Władcy ziem polskich w czasie zaborów – w związku z rozbiorami Polski oraz brakiem istnienia w latach 1795–1807 i 1831–1918 suwerennego państwa polskiego, władcy państw, które zagarnęły terytorium I Rzeczypospolitej, używali niektórych tytułów polskich władców – bądź na podstawie uzurpacji, bądź traktatów międzynarodowych.

Ziemie polskie po rozbiorach Polski (1772–1815)

Zabór rosyjski Cesarze rosyjscy (imperatorowie wszech Rosji) z dynastii Romanowów.

Władca Portret Okres panowania Informacje dodatkowe Dynastia Katarzyna II 119x119px 1772–1796 Cesarzowa Rosji, księżniczka von Anhalt-Zerbst Dynastia askańska Paweł I 124x124px 1796–1801 Cesarz Rosji 1796-1801 Romanowowie Aleksander I 132x132px 1801–1815 Cesarz Rosji 1801-1825

Zabór pruski Królowie pruscy z dynastii HohenzollernówJerzy Krasuski Historia Niemiec, Ossolineum, Wyd. I, , Tablice genealogiczne - cz. VI Hohenzollernowie. Władca Portret Okres panowania Informacje dodatkowe Dynastia Fryderyk II Wielki 137x137px 1772–1786 Król Prus 1740–1786 Hohenzollernowie Fryderyk Wilhelm II 121x121px 1786–1797 Król Prus 1786–1797 Fryderyk Wilhelm III 135x135px 1797–1815 Król Prus 1797–1840

Zabór austriacki Cesarze rzymsscy, królowie Niemiec i arcyksiążęta Austrii (do 1806 r.), a następnie cesarze austriaccy, zarazem królowie Czech, Węgier, Chorwacji, Slawonii, Dalmacji i Iliryi – z dynastii HabsburgówStanisław Grodziski Franciszek Józef I, Ossolineum, Wyd. III, , str. 192.

Władca Portret Okres panowania Informacje dodatkowe Dynastia Maria Teresa 100px 1772–1780 Królowa Węgier, Czech, Chorwacji etc. i arcyksiężna Austrii 1740-1780. Małżonka cesarza rzymskiego Franciszka I. Habsburgowie-Lotaryńscy Józef II 100px 1772–1790 Od 1765 jako współregent. Od 1780 władca samodzielny. Cesarz rzymski, król Niemiec, Węgier, Czech, Chorwacji etc. i arcyksiążę Austrii 1765–1790. Leopold II 133x133px 1790–1792 Cesarz rzymski, król Niemiec, Węgier, Czech, Chorwacji etc. i arcyksiążę Austrii 1790–1792. Franciszek II 100px 1792–1815 Cesarz rzymski i król Niemiec 1792–1806, cesarz Austrii (jako Franciszek I) 1804–1835, Król Węgier, Czech, Chorwacji etc. i arcyksiążę Austrii 1792–1835, Król Lombardii i Wenecji 1815–1835, Prezydent Związku Niemieckiego 1815-1835.

Księstwo Warszawskie (1807–1815) Księstwo Warszawskie utworzył w 1807 r. z ziem zaboru pruskiego Napoleon Bonaparte, po zwycięstwie nad Prusami. W 1809 r., po zwycięstwie Francji i Księstwa nad Austrią, przyłączono do niego III zabór austriacki. 26 czerwca 1812 Konfederacja Generalna Królestwa Polskiego proklamowała odrodzenie Królestwa Polskiego, a Fryderyk August przyjął koronę króla polskiego. Księstwo było okupowane przez Rosjan w latach 1812–1815, a zlikwidowano je na kongresie wiedeńskim w 1815 r.

Władca Portret Okres panowania Informacje dodatkowe Dynastia Fryderyk August I 121x121px 1807–1815 Elektor Saksonii 1763–1806 jako Fryderyk August III, król Saksonii 1806-1827Jerzy Krasuski Historia Niemiec, Ossolineum, Wyd. I, , Tablice genealogiczne – cz. V Wettinowie. Wettynowie

Ziemie polskie po kongresie wiedeńskim (1815–1918) Królestwo Polskie i ziemie zabrane Cesarze rosyjscy używali m.in. tytułów cesarza Kijowa, króla Polski (w dokumentach rosyjskojęzycznych Царь Польский)Nie używali go przed 1815 r., zgodnie z ustaleniami podjętymi z Austrią i Prusami. Ustalenia te zmienił kongres wiedeński z 1815 r., wielkiego księcia Litwy, Podola i Wołynia, księcia Inflant, Kurlandii, Semigalii, Żmudzi i Białegostoku, pana i wielkiego księcia Połocka, Witebska i Mścisławia. Królestwo Polskie było związane unią personalną z Imperium Rosyjskim, a cesarze rosyjscy byli koronowani w Warszawie, co wynikało z unii. Po likwidacji odrębności Królestwa Polskiego w 1831 r. koronacja na króla Polski odbywała się w Rosji przy okazji koronacji na cesarza imperium i podkreślała zależność od Rosji. Królestwo Polskie było autonomiczną częścią Rosji. Autonomię ciągle ograniczano szczególnie w 1874 r., ale nigdy formalnie jej nie zniesiono i Królestwo miało odrębny system prawny.

Unia personalna z Rosją Władca Portret Okres panowania Informacje dodatkowe Dynastia Aleksander I 132x132px 1815–1825 Cesarz Rosji 1801–1825. Romanowowie Mikołaj I 132x132px 1825–1831 Cesarz Rosji w latach 1825–1855; koronowany na króla polskiego 24 maja 1829 w Warszawie, zdetronizowany przez Sejm Królestwa Polskiego 25 stycznia 1831.Rząd Narodowy 1831Po powołaniu 1 grudnia 1830 przez Radę Administracyjną Wydziału Wykonawczego o składzie mieszanym, 3 grudnia rada ta formalnie przestała istnieć, cedując swoje kompetencje na pięcioosobowy Rząd Tymczasowy pod prezesurą księcia Adama Jerzego Czartoryskiego. Organ ten z kolei przekształcił się 21 grudnia 1830 w Radę Najwyższą Narodową. Po przeprowadzeniu 25 stycznia 1831 przez Sejm detronizacji króla Mikołaja I Romanowa zaistniała potrzeba przeniesienia kompetencji głowy państwa.

Unia realna z Rosją po 1831 r. Władca Portret Okres panowania Informacje dodatkowe Dynastia Mikołaj I 132x132px 1831–1855 Cesarz Rosji 1825–1855 Romanowowie Aleksander II 121x121px 1855–1881 Cesarz Rosji 1855–1881Rząd Narodowy 1863–1864Centralny tajny organ władz powstania styczniowego działający na ziemiach zaboru rosyjskiego. Rząd Narodowy posiadał władzę ustawodawczą i wykonawczą, utworzył własną tajną administrację państwową, odpowiedzialną m.in. za pobór podatków, działanie tajnej poczty, edycję prasy. Aleksander III 100px 1881–1894 Cesarz Rosji 1881–1894 Mikołaj II 135x135px 1894–1917 Cesarz Rosji 1894–1917. Michał II 136x136px 1917 Domniemany cesarz Rosji. Nie przyjął tytułu cesarskiego, 16 marca 1917 abdykował na rzecz Rządu Tymczasowego.

Zabór pruski (od 1867 r. zabór niemiecki) Królowie Prus, zarazem od 1867 r. prezydenci Związku Północnoniemieckiego, a od 1871 r. cesarze niemieccy, używali tytułu wielkiego księcia poznańskiego, mimo likwidacji autonomii samego księstwa w 1849 r. oraz włączenia go do Niemiec w 1867 r., ponadto nosili tytuły suwerena i księcia zwierzchniego Śląska i hrabstwa kłodzkiego, księcia Krosna [Odrzańskiego], Pomorza, Kamienia [Pomorskiego], Wendów i Kaszubów, margrabiego Górnych i Dolnych Łużyc, pana na Lęborku i Bytowie.

Władca Portret Okres panowania Informacje dodatkowe Dynastia Fryderyk Wilhelm III 135x135px 1815–1840 Do 1831 r. reprezentowany przez księcia-namiestnika Antoniego Henryka Radziwiłła, król Prus 1797–1840 Hohenzollernowie Fryderyk Wilhelm IV 127x127px 1840–1861 W 1849 r. ostatecznie zniósł autonomię Wielkiego Księstwa używając jednak nadal tytułu, podobnie jak jego następcy, król Prus 1840–1861 Wilhelm I 144x144px 1861–1888 Za jego rządów polskie prowincje Prus formalnie uznano w 1867 r. za część niemieckiego państwa narodowego: Związku Północnoniemieckiego, a następnie Cesarstwa Niemieckiego (II Rzeszy)See Michael Kotulla: Deutsche Verfassungsgeschichte. Vom Alten Reich bis Weimar (1495–1934). Springer, Berlin 2008, p. 526. R. Stettner, in: H. Dreier (ed.), Grundgesetz-Kommentar, vol. 2, second edition 2006, Art. 123, Rn. 14. Bernhard Diestelkamp: Rechtsgeschichte als Zeitgeschichte. Historische Betrachtungen zur Entstehung und Durchsetzung der Theorie vom Fortbestand des Deutschen Reiches als Staat nach 1945. In: Zeitschrift für Neuere Rechtsgeschichte 7 (1985), pp. 187 and following.. Król Prus 1861–1888, prezydent Związku Północnoniemieckiego 1867–1871, cesarz niemiecki 1871–1888 Fryderyk III 130x130px 1888 Król Prus 1888, cesarz niemiecki 1888 Wilhelm II 120x120px 1888–1918 Król Prus 1888–1918, cesarz niemiecki 1888–1918

Zabór austriacki Cesarze austriaccy z dynastii Habsburgów, w latach 1815–1866 prezydenci Związku Niemieckiego, zarazem królowie Czech, Węgier, Chorwacji, Slawonii, Dalmacji i Iliryi, władający ziemiami polskimiStanisław Grodziski Franciszek Józef I, Ossolineum, Wyd. III, , str. 192, nosili tytuły: tytuł króla Galicji i Lodomerii, wielkiego księcia KrakowaWielkie Księstwo Krakowskie utworzono po włączeniu Wolnego Miasta Krakowa w 1846 r. w skład zaboru austriackiego. Jednakże tytuł wielkiego księcia Krakowa włączono do tytułu cesarskiego już 9 sierpnia 1806. Zob.: , księcia Oświęcimia, Zatoru, Cieszyna oraz Górnego i Dolnego Śląska, margrabiego Moraw, margrabiego Łużyc Dolnych i Górnych.

Władca Portret Okres panowania Informacje dodatkowe Dynastia Franciszek I 100px 1815–1835 Cesarz Austrii, Król Węgier, Czech, Chorwacji, Lombardii i Wenecji etc. Prezydent Związku Niemieckiego. Habsburgowie-Lotaryńscy Ferdynand I 128x128px 1835–1848 Cesarz Austrii, Król Węgier, Czech, Chorwacji, Lombardii i Wenecji etc. Prezydent Związku Niemieckiego. Franciszek Józef I 139x139px 1848–1916 Cesarz Austrii, Król Węgier, Czech, Chorwacji etc. 1848–1916. Król Lombardii i Wenecji 1848–1866. Prezydent Związku Niemieckiego 1848–1866. Karol I 146x146px 1916–1918 Cesarz Austrii, Król Węgier, Czech i Chorwacji etc.

Królestwo Polskie (1917–1918) zależne od Cesarstwa Niemieckiego i Austro-Węgier

W czasie I wojny światowej ziemie polskie zaboru rosyjskiego były okupowane przez Niemcy i Austro-Węgry, które aktem 5 listopada z 1916 r. zadeklarowały utworzenie Królestwa Polskiego. Od 12 września 1917 do 11 listopada 1918 monarchę i regenta Królestwa Polskiego aktu 5 listopada zastępowała samodzielnie Rada RegencyjnaArt. I ust. 1 patentu w sprawie Władzy Państwowej w Królestwie Polskiem., Orędziem do Narodu Polskiego z 7 października 1918 proklamowała niepodległość Polski, następnie od 11 do 14 listopada 1918 sprawowała władzę wspólnie z Naczelnym Dowódcą Józefem Piłsudskim, zaś w okresie od 14 listopada aż do wejścia w życie w dniu 29 listopada 1918 dekretu Naczelnego Dowódcy z dnia 22 listopada 1918 r. o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej, kompetencje Rady Regencyjnej wykonywał samodzielnie Naczelny Dowódca Józef PiłsudskiOrędzie Rady Regencyjnej w przedmiocie rozwiązania Rady Regencyjnej i przekazania Najwyższej Władzy Państwowej Naczelnemu Dowódcy Wojsk Polskich Józefowi Piłsudskiemu z 14 listopada 1918 r. oraz dekret Naczelnego Dowódcy z dnia 22 listopada 1918 r. o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej , ogłoszone 29 listopada 1918.. PortretHerbImięOkres rządówInformacje dodatkowe100x100px–Rada Regencyjna1917–1918W skład rady wchodzili: Aleksander Kakowski, Zdzisław Lubomirski, Józef Ostrowski114x114px107x107pxJózef Piłsudski1918Od 11 do 14 listopada 1918 władzę zwierzchnią sprawował wraz z Radą Regencyjną jako Naczelny Dowódca Wojsk Polskich; następnie od 14 listopada 1918 samodzielnie, formalnie jako regent Królestwa PolskiegoTytuł ten jednak nigdy nie był używany., aż do wejścia w życie w dniu 29 listopada 1918 dekretu Naczelnego Dowódcy z dnia 22 listopada 1918 r. o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej ().

Zobacz też Władcy Polski

Uwagi

Przypisy

!