mały|235x235px|Logo Harcerskiej Szkoły Ratownictwa ZHP Harcerska Szkoła Ratownictwa (HSR) – wydział Głównej KwateryInformacje o Głównej Kwaterze ZHP na stronie ZHP Związku Harcerstwa PolskiegoStrona Związku Harcerstwa Polskiego odpowiedzialny za specjalność ratowniczą, promocję zdrowego trybu życia oraz nauczanie pierwszej pomocy przedmedycznej.
Misja i Cele HSR Misją HSR jest wychowanie młodych ludzi przez nauczanie pierwszej pomocy i propagowanie zdrowego trybu życia. Harcerska Szkoła Ratownictwa wpiera proces wychowawczy zuchów, harcerzy, harcerzy starszych i wędrowników poprzez nauczanie pierwszej pomocy oraz wspiera zdobywanie i wykorzystywanie umiejętności ratowniczych.
Celem działania HSR jest kształtowanie odpowiednich postaw wśród harcerzy, ale równie ważne jest przekazywanie konkretnej wiedzy i umiejętności ratowniczych. Cele zostały ujęte w następujących punktachCele Harcerskiej Szkoły Ratownictwa ZHP:
propagowanie idei niesienia pomocy oraz zdrowego trybu życia, organizacja powszechnych szkoleń z zakresu pierwszej pomocy, szkolenie celowe zespołów harcerskich na potrzeby działań podejmowanych przez ZHP, organizacja dla członków ZHP szkoleń z zakresu pierwszej pomocy i ratownictwa, we współpracy z odpowiednimi instytucjami i organizacjami zajmującymi się tą tematyką, organizacja dla członków ZHP szkoleń z dziedzin przydatnych w ratownictwie, w porozumieniu z uprawnionymi instytucjami i organizacjami, organizacja służb medycznych w trakcie przedsięwzięć programowych i kształceniowych organizowanych na poziomie centralnym, opracowywanie instrumentów metodycznych, propozycji programowych i poradnictwa w zakresie pierwszej pomocy i ratownictwa oraz propagowania zdrowego trybu życia.
Szkoła dąży do tego, aby harcerz, będąc świadkiem zdarzenia, był osobą, która zareaguje i będzie potrafiła prawidłowo udzielić pierwszej pomocy poszkodowanemu. HSR przeszkoliła dotychczas z zakresu pierwszej pomocy ponad 30 000 osób.
Swoją misję HSR realizuje na kilka sposobów. Podstawowym zadaniem Szkoły jest organizacja kursów z zakresu pierwszej pomocy. Kurs taki jest początkiem drogi dla harcerza w ramach specjalności ratowniczej. Dalsze działania w tym obszarze HSR wspiera poprzez m.in. opracowywanie materiałów i propozycji programowych wspierających nauczanie pierwszej pomocy w jednostkach, organizowanie zawodów ZHP w ratownictwie oraz współorganizację innych przedsięwzięć programowych i kształceniowych w ramach ZHP. Odpowiada także za wspieranie podnoszenia kwalifikacji kadry harcerskich drużyn i jednostek ratowniczych. HSR wspiera również rozwój instruktorów, poprzez ścieżkę rozwoju instruktora pierwszej pomocy, przygotowywanie wymagań do dalszego rozwoju i organizowanie warsztatów specjalistycznych i doskonalących.
Historia HSR Działalność HSR rozpoczęła się w 1994 roku. Pierwotnie działała jako Inspektorat Harcerskich Drużyn Ratowniczych i Medycznych GK ZHP. Obecna nazwa obowiązuje od 1996 roku. W tym samym roku odbyło się kilka ważnych wydarzeń. Pierwsze duże zabezpieczenie realizowane przez HSR – zabezpieczenie koncertu Michaela Jacksona na warszawskim Bemowie, pierwszy Kurs Instruktorski HSR w Stebniku, a także unifikacja kursów HSR, które kończyły się uzyskaniem Brązowej Odznaki Ratownika Medycznego (BORM).
Pierwsze Ogólnopolskie Zawody ZHP w Ratownictwie odbyły się w Poznaniu w roku 1997. W roku 2005 HSR podpisał porozumienie z Polską Radą Resuscytacji, a w listopadzie tego roku zorganizowała w Warszawie konferencję „Rola organizacji pozarządowych we wzmacnianiu bezpieczeństwa powszechnego w kraju”, gdzie rozmawiano o polskich organizacjach zajmujących się tematyką pierwszej pomocy i ratownictwa.
Rok 2007 był rokiem przyjęcia wytycznych dla rozwoju instruktorów Harcerskiej Szkoły Ratownictwa, czyli tak zwanego “systemu Instruktora Potencjalnego”. Od tego momentu każdy kandydat na Instruktora HSR musiał najpierw zdobyć status IP, realizując konkretnie określone zadania. Rok 2010 był momentem kolejnych dużych zmian w HSR – wprowadzony został wtedy nowy system szkoleń – Wędrownicze i Starszoharcerskie Kursy Pierwszej Pomocy. Ukończenie tych pierwszych (WKPP) kończyło się zdobyciem odznaki będącej sprawnością mistrzowską “Ratownik ZHP”. W tym samym roku HSR wzięła udział wraz z harcerzami z ZHP w zabezpieczeniu uroczystości po katastrofie Smoleńskiej. Rok 2014 przyniósł Szkole pierwszą wypracowaną przez Instruktorów HSR „Strategię HSR”, która określała, w jakim kierunku Szkoła ma się rozwijać i wyznaczała w tym zakresie kamienie milowe. Od tego momentu strategia stała się stałym dokumentem w pracach HSR.
W 2016 Instruktorzy HSR podjęli się wpsółprzygotowania i współprzeprowadzenia wraz z HOPR i PCK zabezpieczenia Światowych Dni Młodzieży z udziałem Ojca Świętego, które odbywały się w Krakowie. Było to drugie tak duże zabezpieczenie po tym z 1996 zrealizowane przez HSR, w które włączeni byli Instruktorzy HSR, Ratownicy HSR oraz harcerze z uprawnieniami i wykształceniem medycznym. Przed tym wydarzeniem HSR koordynowała akcję szkoleń z zakresu Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy, która realizowana była w ZHP w ramach przygotowań do ŚDM.
W roku 2017 przeprowadzona została ewaluacja dotychczasowego systemu Instruktorów Potencjalnych, w wyniku której powstał nowy system IP, obowiązujący do teraz (stan na styczeń 2024). Następnym dużym wydarzeniem, które HSR wsparła pod kątem organizacji zabezpieczenia był Zlot ZHP w GdańskuPodsumowanie Zlotu ZHP w Gdańsku na stronie ZHP. Głównym zadaniem HSR w tym zakresie była koordynacja szkoleń z zakresu KPP i zbieranie zgłoszeń wśród Ratowników ZHP. Podczas samego Zlotu obecni oraz byli Instruktorzy HSR byli zaangażowani również w prowadzenie zajęć programowych, m.in. ucząc pierwszej pomocy czy przekazując wiedzę z transplantologii.
Lata 2019-2020 przyniosły kolejną reformę w systemie szkoleń HSR – wprowadzone zostały Kursy Pierwszej Pomocy HSR Moduł I i Moduł II (więcej o kursach poniżej). Jednak w wyniku pandemii COVID-19, która zamroziła wszelkie działania ZHP i tym samym HSR – kursy modułowe na dobrą sprawę zaczęła funkcjonować w połowie 2022 roku. W międzyczasie Instruktorzy HSR przygotowali, w odpowiedzi na potrzebę szkoleń z pierwszej pomocy w rygorze sanitarnym, program Hybrydowych Kursów Pierwszej Pomocy, które łączyły naukę online z bezpiecznymi ćwiczeniami. W okresie pandemicznym członkowie Szefostwa HSR weszli w skład Sztabu Kryzysowego ZHP, który odpowiadał za wydawanie wytycznych do działania dla całego Związku. Odpowiedzialni byli za konsultowanie tematów około medycznych i związanych z pierwszą pomocą.
W 2021 roku przeprowadzona została gruntowna zmiana zasad działania szkoły. Aktualizacji doczekała się zarówno Konstytucja HSR jak i Regulamin Instruktorski. Stworzona została również nowa Strategia HSR. W roku 2023 HSR wspierała zabezpieczenie wizyty Prezydenta Wołodymyra Zełenskiego w Warszawie, która związana była z zaangażowaniem Polski oraz harcerzy z ZHP w pomoc Ukrainie po inwazji Rosji na Ukrainę i wybuchu wojny za naszą wschodnią granicą. Przedstawiciel HSR został również zaproszony na spotkanie z Prezydentami w Pałacu Prezydenckim jako jeden z przedstawicieli ZHP.
W 2024 roku, podczas Warsztatów Instruktorskich, które odbywały się w Warszawie, obecni i byli Instruktorzy HSR świętowali 30-lecie Harcerskiej Szkoły Ratownictwa. W czerwcu 2025 przedstawiciele HSR wzięli udział w konferencji "Społeczeństwo obywatelskie jako czynnik odporności i gotowości na zjawiska kryzysu we współczesnej UE. Doświadczenia i wyzwania"Podsumowanie Konferencji „Społeczeństwo obywatelskie jako czynnik odporności społecznej i gotowości na zjawiska kryzysu we współczesnej UE. Doświadczenia i wyzwania” organizowanej w ramach polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej, podczas której, z przedstawicielami rządu i NGO z całego świata, podzielili się 30-letnim doświadczeniem HSR w zakresie szkoleń z pierwszej pomocy i budowania ratowniczej społeczności w ZHP.
Szefowie HSR Od 2007 roku Szefowie wybierani są na trzyletnią kadencję. Do 2014 roku kandydat na Szefa musiał zdobyć minimum 2/3 głosów obecnych podczas głosowania Instruktorów HSR. Gdy podczas wyborów w listopadzie 2013 roku żaden z kandydatów nie otrzymał wymaganej liczby głosów, podjęto decyzję o ponownym głosowaniu po pół roku i zmianie ordynacji wyborczej. Od tamtego momentu kandydat musiał zdobyć bezwzględną większość głosów przy obecności kworum wynoszącego 2/3 uprawnionych do głosowania. Obecnie, rozkazem Naczelnika ZHP hm. Grzegorza Woźniaka z dnia 01.04.2022 r., kandydat na Szefa musi uzyskać większość głosów osób zgromadzonych na Zbiórce Wyborczej. Wybory są ważne, niezależnie od liczby osób w nich biorących udział. Instruktorzy oddawać głosy mogą osobiście, przez uprawionego do głosownia pośrednika lub korespondencyjnie.
Okres pełnienia funkcji Imię i nazwisko Uwagi 1994 – 2002 hm. Rafał Klepacz założyciel HSR 2002 – 1 grudnia 2007 hm. Katarzyna Krawczyk 1 grudnia 2007 – 27 listopada 2010 phm. Jakub Sieczko jako pierwszy wybrany w głosowaniu Instruktorów HSR 27 listopada 2010 – 7 czerwca 2014 hm. Anna Mazurczak w związku z niewybraniem następcy w listopadzie 2013 roku pełniła funkcję pół roku dłużej 7 czerwca 2014 – 18 listopada 2017 hm. Maciej Rutkowski 18 listopada 2017 – 17 listopada 2018 hm. Katarzyna Kopeć – Godlewska kadencja przerwana z powodów osobistych17 listopada 2018 – 22 kwietnia 2022hm. Maciej Rutkowskikadencja przedłużona ze względu na wynikający z pandemii brak kandydatów na funkcję22 kwietnia 2022 – 25 listopada 2023hm. Lidia Jóźwiak-Kukawskakadencja przerwana z powodu rezygnacjiod 25 listopada 2023hm. Marta Cogiel-Rybak
Struktura HSR Czynnych instruktorów HSR (takich, którzy mają aktualne uprawnienia do prowadzenia kursów HSR) jest w Polsce ok. 100. Są wśród nich studenci i absolwenci medycyny, ratownictwa medycznego i pielęgniarstwa. Większość z nich jednak to osoby na co dzień niezwiązane z działalnością ratowniczą, dla których pierwsza pomoc i jej nauczanie jest pasją, dlatego też prowadzą bezinteresownie szkolenia dla harcerzy. Wiedza i umiejętności ratownicze, które przekazuje HSR oparte są konsensusem różnych zaleceń z wytycznych Europejskiej Rady ResuscytacjiPolska Rada Resuscytacji, EBM (od ang. evidence-based medicine), ITLS (International Trauma Life Support) czy ILCOR (International Liaison Committee on Resuscitation).
W większości Chorągwi Związku Harcerstwa Polskiego istnieje Inspektorat Ratowniczy, który sprawuje merytoryczny nadzór nad jednostkami ratowniczymi na swoim terenie, a także odpowiada za kontakt z drużynami i środowiskami chętnymi na organizację kursu pierwszej pomocy.
Szefostwo HSR Za bieżącą działalność Harcerskiej Szkoły Ratownictwa odpowiada Szefostwo HSR. Obecne Szefostwo zostało wybrane podczas wyborów przeprowadzonych w trakcie Warsztatów Instruktorskich HSR 25 listopada 2023 roku. W jego skład wchodzą: hm. Marta Cogiel-Rybak – Szefowa HSR, hm. Mariola Korus – Zastępczyni Szefowej HSR ds. instruktorów i instruktorów potencjalnych, hm. Robert Latacz – Zastępca Szefowej HSR, Przewodniczący Rady Merytorycznej i Forum A, hm. Bartłomiej Składowski – Skarbnik HSR, phm. Magdalena Kowalska - Członkini Szefostwa HSR ds. organizacyjnych - od marca 2026 phm. Michał Haponiuk - Członek Szefostwa HSR ds. wsparcia jednostek ratowniczych i zabezpieczeń ratowniczych (od czerwca 2025) pwd. Zuzanna Janas – Sekretarzyni HSR.
Byli członkowie obecnego Szefostwa HSR hm. Dorota Jadczak – Członkini Szefostwa HSR ds. inspektoratów ratowniczych – do maja 2024 phm. Andrzej Maćkowiak – Członek Szefostwa HSR ds. organizacyjnych - do lutego 2026
Zespoły w HSR W ramach Harcerskiej Szkoły Ratownictwa działają obecnie trzy zespoły: