Jacek Józef DukajKrajowy Rejestr Sądowy Nolensum Spółka Akcyjna (nr KRS: 0000917874). (ur. 30 lipca 1974 w Tarnowie) – polski pisarz, autor fantastyki i publicysta. Pisze głównie literaturę science fiction, choć niektóre z jego utworów zaliczyć można również do fantasy. Najczęściej nagradzany polski pisarz fantastykiJeżeli podsumować Nagrody Zajdla, Nagrody Żuławskiego i Śląkfy..
Życiorys Ukończył III Liceum Ogólnokształcące w Tarnowie oraz studia filozoficzne na Uniwersytecie Jagiellońskim. Debiutował w wieku 15 lat, napisanym dwa lata wcześniej opowiadaniem Złota Galera, opublikowanym w lutym 1990 w miesięczniku „Fantastyka”. Kolejne jego opowiadania ukazywały się drukiem w magazynie literackim „Fenix” oraz „Nowej Fantastyce”.
W 1997 roku ukazał się jego debiut książkowy, zbiór dwóch mikropowieści Xavras Wyżryn (zawierający tytułowy tekst oraz Zanim noc). Pierwszą samodzielnie wydaną powieścią były Czarne oceany (2001). W następnych latach ukazywały się kolejne nagradzane powieści: Extensa (2002), Inne pieśni (2003), Perfekcyjna niedoskonałość (2004) oraz zbiory opowiadań: W kraju niewiernych (2000), Xavras Wyżryn i inne fikcje narodowe (2004).
W 2004 był pomysłodawcą i redaktorem antologii PL +50. Historie przyszłości, w której współcześni polscy autorzy science-fiction, ale także kilku naukowców i felietonistów opisało swoje wizje Polski w roku 2054.
6 grudnia 2007 ukazała się kolejna powieść Jacka Dukaja – Lód, Książka Roku 2007 w plebiscycie Wirtualnej Polski, Książka Jesieni 2007 w PPNW, nominowana do „Angelusa”, Nagrody im. Józefa Mackiewicza i Nagrody Literackiej Nike 2008.
W marcu 2008 w Wydawnictwie Literackim ukazało się wznowienie zbioru opowiadań W kraju niewiernych w nowej szacie graficznej, w maju – Innych pieśni, w październiku – Czarnych oceanów. W listopadzie 2009 wydano powieść Wroniec, której tło stanowi stan wojenny z 1981Wywiad z Jackiem Dukajem, przeprowadzony od listopada 2008 do lutego 2009 i od maja do lipca 2009.. Zbiór opowiadań Król Bólu ukazał się 25 listopada 2010.
Teksty publicystyczne i recenzje Dukaja publikowane były w „Nowej Fantastyce”, „SFinksie”, „Miesięczniku”, „Framzecie”, „Fantomie”, „Feniksie” „Science Fiction”, „Super Fantastyka Powieść”, „Czasie Fantastyki”.
Film animowany Tomasza Bagińskiego Katedra na podstawie opowiadania Dukaja został w 2003 nominowany do Oscara. Oprócz Imperium chmur i pierwszego wydania Xavrasa Wyżryna, okładki wszystkich książek Dukaja są autorstwa Bagińskiego.
W 2019 roku w krakowskim Wydawnictwie Literackim ukazał się zbiór esejów Jacka Dukaja – Po piśmie, który, zdaniem krytyka „Twórczości”, Dariusza Żółtowskiego:
[W]ykłada być może najgłębiej tkwiącą, a często pomijaną, wartość literatury, fabularności, opowiadania – poznawanie Innego. Bez drugiego, bez myślenia o nim nie istnieje – w moim odczuciu – prawdziwa literatura, za którą można by podążyć. Nie będzie prawdziwa, bo nie pomieści doświadczenia. Czytanie będzie miało sens wyłącznie wtedy, gdy stanie się czynnością totalną, gdy będziemy się zachwycać tym, co czytamy, tak jak Dukaj – Sercem ciemności. Z dbałością o każdy detalD. Żółtowski, Wokół „Po piśmie”. Sens czytania i pisania (J. Dukaj, Po piśmie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2019) „Twórczość” 2023, nr 10, s. 147..
Utwory Dukaja przetłumaczone zostały na język angielski, niemiecki, włoski, rosyjski, czeski, słowacki, macedoński, węgierski i bośniacki. Złota Galera ukazała się w języku angielskim w antologii (1996), tłumaczona przez Wieśka Powagę. Ruch generała oraz fragmenty Katedry zostały przetłumaczone na angielski przez Michaela Kandela. Ruch generała ukazał się w książce The Polish Book of Monsters (2010). Katedra nie została wydana, poza fragmentami dostępnymi w Internecie.
W 2022 roku Jacek Dukaj założył spółkę technologiczną Nolensum, zajmującą się produkcją gier komputerowych, m.in. gry Hardware Dreams opartej na jego powieści Starości aksolotla.
Mieszka w KrakowieDukaj: Czuję się jak kukułczy podrzutek..
Nagrody i wyróżnienia W 1999 otrzymał Srebrny Glob za opowiadanie Serce Mroku.
Ośmiokrotny laureat Sfinksa, jednokrotnie w kategorii Polskie opowiadanie roku za Serce Mroku (1999), czterokrotnie w kategorii Polska powieść roku za Czarne oceany (2002), Inne pieśni (2004), Lód (2008) i Króla Bólu (2011) oraz trzykrotnie w kategorii Książka roku za W kraju niewiernych (2001), Czarne oceany (2002) i Króla Bólu (2011).
Sześciokrotnie nagrodzony Nagrodą im. Janusza A. Zajdla, w tym jednokrotnie za opowiadanie Katedra (2000) oraz pięciokrotnie za powieści: Czarne oceany (2001), Inne pieśni (2003), Perfekcyjna niedoskonałość (2004), Lód (2007), a także Król Bólu i pasikonik (2010). Był również czternastokrotnie nominowany do nagrody, w tym siedmiokrotnie za opowiadania: Wielkie podzielenie (1996), Serce Mroku (1998), Ruch generała (2000), Crux (2004), Kto napisał Stanisława Lema? (2008), Piołunnik (2010) i Portret nietoty (2012) oraz siedmiokrotnie za powieści: Szkoła (1996), Xavras Wyżryn (1997), Aguerre w świcie (2001), Extensa (2002), Wroniec (2009), Science fiction (2011) i Starość aksolotla (2015)..
Czterokrotnie nominowany do Paszportu Polityki w kategorii Literatura. W 2002 rekomendowany przez Dariusza Nowackiego i Tadeusz Nyczka za Czarne oceany i Extensę. W 2004 nominowany przez Pawła Dunina-Wąsowicza, Dariusza Nowackiego i Przemysława Czaplińskiego za Inne pieśni i Perfekcyjną niedoskonałość. W 2008 wskazany przez Pawła Dunina-Wąsowicza i Przemysława Czaplińskiego za Lód. W 2009 zgłoszony przez Grzegorza Jankowicza i Dariusza Nowackiego za Wrońca.
Trzykrotny laureat „Śląkfy” jako Twórca Roku (2000, 2007 i 2009 – wspólnie z Jakubem Jabłońskim). Trzykrotnie wyróżniony przez Poznański Przegląd Nowości Wydawniczych za Inne pieśni (Książka Jesieni 2003, wyróżnienie), Lód (Książka Jesieni 2007) oraz Wrońca (Książka Jesieni 2009). Trzykrotnie nominowany do Nagrody Nautilus za powieści: Inne pieśni (2003), Perfekcyjna niedoskonałość (2004), Lód (2007).
Trzykrotny laureat Nagrody Głównej w Nagrodzie Literackiej im. Jerzego Żuławskiego za: Lód (2008), Science fiction (2012) oraz Imperium chmur (2019). Otrzymał również Złote Wyróżnienie za Linię oporu (2011) i Nagrodę Specjalną za Wrońca (2010). Dwukrotnie nominowany do Nagrody Literackiej im. J. Mackiewicza za Lód (2008) i Wrońca (2010). W drugim przypadku otrzymał wyróżnienie.
Lód został Książką Roku 2007 w plebiscycie Wirtualnej Polski. Otrzymał również nominacje do Literackiej Nagrody Europy Środkowej „Angelus”, Nagrody im. Józefa Mackiewicza, Nagrody Mediów Publicznych „Cogito” oraz Nagrody Literackiej „Nike” za 2007.
27 września 2008 jury Fundacji im. Kościelskich ogłosiło, że Jacek Dukaj otrzymał za Lód Nagrodę Kościelskich. Fundacja chciała podkreślić uniwersalne wartości jego twórczości, sprawność językową i narracyjną oraz rozmach powieści.
W 2009 Jacek Dukaj został polskim laureatem Europejskiej Nagrody Literackiej, również za powieść Lód. W lutym 2011 zbiór opowiadań Król Bólu został wybrany Krakowską Książką Miesiąca.
10 października 2012 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdan Zdrojewski zdecydował o przyznaniu Jackowi Dukajowi Brązowego Medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Uroczystość wręczenia odznaczeń odbyła się 11 grudnia 2013.
W 2023 roku został laureatem nagrody przyznawanej przez Europejskie Stowarzyszenie Science-Fiction – EuropeanScience-Fiction Society (ESFS) w kategorii „Best author”.
W 2026 roku angielski przekład Lodu znalazł się w finałowej dziesiątce nominacji do nagrody Locusa w kategorii „powieść przetłumaczona”, został również nominowany do The British Book Awards w kategorii "science fiction i fantasy".
Twórczość literacka Powieści TytułWydawnictwoRok publikacjiUwagiZanim nocSuperNOWA1997mikropowieść opublikowana w zbiorze Xavras Wyżryn Xavras WyżrynSuperNOWA1997mikropowieść opublikowana w zbiorze Xavras WyżrynWydawnictwo Literackie2004, 2009włączone do zbioru Xavras Wyżryn i inne fikcje narodowe Aguerre w świcieSolaris2001mikropowieść opublikowana w antologii Wizje alternatywne 3Wydawnictwo Literackie2010włączone do zbioru opowiadań Król Bólu Czarne oceanySuperNOWA2001Wydawnictwo Literackie2008 Córka łupieżcySolaris2002mikropowieść opublikowana w antologii Wizje alternatywne 4Wydawnictwo Literackie2009pierwsze samodzielne wydanieExtensaWydawnictwo Literackie2002, 2010Inne pieśniWydawnictwo Literackie2003, 2010Perfekcyjna niedoskonałośćWydawnictwo Literackie2004, 2008pierwsza część zaplanowanej trylogii ProgresuLódWydawnictwo Literackie2007WroniecWydawnictwo Literackie2009Linia oporuWydawnictwo Literackie2010mikropowieść opublikowana w antologii Król bólu2024pierwsze samodzielne wydanieOko potworaWydawnictwo Literackie2010mikropowieść opublikowana w antologii Król bólu2026pierwsze samodzielne wydanie Science fictionPowergraph2011mikropowieść opublikowana w antologii Science fictionBookRage2013osobne wydanie w formie ebooka Starość aksolotlaGrupa Allegro2015opublikowane w formie ebookaWydawnictwo Literackie2019pierwsze papierowe wydanie Imperium chmurWydawnictwo SQN2018mikropowieść opublikowana w antologii Inne światyWydawnictwo Literackie2020pierwsze samodzielne wydanie
Zbiory opowiadań +TytułWydawnictwoRok publikacjiZawartośćXavras WyżrynSuperNOWA1997 Zanim noc Xavras Wyżryn W kraju niewiernychSuperNOWA2000 Ruch generała IACTE Irrehaare Muchobójca Ziemia Chrystusa Katedra Medjugorje In partibus infideliumWydawnictwo Literackie2008Xavras Wyżryn i inne fikcje narodoweWydawnictwo Literackie2004, 2009 Xavras Wyżryn Sprawa Rudryka Z. Przyjaciel prawdy. Dialog idei GotykKról BóluWydawnictwo Literackie2010 Linia oporu Oko potwora Szkoła Król Bólu i pasikonik Crux Serce Mroku Aquerre w świcie Piołunnik
Opowiadania +TytułMiejsce publikacjiRok pierwszej