kwas klasyczny

Kwas według klasycznej definicji Arrheniusa to każdy związek, który wprowadzony do roztworu wodnego zwiększa stężenie jonów oksoniowych (zmniejsza pH roztworu). Automatycznie zasadą jest każdy związek, który zwiększa stężenie jonów wodorotlenkowych . Definicja ta ma głównie zastosowanie do roztworów wodnych.

W wyniku reakcji kwasów z zasadami powstają zazwyczaj sole.

Kwas Brønsteda-Lowry’ego

Według teorii kwasów i zasad Brønsteda-Lowry’ego, kwas to każdy związek chemiczny, który w warunkach danej reakcji jest donorem, czyli inaczej dostarczycielem jonu wodorowego .

Z drugiej strony zasada to każdy związek chemiczny, który może być akceptorem, czyli inaczej przyjmującym jon wodorowy. W reakcji kwasu i zasady Brønsteda-Lowry’ego powstaje nowy kwas i nowa zasada. Np. w reakcji:

Związek HA jest kwasem a związek B zasadą. Jon jest nową zasadą, a nowym kwasem.

Przykład reakcji:

Związki chemiczne (z wyjątkiem niektórych bardzo mocnych zasad i kwasów) mogą w zależności od warunków pełnić rolę kwasu lub zasady.

Kwas Lewisa

Inną, bardziej ogólną definicję kwasu podał Gilbert Lewis: kwas to związek chemiczny, który jest akceptorem (przyjmującym) w warunkach danej reakcji parę elektronową (więc zasada jest donorem pary elektronowej).

Definicja nie obejmuje klasycznych kwasów (tj. kwasów protonowych np. HCl), które według teorii Brønsteda-Lowry’ego są kwasami, w myśl definicji Lewisa kwasami nie są. Stanowią one zaś addukty kwasowo-zasadowe.

Definicja Lewisa obejmuje natomiast związki chemiczne, które zachowują się jak kwasy, bo mają silny deficyt elektronów, mimo że w ogóle nie posiadają w swojej strukturze atomu wodoru (np. chlorek glinu). Związki są nazywane kwasami Lewisa.

W przypadku zasad, definicje Lewisa i Brønsteda-Lowry’ego praktycznie się pokrywają – tzn. nie istnieją takie związki, które by były zasadami według definicji Lewisa, a nie były nimi według definicji Brønsteda-Lowry’ego.

Jeszcze bardziej ogólnym od kwasów i zasad Lewisa podziałem związków chemicznych pod kątem nadmiaru lub deficytu elektronów są pojęcia elektrofila i nukleofila.

Wybrane kwasy Wybrane tlenowe kwasy nieorganiczne kwas azotowy, kwas azotowy(V), kwas azotawy, kwas azotowy(III), kwas siarkowy, kwas siarkowy(VI), kwas siarkawy, kwas siarkowy(IV), kwas nadtlenodisiarkowy, kwas fosforowy, kwas fosforowy(V), kwas fosfonowy, kwas fosforawy, kwas fosforowy(III), kwas węglowy, kwas podchlorawy, kwas chlorowy(I), HClO kwas chlorawy, kwas chlorowy(III), kwas chlorowy, kwas chlorowy(V), kwas nadchlorowy, kwas chlorowy(VII), kwas borowy, Wybrane beztlenowe kwasy nieorganiczne kwas fluorowodorowy, kwas chlorowodorowy, kwas solny, kwas bromowodorowy, kwas jodowodorowy, kwas siarkowodorowy, kwas cyjanowodorowy, Wybrane kwasy organiczne kwasy karboksylowe: kwas mrówkowy, HCOOH kwas octowy, kwas szczawiowy, kwas benzoesowy, PhCOOH kwas mlekowy, CH3CH(OH)COOH kwas cytrynowy, kwasy organiczne niezawierające grupy karboksylowej: fenole, np. kwas pikrynowy, kwas moczowy, 60px kwasy hydroksamowe, kwasy organiczne zawierające resztę kwasu nieorganicznego: kwas p-toluenosulfonowy, kwas decylofosfonowy, kwas deoksyrybonukleinowy (DNA) i kwasy rybonukleinowe (RNA) – poli(diestry kwasu fosforowego)

Zobacz też

kwasy wielo- i jednoprotonowe (wielo- i jednozasadowe) moc kwasu skala pH tlenek kwasowy

Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (poniżej 10k)