Elżbieta II (Elżbieta Aleksandra Maria; ur. 21 kwietnia 1926 w Londynie, zm. 8 września 2022 w Balmoral) – królowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z dynastii Windsorów od 6 lutego 1952 (koronowana 2 czerwca 1953) do 8 września 2022. Jej panowanie, które trwało 70 lat i 214 dni, czyni ją najdłużej panującym ze wszystkich brytyjskich monarchów i najdłużej panującą w historii kobietą – głową państwa.
Urodziła się w Mayfair w Londynie jako pierwsze dziecko księcia i księżnej Yorku, późniejszego króla Jerzego VI i królowej Elżbiety. Jej ojciec wstąpił na tron w 1936 po abdykacji swojego brata, króla Edwarda VIII, czyniąc Elżbietę pretendentką do tronu. Kształciła się prywatnie w domu i zaczęła podejmować obowiązki publiczne podczas II wojny światowej, służąc w Pomocniczej Służbie Terytorialnej. W listopadzie 1947 poślubiła Filipa Mountbattena, byłego księcia Grecji i Danii, a ich małżeństwo trwało 73 lata, aż do jego śmierci w kwietniu 2021. Mieli czworo dzieci: Karola, Annę, Andrzeja i Edwarda.
Po śmierci ojca w lutym 1952 została królową siedmiu niezależnych krajów Wspólnoty: Wielkiej Brytanii, Kanady, Australii, Nowej Zelandii, RPA, Pakistanu i Cejlonu (znanego dziś jako Sri Lanka), a także pozostałą głową Królestw Wspólnoty. Panowała jako monarcha konstytucyjny w czasie wielkich zmian politycznych, takich jak konflikt w Irlandii Północnej, decentralizacja w Wielkiej Brytanii, dekolonizacja Afryki czy przystąpienie Wielkiej Brytanii do Wspólnot Europejskich i wystąpienie z Unii Europejskiej. Liczba jej królestw zmieniała się w czasie, gdy terytoria uzyskiwały niepodległość, a niektóre królestwa stawały się republikami. Była również głową 14 innych państw (Antigui i Barbudy, Australii, Bahamów, Belize, Grenady, Kanady, Jamajki, Nowej Zelandii, Papui-Nowej Gwinei, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyn, Tuvalu i Wysp Salomona), które razem z Wielką Brytanią mają status tzw. Commonwealth realm. Za głowę państwa uznawało ją łącznie 33 krajów.
Od 9 września 2015 była najdłużej panującym monarchą Wielkiej Brytanii; pobiła rekord królowej Wiktorii (63 lata, 7 miesięcy i 2 dni), której była praprawnuczką. Od 13 października 2016 była najdłużej panującą żyjącą głową państwa na świecie. Od 12 czerwca 2022 była drugim (po Ludwiku XIV) najdłużej panującym monarchą na świecie.
Do jej licznych historycznych wizyt i spotkań należą wizyty państwowe w Chinach w 1986, w Rosji w 1994 i w Republice Irlandii w 2011 oraz spotkania z pięcioma papieżami. Od czasu do czasu mierzyła się z sentymentem republikańskim i krytyką mediów wobec swojej rodziny, szczególnie po rozpadach małżeństw jej dzieci, jej annus horribilis w 1992 i śmierci swojej byłej synowej, Diany, księżnej Walii w 1997. Jednak poparcie dla monarchii w Wielkiej Brytanii pozostawało niezmiennie wysokie, podobnie jak jej osobista popularność. W 1952 zdobyła tytuł Człowieka Roku tygodnika „Time”.
Zmarła w wieku 96 lat w zamku Balmoral w Aberdeenshire. Następcą królowej został jej najstarszy syn, Karol. 11 listopada 2023 w Dzień Pamięci w London’s Royal Albert Hall odsłonięto pomnik Elżbiety II i jej męża, Filipa.
Młodość mały|lewo|Księżniczka Elżbieta (1929) Urodziła się poprzez cięcie cesarskie 21 kwietnia 1926 o godz. 2:40 GMT w domu przy 17 Bruton Street w dzielnicy Mayfair w Londynie. Była córką księcia Yorku Alberta, drugiego syna urzędującego króla Jerzego V, i księżnej Yorku Elżbiety Bowes-Lyon. W domu podczas narodzin obecny był ówczesny minister spraw wewnętrznych sir William Joynson-Hicks, który kontrolował, by podczas porodu nie podmieniono noworodka na inne dziecko. Poród przyjął sir Henry Simson. Elżbieta w momencie narodzin zajmowała trzecie miejsce w linii sukcesji, po swoim wuju i ojcu. Jej narodziny powitał salut armatni z 21 dział i parada gwardii królewskiej w Hyde Parku. Przyjście na świat księżniczki przyciągnęło także uwagę brytyjskiej prasy i wzbudziło zainteresowanie Brytyjczyków, którzy przez wiele tygodni gromadzili się na ulicy przy domu Elżbiety i Jerzego. 29 maja 1926 została ochrzczona wodą z Jordanu w kaplicy Pałacu Buckingham przez anglikańskiego arcybiskupa Yorku, Cosma Langa. Jej rodzicami chrzestnymi byli: król Jerzy V, królowa Maria, Maria Windsor, książę Artur, lord Claude Bowes-Lyon i Mary Elphinstone. Elżbieta Aleksandra Maria pierwsze imię otrzymała po matce, drugie po prababce (królowej Aleksandrze), a trzecie po babce (królowej Marii). Miała młodszą siostrę, Małgorzatę (1930–2002).
Wczesne dzieciństwo spędziła w domu przy w Mayfair, a w 1932 przeniosła się z rodziną do wiktoriańskiej rezydencji Royal Lodge w Windsorze, w której wcześniej przebywała z rodziną w weekendy. Często gościła w Pałacu Buckingham u swojego ukochanego dziadka, króla Jerzego V. Jej wychowaniem zajmowały się nianie: Clara „Allah” Cooper Knight, Annie Beevers i Margaret „Bobo” MacDonald, która pozostawała w bliskich relacjach z Elżbietą również w jej dorosłym życiu, aż do swojej śmierci we wrześniu 1993. Od dzieciństwa była nazywana przez najbliższych „Lilibet”, ponieważ nie potrafiła poprawnie wymówić swojego imienia. Wychowywała się z dala od rówieśników, co miało ją uchronić przed przypadkowymi znajomościami i dziecięcymi chorobami, ale też nauczyć dystansowania się od innych. Przez takie wychowanie stała się nieśmiała, poza tym była spokojnym, posłusznym, mało spontanicznym, skłonnym do kontrolowania swoich emocji, poważnym, opanowanym i zrównoważonym, ale też dobrym, łagodnym, uporządkowanym i kochającym dzieckiem. Jej jedyną bliską koleżanką z dzieciństwa była Sonia Graham-Hodgson, z którą utrzymywała kontakt aż do śmierci kobiety w 2012.
W 1930 figura przedstawiająca Elżbietę została umieszczona w Muzeum Figur Woskowych Madame Tussaud w Londynie. W 1931 ukazała się bestsellerowa książka biograficzna Anny Ring „The Story of Princess Elizabeth” o życiu księżniczki.
Odkąd skończyła cztery lata, trenowała jazdę konną, którą doskonaliła pod okiem stajennego, Henry’ego Owena, a w dorosłym życiu stała się miłośniczką wyścigów konnych Royal Ascot. W dzieciństwie stała się także miłośniczką rasy psów Welsh Corgi Pembroke (pol. walijski jamnik corgi). Edukacją domową Elżbiety zajmowała się szkocka guwernantka Marion Crawford, która w 1950 opisała wychowywanie Elżbiety i Małgorzaty w książce autobiograficznej pt. „The Little Princesses” (pol. Małe księżniczki). Elżbieta w wieku 13 lat podjęła naukę konstytucji Wielkiej Brytanii i historii ustroju u Henry’ego Martena, wykładowcy Eton College. Poza tym uczyła się matematyki i historii oraz rysunku. Pobierała indywidualne zajęcia tańca u instruktorów z Vacani School of Dance. Latem 1939 zdobyła, razem z siostrą, pływacki puchar Mayfair. W latach 1942–1946 pod okiem nauczycielki, Antoinette de Bellaigne, nauczyła się płynnie mówić w języku francuskim i poznała podstawy języka niemieckiego.
Następczyni tronu alt=Wyprostowana młoda kobieta stoi przed samochodem wojskowym. Ubrana jest w zielony mundur wojskową czapkę i trzewiki, rajstopy w kolorze moro, spogląda w lewo i lekko się uśmiecha. Ma brązowe kręcone włosy. Na samochodzie narysowany czerwony krzyż na białym tle. Koła samochodu sięgają do bioder kobiety. Beton, w tle roślinność.|mały|Elżbieta w mundurze Auxiliary Territorial Service (1945) Od najmłodszych lat była przygotowywana do objęcia funkcji królowej – czytała gazety, rozumiała sprawy publiczne i miała wiedzę o polityce. Kiedy miała 10 lat, w 1936 zmarł jej dziadek, król Jerzy V, a tron objął jej stryj, Edward VIII, który 11 grudnia 1936 abdykował na rzecz kontynuowania związku z dwukrotnie rozwiedzioną Amerykanką, Wallis Simpson, którą pragnął poślubić. Następnym królem został ojciec Elżbiety, a ona sama stała się bezpośrednią następczynią tronu. Po koronacji Jerzego VI zamieszkała w Pałacu Buckingham. Jako bezpośrednia następczyni tronu uczestniczyła z ojcem w licznych spotkaniach z wysoko postawionymi politykami i urzędnikami oraz towarzyszyła mu w podróżach dyplomatycznych. Należała do organizacji skautowskiej „Brownie”, w której nabyła umiejętności harcerskich, a latem 1939 wzięła udział w obozie harcerskim.
Po wybuchu II wojny światowej zamieszkała z Małgorzatą w Wieży Brunszwickiej Zamku w Windsorze, a miejsce ich pobytu zostało objęte tajemnicą państwową. Lord Hailsham zasugerował, aby księżniczki zostały ewakuowane do Kanady, na co królowa Elżbieta odparła: Dzieci nigdzie nie pojadą beze mnie, ja nie opuszczę króla, a król nigdy nie wyjedzie. 13 października 1940 Elżbieta na antenie BBC wygłosiła swoje pierwsze publiczne przemówienie, w którym zwróciła się ze słowami otuchy do dzieci Wspólnoty Narodów. W latach 1941–1944 występowała w pantomimach w Pałacu Windsor, a dochody z przedstawień były przeznaczane na rzecz brytyjskich żołnierzy. Poza tym szyła skarpety dla żołnierzy walczących na froncie. W 1943 po raz pierwszy samodzielnie wystąpiła publicznie.
Na początku 1945 wstąpiła do Kobiecych Pomocniczych Służb Terytorialnych (ang. Women’s Auxiliary Territorial Service), w których została przeszkolona na kierowcę i mechanika w Centrum Szkolenia Transportu Mechanicznego (ang. Mechanical Transport Training Centre). Nie otrzymała zgody rodziców na pracę w charakterze pielęgniarki wojennej, ale zamiast tego rozpoczęła służbę w straży ochrony wybrzeża Sea Rangers. Dzień Zwycięstwa w 1945 świętowała z siostrą, oficerami ochrony i tłumem ludzi na londyńskich ulicach, pozostając nierozpoznane dzięki opuszczeniu kapturów. Następnego dnia udała się z resztą rodziny na East End i do południowego Londynu, by obejrzeć miejsca najbardziej dotknięte wojną. Jesienią 1945 dokonała przeglądu oddziałów Gwardii Grenadierów, wzięła udział w uroczystościach brytyjskich harcerek i rozdała dyplomy w szkole gospodarstwa domowego w Glasgow, w tym okresie także otworzyła kilka szkół dla głuchych i ośrodków dla niepełnosprawnych we wschodnim Londynie, a w 1946 była gościem honorowym festiwalu Eisteddfod w Mountain Ash w Walii.
W lutym 1947 wyruszyła w swoją pierwszą oficjalną wizytę zagraniczną – odbyła trwającą cztery miesiące podróż był Związek Południowej Afryki, której celem była chęć przywrócenia ścisłych więzów kraju ze Wspólnotą Narodów. W audycji radiowej nadawanej z okazji jej 21. urodzin powiedziała: Oświadczam wobec was wszystkich, iż poświęcę całe moje życie, jakiekolwiek będzie – długie czy krótkie – służbie wam i naszej wielkiej imperialnej Wspólnocie, której członkami jesteśmy my wszyscy. Jednak nie będę miała siły realizować tego postanowienia, jeśli nie dołączycie do mnie. W maju 1948 reprezentowała rodzinę na otwarciu wystawy pt. „Osiem wieków brytyjskiego życia” w Palais Galliera w Paryżu.
Małżeństwo i dzieci Podczas ślubu księżniczki Mariny i księcia Jerzego w 1934 poznała Filipa, syna księcia Andrzeja Greckiego i Alicji Battenberg. W ciągu następnej dekady kilkukrotnie się spotkali: Filip w 1939 oprowadził Elżbietę po Britannia Royal Naval College, poza tym był zapraszany na obiady w Pałacu Buckingham, a w okresie świąt Bożego Narodzenia gościł w zamku w Windsorze.