Ludowo-Demokratyczna Partia Afganistanu (LDPA, paszto د افغانستان د خلق دموکراټیک ګوند, pers. حزب دموکراتيک خلق افغانستان) – partia polityczna założona przez komunistów afgańskich 1 stycznia 1965 roku, jako socjalistyczna, lewicowa, radykalna i opozycyjna wobec monarchicznego rządu. Program LDPA opierał się głównie na reformie rolnej, upowszechnieniu oświaty i edukacji, prymacie sektora państwowego nad prywatnym w gospodarce i budowie nowoczesnego postfeudalnego społeczeństwa. Jej członkami i sympatykami byli w większości zwolennicy jak najszybszych przeobrażeń i zmian społeczno-politycznych w Afganistanie. Stopniowo zrezygnowała z marksizmu i przeszła na pozycje zbliżone do islamskiego socjalizmu czy baasizmuNadeem F. Paracha: Socjalizm islamski. Część II – czas sukcesów (1952-78), a w końcu na islamskieGiustozzi, Antonio (2000). War, Politics and Society in Afghanistan, 1978–1992. C. Hurst & Co. Publishers. s. 155. .. W 1989 roku przeistoczyła się w bardziej liberalną Partię Ojczyzny.
Rozłam wewnątrz partii W 1967 roku w partii doszło do wewnętrznego rozłamu, w wyniku którego powstały dwie frakcje: umiarkowany "Parczam" (sztandar), którego przywódcą był Babrak Karmal, arystokrata wywodzący się z klanu „kabuli”, i radykalny „Chalk” (lud), z Nur Mohammadem Tarakim, synem zamożnego chłopa, mianowanym w 1965 roku za zgodą ZSRR na stanowisko sekretarza generalnego LDPA na czele. Głównym powodem rozłamu w LDPA były różnice programowe odnośnie do przyjętej taktyki, tempa i sposobu realizacji przemian i reform w Afganistanie, a także dzielące nieporozumienia osobiste oraz wzajemne animozje między przywódcami partii. Obydwie frakcje o wyraźnie ortodoksyjnym charakterze, cechowały bardzo bliskie powiązania z ówczesną polityką ZSRR, chociaż „Parczam” wykazywał większą podatność na sugestie polityczne nadchodzące z Moskwy. Członkowie radykalnego „Chalku” byli zwolennikami jak najszybszych przeobrażeń, zmierzających do likwidacji zacofania kraju. „Parczam” proponował przeprowadzenie zmian i reform w sposób mniej radykalny. W LDPA istniały również stronnictwa opowiadające się za prochińskimi odmianami komunizmu. Jednym z nich był „Wieczny Płomień” (paszt. Szola-je-Dżawid), pozyskujący działaczy wśród afgańskich szyitów oraz kręgach studenckich. „Wieczny Płomień” uległ w końcu rozbiciu na kilka mniejszych frakcji, a pozostałe grupy maoistowskie w LDPA zostały zmarginalizowane, tracąc realny wpływ na profil polityczny partii a w następnych latach część maoistów utworzyła zbrojne grupy antyrządowe tj. Organizacja Wyzwolenia Afganistanu, Organizacja Wyzwolenia Ludu Afgańskiego czy Afgański Front Mudżahedinów Walki o Wolność, aktywne w okresie interwencji radzieckiej, którą zwalczałyInterview with Afghan revolutionary.
Zwolennicy frakcji „Parczam” w przeciwieństwie do zwolenników frakcji „Chalk” zaczęli głosić pogląd, iż wysuwanie haseł socjalistycznych w warunkach afgańskich jest przedwczesne i że w przeciwieństwie do propozycji „Chalku” nie należy dążyć do szybkiej rewolucji ludowej, lecz skupić się na współpracy i budowie szerokiego „frontu antyfeudalnego” wszystkich demokratycznych sił afgańskich. Parczamiści głosili również, że wszystkie warstwy afgańskiego społeczeństwa powinny i muszą wnieść wkład do upadku feudalizmu w Afganistanie.
Przedstawiciele „Parczamu” opowiadali się ze utworzeniem Zjednoczonego Frontu Demokratycznego, który działałby na rzecz przeobrażeń w Afganistanie, przestrzegając przy tym zasad afgańskiej konstytucji z 1964 roku. W ciągu lat podziału LDPA narastały wzajemne animozje pomiędzy frakcjami partii. Członkowie „Chalku” zaczęli powątpiewać w szczerość intencji działaczy „Parczamu” (pochodzących z wyższych warstw społecznych). Kwestionowano także postępowość „Parczamu” jako „Królewską Partią Komunistyczną”. Z kolei przedstawiciele „Parczamu” oskarżali członków „Chalku” m.in. o „sekciarstwo” i nieodpowiedzialny radykalizm.
W sporej mierze animozje między obiema frakcjami LDPA stymulował rząd monarchiczny m.in. poprzez przyznanie zgody na wydawanie własnego tygodnika przez „Parczam” i jej odebranie „Chalkowi”, kontakty z posłami „Parczamu” w parlamencie oraz inne podobne działania. LDPA organizowała systematycznie (głównie w latach 1965–1973), kampanie oczerniające rząd i monarchię, prowadząc liczne demonstracje, w wyniku których kilkukrotnie dochodziło do przerwania obrad parlamentu. Między studentami Uniwersytetu i Politechniki w Kabulu dochodziło do wielu utarczek. Spowodowały one dalsze konflikty i przyczyniły się do podsycania oraz utrwalania wzajemnych niechęci oraz podziałów.
Stopniowo wśród członków i zwolenników radykalnej frakcji „Chalk” zaczęli dominować ludzie ze wsi afgańskiej, w większości synowie rolników i pasterzy – głównie Pasztuni z plemienia Ghilzaj. Tymczasem zwolennikami umiarkowanego „Parczamu” stawali się w coraz większej mierze przedstawiciele inteligencji miejskiej (studenci, nauczyciele, kupcy itp.), znacznie lepiej wykształceni, pochodzący głównie z durrańskich plemion pasztuńskich, a także z tadżyckich mniejszości etnicznych. Wkrótce coraz większy podział społeczno-etniczny między „Chalkiem” a „Parczamem” znalazł odzwierciedlenie w różnicach językowych zwolenników obu frakcji LDPA – chalkiści posługiwali się głównie językiem paszto, podczas gdy parczamiści porozumiewali się w języku dari.
Współrządzenie wraz z republikanami Obie frakcje LDPA poparły dokonany 17 lipca 1973 roku przez Mohammada Dauda przewrót republikański, jednakże „Parczam” uczynił to bardziej aktywnie, „Chalk” zaś jedynie werbalnie. Stosunek „Chalku” do Dauda był od początku sceptyczny. W związku z tym tylko członkowie „Parczamu”, jako bardziej umiarkowani zwolennicy reform, wzięli początkowo udział w rządzie republikańskim oraz objęli posady przedstawicieli rządowych na prowincji. W skład rządu Dauda weszło aż 7 ministrów wywodzących się z „Parczamu”. Jednym z pierwszych posunięć nowej ekipy rządzącej było zawieszenie swobód konstytucyjnych, i rozpoczęcie represji wobec opozycji afgańskiej - aresztowano m.in. nacjonalistycznego przywódcę Haszima Majwandwala (byłego premiera o poglądach liberalnych, sprawującego swój urząd w latach 1965–1967) wraz z czterdziestoma innymi osobami, z których cztery skazano na karę śmierci. W więzieniu, według wersji oficjalnej, Majwandwal „popełnił samobójstwo”. Według powszechnej wówczas opinii Maidwandal został wyeliminowany jako osoba niepowiązana bezpośrednio z działaczami komunistycznymi. Terror stosowany wobec opozycji zaczął dominować jako metoda walki politycznej, w 1974 roku otworzono w Kabulu więzienie Pol-e-Czarki, do którego w następnych latach trafiło dziesiątki tysięcy obywateli Afganistanu. Wskutek ewolucji polityki Dauda w stronę konserwatywną, zakończeniu stopniowo uległ również udział przedstawicieli „Parczamu” w dalszych rządach republikańskich. Do 1977 roku w rządzie republikańskim nie było już żadnego członka „Parczamu”, a z administracji państwowej byli usuwani wszyscy podejrzani o sympatie lewicowe. Równocześnie Daud wprowadził system jednopartyjny i zdelegalizował wszystkie partie polityczne, równocześnie prowadząc represje wobec opozycji połączone z zabójstwami jej przedstawicieliJakub Tyszkiewicz, Edward Czapiewski Historia powszechna. Wiek XX, wyd. 2010 r., s. 722-724.
Wzrost niezadowolenia i rozczarowania, a także coraz bardziej autorytarna polityka rządów Muhammada Dauda doprowadzić miały do ponownego zjednoczenia LDPA. Aby LDPA stała się ważną siłą na afgańskiej scenie politycznej, nie mogła pozostawać w rozbiciu, dlatego też rozpoczęły się negocjacje i pertraktacje przywódców obu frakcji na temat ich powtórnego połączenia niejako przy mediacyjnej roli ZSRR. 3 lipca 1977 roku osiągnięto porozumienie i LDPA została na nowo zjednoczona, konsolidując afgańską opozycję lewicową. Jedynym zgrzytem podczas rozmów zjednoczeniowych LDPA była postawa Hafizullaha Amina (postaci nr 2 we frakcji „Chalk”), który nie do końca ufał parczamistom. Odbudowana LDPA utworzyła dość jednolity front opozycji antydaudowskiej. Funkcją sekretarza generalnego w LDPA ponownie objął Nur Mohammed Taraki (1. osoba w partii). Dotychczasowy lider „Parczamu” Babrak Karmal otrzymał stanowisko sekretarza KC (druga osoba w LDPA).
Połączona LDPA jak na warunki afgańskie była dość liczącą się siłą. W 1977 roku w jej szeregach było około 4–6 tysięcy aktywnych członków, wśród których 1500 stanowili oficerowie i podoficerowie oraz około 1000 nauczycieli i wykładowców uniwersyteckich. LDPA swe działania organizacyjno-polityczne nasilała coraz bardziej w armii afgańskiej, w której zyskiwała coraz więcej sympatyków – szczególnie na średnim szczeblu oficerskim. Także krótki i przejściowy udział członków LDPA w rządach Dauda ułatwił partii szerzenie jej wpływów wśród aparatu państwowego – zyskując wśród urzędników uczestników o różnym stopniu zaangażowania. Również słabnąca pozycja Dauda w społeczeństwie afgańskim ułatwiła LDPA zdobywanie nowych członków i szerzenie sympatii do siebie szczególnie w środowiskach inteligenckich.
W 1977 roku poparcie społeczne dla LDPA wzrosło, jednocześnie zaczęło dochodzić do coraz częstszych aktów represji wobec LDPA ze strony opozycji prawicowej, a także strony rządowej. Polityka Dauda zmierzała do uniezależnienia ekonomicznego Afganistanu od ZSRR, służyło temu zawieranie umów handlowych nie tylko z państwami bloku wschodniego, ale także z Iranem i Indiami. Spowodowało to gwałtowne pogorszenie się relacji Afganistanu z ZSRR, który nie był skłonny tolerować polityki oznaczającej w dłuższej perspektywie utratę kontroli politycznej ZSRR nad Afganistanem. Na tym tle doszło do kłótni Dauda z Leonidem Breżniewem podczas oficjalnej wizyty w ZSRR, co stanowiło czynnik przesądzający o upadku rządu Dauda.
Samodzielne rządy