thumb|300px|Odra we Wrocławiu – widoczne mosty Grunwaldzki i Pokoju, prawy brzeg rzeki po lewej thumb|300px|„Czarna Woda” – relikt koryta Odry na wrocławskim Zalesiu widziany z Mostu Zaleskiego przy ul. Czackiego thumb|300px|Most Grunwaldzki nad rzeką Odrą we Wrocławiu thumb|300px|Zdjęcie satelitarne Wrocławia z widocznymi rozgałęzieniami Odry Wrocławski węzeł wodny (WWW) – węzeł wodny na Nizinie Śląskiej, na terenie miasta Wrocławia. Obejmuje Odrę, jej dopływy, kanały wodne oraz budowle i urządzenia hydrotechniczne do celów przeciwpowodziowych, żeglugowych i przemysłowych.
Stare Miasto leży w szerokiej dolinie Odry, gdzie rzeka tworzy liczne rozgałęzienia opływające kilkanaście wysp, i gdzie uchodzą do niej cztery dopływy średniej wielkości: Oława, Ślęza, Bystrzyca i Widawa. Układ koryt rzecznych zmieniał się w czasach historycznych na skutek licznych powodzi oraz działalności człowieka. Proces kształtowania się Wrocławskiego Węzła Wodnego zakończył się w drugim dziesięcioleciu XX wieku.
Historia Średniowiecze Powyżej historycznego Wrocławia równoległy do Odry przebieg ma zarówno jej największy w tej okolicy lewy dopływ (Oława), jak i prawy (Widawa). Obie rzeki posiadają nieproporcjonalnie szerokie doliny w stosunku do ilości niesionej wody, przebiegają bowiem poprzez dawne starorzecza odrzańskie. Oława być może jeszcze w czasach wczesnohistorycznych uchodziła do Odry kilkadziesiąt kilometrów wcześniej, już na wysokości miasta Oława. Z kolei wiadomo również, że obecna dolina Widawy na terenie Wrocławia mieściła przez jakiś czas koryto Odry. Niemiecki geograf Richard Leonhard wyraził w związku z tym przypuszczenie, jakoby słowiańska nazwa rzeki Widawy była identyczna z łacińską nazwą Viadua, którą identyfikuje się zwykle z Odrą. Przesunięcie się Odry w czasach wczesnohistorycznych na południe i powstanie obecnego biegu przez centrum miasta należy datować najpóźniej na wiek IX, czyli przed powstaniem grodu wrocławskiego na Ostrowie TumskimR. Leonhard pisał o wieku X, dziś znane są jednak wcześniejsze ślady grodu..
Powyżej Wrocławia Odra meandrowała od Opatowic w kierunku północno-zachodnim między Sępolnem na lewym brzegu a Kowalami na prawym brzegu, następnie skręcając na południowy zachód i rozwidlając się, a następnie ponownie łącząc, tworząc w ten sposób wyspę porośniętą lasem dębowym, określaną jako Leerbeutel (współczesne osiedle Zalesie). Lewe koryto otaczające Zalesie było już w roku 1442 określane jako starorzecze, podczas gdy prawe jeszcze w 1483 uchodziło za stosunkowo nowe. Dawny bieg Odry przez między Sępolnem i Kowalami zachował się jako potok Schwarzwasser aż do początków XX wieku (do budowy kanałów w tym rejonie), zaś ślady dawnego prawego koryta w okolicy Zalesia są zachowane do dziś jako „Czarna Woda” (albo – pomimo braku w nim przepływu – „Czarny Potok”, „Czarna Rzeczka”), „Morskie Oko” i pas zieleni między Zalesiem i Zaciszem oraz Park Szczytnicki i znajdujące się w nim stawy; nazwę „Czarna Woda” nosi też, będący pozostałością tego samego koryta Odry, podłużny staw na Swojczycach, w pobliżu ulic: Swojczyckiej, Miłoszyckiej, Ludowej, Gospodarskiej i stacji kolejowej Wrocław Swojczyce.
Odra Miejska Odra w połączonym korycie kierowała się najpierw na zachód, aby na wysokości obecnego cmentarza przy ul. Bujwida ponownie się podzielić na Odrę Miejską i Odrę Świętego Wincentego. Główne i zapewne starsze koryto Odry Miejskiej biegło dalej na południe, pozostawiając na lewym brzegu rybacką wieś Szczytniki, zaś w okolicy dzisiejszego mostu SzczytnickiegoLeonhard mylnie wymienia w tym miejscu most Zwierzyniecki – Passbrücke. rozwidlała się. Jedno z ramion biegło dalej na południe, zataczając następnie szeroki łuk wzdłuż dzisiejszego Wybrzeża Wyspiańskiego, aby w okolicy dzisiejszego Ostrowa Tumskiego wpłynąć do Wrocławia. Drugie, węższe ramię biegło wzdłuż ul. Grunwaldzkiej, łącząc się z odnogą otaczającą Ostrów Tumski za katedrą, w miejscu stawu na terenie obecnego Ogrodu Botanicznego. W samym Wrocławiu Odra dzieliła się na dalsze odnogi, tworząc kilkanaście wysp i wysepek, z których kilka (m.in. Wyspa Piasek, Wyspa Słodowa, Kępa Mieszczańska) istnieje do dziś, inne zaś zostały z biegiem czasu zlikwidowane lub naturalnie zanikły. Lokacyjne miasto wrocławskie leżało na lewym brzegu Odry, od południa otoczone było Oławą, która uchodziła do Odry na wysokości Arsenału Odrzańskiego (dziś w tym miejscu znajduje się Trasa W-Z); po rozbudowie miasta w 1263 przekopano nową Fosę. Odra miała we Wrocławiu istotne znaczenie gospodarcze, napędzała bowiem kilkanaście młynów (dodatkowo Oława jeden) i foluszy, ponadto miasto posiadało prawo składu względem transportowanych Odrą towarów.
Odra Św. Wincentego Z kolei powstała prawdopodobnie dopiero po XI wieku Odra św. WincentegoBywa też współcześnie określana jako Odra Ołbińska. (niem. Vinzenzoder) płynęła od rozwidlenia przez pewien odcinek w kierunku północnym, a następnie najkrótszą drogą kierowała się na zachód, wzdłuż obecnej ul. Bolesława Prusa, mijając od północy Ołbin i zabudowania klasztoru św. Wincentego, które dały tej odnodze Odry nazwę. Następnie wpadała do miejskiej odnogi Odry na wysokości Wyspy Bielarskiej. Z roku na rok po letniej powodzi koryto Odry św. Wincentego stawało się coraz szersze, tak że w XIII w. zakonnicy wznieśli napędzany jej wodą młyn, po raz pierwszy wspomniany w 1294. W połowie XIV wieku odnoga rzeki stała się spławna, zaś w 1359 klasztor zapewnił sobie przywilej żeglugi na niej bez uiszczania cła. Już od początku XIV wieku trwał konflikt między miastem a klasztorem o wodę, zapewniającą energię młynom. Prosty i wartki prąd Odry Wincentego niósł więcej wody, a mieszczanie uskarżali się na jej niedostatek i oskarżali mnichów o podstępne pogłębianie rzeki w celu podkradania wody. Ostatecznie rada miejska zdecydowała w czerwcu 1425 o przegrodzeniu na własną inicjatywę spornej odnogi Odry tamą, co jednak spotkało się ze sprzeciwem i tama musiała zostać rozebrana. Problem niedostatku wody młyńskiej trwał jeszcze kilkadziesiąt lat.
Poniżej Wrocławia Odra łączyła się za Kępą Mieszczańską i płynęła korytem na przedłużeniu kierunku koryta otaczającego Kępę od wschodu tworzącym zakole wzdłuż dzisiejszych ulic Młodych Techników, Legnickiej oraz Słubickiej. Pozostawiło to trwały ślad w układzie przestrzennym miasta w postaci szerokiego łuku ul. Legnickiej w okolicy pl. Strzegomskiego. Dalej Odra płynęła na północ, zakolami wzdłuż dzisiejszej linii kolejowej na Poznań, na wschód od Osobowic i Rędzina. Obecny prosty bieg Odry, pozostawiający Szczepin na lewym brzegu, powstał po 1261, lecz przed 1313. W podobnym okresie główne koryto Odry w jej dalszym biegu przesunęło się na południowy skraj doliny, wobec czego Osobowice i Rędzin znalazły się na prawym brzegu.
Nowożytność thumb|300px|Wykonany w latach 1531–1555 przekop Odry w sąsiedztwie obecnego Ogrodu Zoologicznego W końcu XV wieku zaszły okoliczności, które zmusiły radę miejską do podjęcia zdecydowanych działań. W 1492 we wsi Swojczyce Odra zaczęła się bowiem niebezpiecznie przybliżać do Widawy i istniało poważne ryzyko zmiany koryta i wyschnięcia miejskiej odnogi. W latach 1495–1496 przekopano kanał, zaczynający się koło klasztornego dobra Sępolno, pozostawiający na lewym brzegu rzeki Biskupin i znaczną część Szczytnik i wpadający do zakola Odry miejskiej w okolicy obecnej Przystani Zwierzynieckiej. Główny prąd płynął nadal starą odnogą na północ od Zalesia, Nowa Odra okazała się nieudanym przedsięwzięciem, zapewne dlatego, że odbiegała od starego koryta pod zbyt dużym kątem. W 1531 podjęto się zatem wykonania nowego, obszerniejszego przekopu o całkowicie prostym brzegu, rozpoczynającego się dalej w górę rzeki, w miejscowości Opatowice. Prace trwały aż dwadzieścia cztery lata, głównie dlatego, że w dalszym ciągu nie udawało się zmienić biegu wód. Dopiero przekopanie dodatkowego odcinka na przedłużeniu zakola koło wsi Bartoszowice, skierowanego do istniejącego już przekopu w kierunku południowo-zachodnim zakończyło się sukcesem. Dotychczasowe koryto istniało jako Czarny Potok i napełniało się większą ilością wody tylko w czasie powodzi.
Dzięki skierowaniu prądu rzeki bezpośrednio do miasta Odra św. Wincentego zaczęła stopniowo zarastać, jej pozostałości wykorzystano później jako fosę dzieła obronnego na północ od Ostrowa Tumskiego. Zmiany stosunków wodnych spowodowały jednak wzrost zagrożenia powodziowego we Wrocławiu. W średniowieczu powodziami zagrożony był przede wszystkim prawy brzeg rzeki, w 1231 klasztor na Piasku uzyskał przywilej przewozów promami na wypadek powodzi na tym obszarze. Zakrzywiony przebieg nowego przekopu spowodował, że lewy brzeg zaczął się przesuwać w kierunku wsi Bierdzany i już w 1648 wyrażano obawy, że Odra przeleje się w tym miejscu do doliny Oławy. Oława przepływała bowiem w tym czasie przez Wrocław jako Fosa Miejska oraz przez ciasne koryto w miejscu dzisiejszej Trasy W-Z. Zagrożenie powodzią starano się zmniejszyć, łącząc krótko przez rokiem 1700 różne starorzecza na północ od Wrocławia, dzięki czemu powstała odnoga wypływająca z Czarnego Potoku w okolicy ul. Bujwida, dalej biegiem zbliżonym do obecnego aż po most Trzebnicki, a stamtąd kanałem wzdłuż dzisiejszej ul. Trzebnickiej i do nieistniejącej już Kępy Strzeleckiej (w miejscu obecnej elektrociepłowni). W czasie wiosennej powodzi w 1748 Nowa Odra przebiła się przez cypel u zbiegu ze Starą Odrą i woda popłynęła Starą Odrą w odwróconym kierunku i dalej poprzez wspomniany już przekop powstały przed rokiem 1700. W 1789 wyprostowano dolny bieg przekopu poniżej dzisiejszego mostu Trzebnickiego, tak że Kleczków znalazł się na jego lewym brzegu. Przekop północny uzyskał bieg podobny do współczesnego, a na jego całą długość rozciągnięto nazwę Stara Odra, dotyczącą niegdyś jedynie odcinka na południe od mostu Szczytnickiego.
Dopiero dzięki udrożnieniu Starej Odry rzeka stała się na wysokości Wrocławia spławna – wcześniej była bowiem przegrodzona przez młyny. Miasto długo opierało się jednak dopuszczeniu wolnej żeglugi na Odrze, widząc narastającą konkurencję miast górnośląskich, toteż Starą Odrę wykorzystywano jedynie do spławu drewna na masową skalę. Dopiero w latach 1792–1794 przekopano kanały przez wrocławskie wyspy Piasek i Kępę Mieszczańską, tworząc dwie śluzy, pozwalające na żeglugę statkom o wyporności do 175 ton. Jednocześnie (w 1793) przegrodzono Starą Odrę palisadą w miejscu, gdzie odgałęziała się od głównego biegu. Powstał w ten sposób jaz przelewowy, istniejący w tym miejscu do dziś (lecz umocniony żelbetem), który pozwalał utrzymać stosunkowo stabilny stan wody we wrocławskim śródmieściu.
XIX i XX wiek Powstała w ten sposób droga wodna nie wystarczała już na potrzeby transportowe XIX wieku. W roku 1846 przedstawiono projekt budowy drogi wodnej równoległej do lewego brzegu Starej Odry i uzyskano na niego wstępną zgodę władz. Jednak w 1848 zgoda ta została wycofana ze względu na bardzo wysokie koszty. Ruch na Odrze silnie się rozwijał i zaszła potrzeba budowy nowoczesnych portów, umożliwiających przeładunek towarów ze statków na wagony kolejowe. Pierwszy taki powstał w 1882 poniżej mostu Kolei Prawego brzegu Odry – był to jednak tylko stosunkowo niewielki basen z bocznicą. W 1888–1889 powstał natomiast na Popowicach, poniżej mostu Kolei Poznańskiej większy port, zbudowany przez Frankfurckie Towarzystwo Kolei Towarowej. Ponadto w tym czasie powstała na wówczas podwrocławskim Kozanowie stocznia rzeczna, produkująca barki i holowniki, a w czasie I wojny światowej także niewielkie przybrzeżne okręty wojenne (minowce).