Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych (CWBPanc) – centrum wyszkolenia broni pancernych Wojska Polskiego II RP.

Geneza Centrum Początki wojskowego szkolnictwa motoryzacyjnego w Wojsku Polskim sięgają 1919. W maju tego została utworzona w Krakowie Oficerska Szkoła Wojsk Samochodowych. Zajmowała się ona przekwalifikowaniem oficerów różnych rodzajów broni na oficerów samochodowych. Kurs trwał 6 miesięcy. Ponieważ ówczesna armia słabo była wyposażona w sprzęt samochodowy, zapotrzebowanie na oficerów służby samochodowej nie było duże. Dlatego też w Szkole kształciło się tylko 30 oficerów o odpowiednim przygotowaniu technicznym.

W 1920 powstała w Warszawie Oficerska Szkoła Czołgów i Samochodów. Ośrodek ten kształcił kilkudziesięciu oficerów – specjalistów dla potrzeb broni pancernej i służby samochodowej. Po jego powstaniu Szkoła w Krakowie została rozwiązana.

W latach 1922-1923 szkolnictwo wojskowe przechodziło reorganizację ze szkolnictwa typu wojennego na pokojowy. W rezultacie w czerwcu 1923, w Warszawie utworzono Oficerską Szkołę Inżynierii o 3-letnim programie nauczania. Po nauki następowała specjalizacja w trzech kierunkach: Saperzy i wojska kolejowe, Łączność, Wojska samochodowe. Szkoła wykształciła ok. 300 podchorążych.

Z dniem 1 października 1936 r. Szkołę przemianowano na Wyższą Szkołę Inżynierii. Wykształcenie techniczne i matematyczne było na poziomie politechniki. Szkolenie praktyczne odbywało się w miesiącach letnich w Modlinie i Jabłonnie.

Działalność Centrum W latach 1926-1931 nastąpiły kolejne reorganizacje w Wojsku Polskim, które doprowadziły do zmian w szkolnictwie wojskowym.

W lutym 1927 w Warszawie została zorganizowana Szkoła Czołgów i Samochodów. Kadrę kierowniczą szkoły tworzyli: mjr piech. Jan Naspiński – zastępca komendanta, mjr piech. Władysław Liro – dyrektor nauk, mjr kaw. Tadeusz Ciecierski – wykładowca.

Powstawały centra wyszkolenia, zajmujące się kształceniem oficerów i podoficerów zawodowych oraz ich dokształcaniem i specjalizacją. W związku z tym w lipcu 1930 Szkoła Czołgów i Samochodów w Warszawie została rozformowana, a w jej miejsce utworzono Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych, a 15 marca 1934 przeniesiono je do Twierdzy Modlin, zmieniając jednocześnie jego nazwę na Centrum Wyszkolenia Czołgów i Samochodów Pancernych. Ponadto od 1927 istniała w Warszawie Szkoła Podoficerów Zawodowych Czołgów i Samochodów Pancernych.

Na początku lat trzydziestych siłą uderzeniową wielu armii na świecie stała się bron pancerna. W Wojsku Polskim ten rodzaj broni był słabo rozwinięty. Do 1930 oddziały pancerno-motorowe wchodziły w skład piechoty. Na początku trzydziestych lat wyodrębniono je w samodzielny rodzaj broni i rozpoczęto rozbudowywać. Pod koniec 1936 ze względu na rozwój wojsk pancerno-motorowych wzrosło zapotrzebowanie na kadrę oficerska i podoficerską tego rodzaju wojsk. Z tego powodu w Centrum Wyszkolenia Broni Pancernej zorganizowano, Szkołę Podchorążych Broni Pancernych, a przy niej 9-miesięczny Kurs Aplikacyjny dla Oficerów i Kompanię Szkolną dla Małoletnich. Szkolenie kierowców i mechaników dla całego wojska prowadziły początkowo kolumny dywizjonów samochodowych, a następnie bataliony pancerne. W okresie dwudziestolecia międzywojennego wojskowe szkolnictwo samochodowe i broni pancernej wyszkoliło łącznie ponad 10 tys. oficerów, podoficerów oraz kierowców i mechaników.

Przed wybuchem wojny w skład CWBPanc. wchodziły: Szkoła Podchorążych Broni Pancernych (batalion podchorążych zawodowych szkolący 180 podchorążych), baon podchorążych rezerwy szkolący 180 podchorążych, 9 miesięczny Kurs Aplikacyjny dla Oficerów, Kompania Szkolna dla Małoletnich, 11 Batalion Pancerny, ćwiczebna kompania czołgów, kompania techniczno gospodarcza, pododdziały obsługi

Mobilizacja Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych w Modlinie było jednostką mobilizującą. W sierpniu 1939 centrum, zgodnie z planem mobilizacyjnym „W”, sformowało siedem pododdziałów broni pancernych, w tym: w alarmie, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym: Dywizjon Pancerny Nr 11 dla Mazowieckiej BK, w alarmie, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czarnym: Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych Nr 11 dla Warszawskiej BPanc-Mot, Samodzielna Kompania Czołgów Lekkich Nr 12 dla Warszawskiej BPanc-Mot, w I rzucie mobilizacji powszechnej: Park Ruchomy Broni Pancernych Nr 1 (bez czołówki) dla Odwodu Naczelnego Wodza, Czołówka Reperacyjna Nr 11 dla Armii „Poznań”, Czołówka Reperacyjna Nr 12 dla Odwodu Naczelnego Wodza, w II rzucie mobilizacji powszechnej: Park Ruchomy Broni Pancernych Nr 12 (bez czołówki) dla Armii „Modlin”.

Ponadto w dniach 2-5 września 1939 Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych wspólnie z 3 Batalionem Pancernym zaimprowizowało dwa pododdziały, które weszły w skład Grupy Pancerno-Motorowej Dowództwa Obrony Warszawy: 1 Kompania Czołgów Lekkich Dowództwa Obrony Warszawy, Kompania Czołgów Rozpoznawczych Dowództwa Obrony Warszawy.

Sztandar Szkoły Podchorążych Broni Pancernych Szkoły Podchorążych Broni Pancernych otrzymała sztandar 26 maja 1938 w Warszawie na Polu Mokotowskim. We wrześniu 1939 sztandar szkoły ewakuowano do Ośrodka Zapasowego w Żurawicy, potem przewieziono go do Podkamienia za Lwowem. Stamtąd dotarł wraz z kolumną ewakuacyjną nad granicę węgierską w rejonie Jabłonicy. 18 września około 14:00 spalono sztandar.

Wyszkolenie formacji pancernych na obczyźnie Po klęsce wrześniowej wraz z rozpoczęciem formowania Wojska Polskiego we Francji zorganizowano także szkolnictwo wojskowe. Składało się ono z oficerskich ośrodków wyszkolenia, szkół podchorążych i szkół podoficerskich. W St. Cecile i Bollene prowadzono kursy wyszkolenia oficerów i podchorążych broni pancernej już w końcu 1939. Na wiosnę 1940 rozpoczęło funkcjonowanie Centrum Wyszkolenia Broni Pancernej w Serignan. Kształciło się tam 205 oficerów oraz 1144 żołnierzy – kierowców i mechaników broni pancernej i służby transportowej.

Po klęsce Francji odtworzono Wojsko Polskie w Wielkiej Brytanii, głównie na terenie Szkocji, gdzie rozmieszczono najważniejsze ośrodki polskiego szkolnictwa wojskowego. Obóz szkoleniowy w Crawford od 12 września 1940 otrzymał nazwę Centralnego Ośrodka Wyszkolenia. Obozowi temu podporządkowany został Ośrodek Wyszkolenia Broni Pancernej i Zmotoryzowanej z siedzibą w Blairgowre i Rattray, w późniejszym okresie zmieniony w Centrum Wyszkolenia Broni Pancernej i Zmotoryzowanej. W sierpniu 1943 Centrum przeszło reorganizację, w wyniku której powstały szkoły: broni pancernej, techniczna i motoryzacyjna oraz oddziały zapasowe broni pancernych. Do wiosny 1944 w trakcie 29 kursów przeszkolono w Centrum 432 oficerów.

Z kolei w ZSRR w Kaindze (Kirgiska SRR) powstało Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych. W czasie pierwszej ewakuacji w marcu 1942 przeniesiono je na teren Iranu, następnie do Iraku, a w 1943 do Palestyny i dalej do Egiptu do obozu w Quassasin w delcie Nilu.

Kadra centrum Komendanci mjr sam. Wacław Hryniewski (do VII 1929) mjr / ppłk piech. Władysław Liro (VII 1929 – VII 1933) ppłk dypl. Jerzy Levittoux (p.o. 1933-1934 i kmdt 1934-1936) ppłk dypl. Karol Hodała (1936-1938) ppłk dypl. piech. Antoni Marian Korczyński (p.o. 1938-1939)

Obsada personalna w marcu 1939 Komenda Centrum p.o. komendanta – ppłk dypl. piech. Antoni Marian Korczyński adiutant – kpt. adm. (piech.) Adam Kogut †1940 Katyń starszy lekarz medycyny – por. lek. Mieczysław Kozakiewicz dyrektor nauk - mjr br. panc. inż. Romuald Prewysz-Kwinto kierownik kursów – mjr br. panc. Czesław Buszkiewicz wykładowca – mjr br. panc. inż. Leopold Żukowski †1940 Charków zastępca komendanta ds.gospodarczych – mjr br. panc. Józef Kazak oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (br. panc.) Zdzisław Adolf Czajkowski oficer administracyjno-materiałowy – kpt. br. panc. Leon Wawrzyniec Jankowski oficer gospodarczy – kpt. int. Jan Sopiński oficer żywnościowy – chor. Kazimierz Szczeciński dowódca kompanii gospodarczej – kpt. br. panc. Jan Jakuszko †1940 Katyń thumb|Kpt. br. panc. Stanisław Kozieł Szkoła Podchorążych Broni Pancernych komendant – mjr br. panc. Bronisław Brągiel adiutant – kpt. br. panc. Bronisław Ignacy Barabasz dowódca kompanii podchorążych zawodowych – mjr br. panc. Stanisław III Tomaszewski †1940 Katyń dowódca 1 kompanii podchorążych rezerwy – kpt. br. panc. Ludwik Meisner †1940 Katyń oficer strzelecki – por. br. panc. Tadeusz Józef Zamorski dowódca I plutonu – kpt. br. panc. Feliks Michałkowski dowódca II plutonu – por. br. panc. Stefan Widort dowódca III plutonu – kpt. br. panc. Stanisław Kozieł †1940 Katyń oficer strzelecki – por. br. panc. Edward Uściński

Batalion Doświadczalny

Oficerowie kpt. Stanisław Szostak rtm. Stanisław Bolesław Kowalczewski por. piech. Aleksander Stefanowicz

Absolwenci i uczniowie Szkoły Podchorążych Broni Pancernych 13 września 1939 Naczelny Wódz marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz mianował podporucznikami w korpusie oficerów broni pancernych: podchorążych ostatniego rocznika (normalna promocja 1939) ze starszeństwem z dnia 1 sierpnia 1939, podchorążych przedostatniego rocznika (promocja normalna 1940) ze starszeństwem z dnia 1 września 1939. +I promocja (1936–1939)Lp.Imię i nazwiskoPrzydział we wrześniu 1939Uwagi1Antoni Ankudowicz?2Adam Borowy2 batalion czołgów lekkich†19423Adam Byrzykowski81 dywizjon pancerny?4Kazimierz Chromiński81 dywizjon pancernyPSZ5Stanisław Czarnecki62 dywizjon pancernybatalion „Golski” †11 VIII 1944 Warszawa6Zygmunt Dębicki1 kompania czołgów lekkichOflag II C Woldenberg7Jerzy Gołębiowski2 kompania czołgów lekkich†12 IX 1939 Warszawa8Antoni Holik2 batalion czołgów lekkichInspektorat Jasło AK, mjr, VM, †19 II 20019Janusz Hryniewicz62 sam. kcz rozp.Obwód VII „Obroża”10Stanisław Janiszewski21 batalion czołgów lekkichPSZ11Tadeusz Kaniewskidywizjon pociągów pancernychbatalion „Golski” †23 VIII 1944 Warszawa12Telesfor Kleineder82 sam. kcz rozp. (?)?13Tomasz Kostuch21 batalion czołgów lekkichPSZ, cichociemny, VM, KWx214Tadeusz Kozubowski10 BKPanc., †17 VI 1940 Francja, KW15Stefan Kurczyński?16Stanisław Marek?PSZ17Tadeusz Matejko?18Piotr Mierzwa?19Zbigniew Piaseckisam. kcz R-35PSZ, cichociemny, VM, Mittelbau-Dora, †1945 (?)20Leon Piotrowskipor., Grupa Śródmieście Południe – Sławbor21Edward Podhorecki vel Miętus62 dywizjon pancernyPSZ, WSWoj., ppłk dypl., †3 II 201322Wiktor Pragłowski2 batalion czołgów lekkichPSZ, WSWoj.23Władysław Pretkieldywizjon pociągów pancernychOflag II C Woldenberg24Władysław Raczyński1 lub 2 kompania czołgów lekkich25Maciej RadzickiPSZ26Paweł Roednig?27Roman Sikora2 pułk pancerny, †8 VIII 1944, pośm. kpt., VM28Wacław Sławiński81 sam. kcz rozp.niemiecka niewola29Jerzy Strycharczyk61 dywizjon pancernyPSZ30Jerzy SzaniawskiPSZ31Mieczysław Szopiński61 dywizjon pancernyPSZ, WSWoj.32Bolesław Wisz63 sam. kcz rozp.33Tadeusz Wielogórskisam. kcz R-35PSZ34Franciszek Zmroczek101 sam. kcz rozp.PSZ, KWx2, CdG

II promocja (1937–1940) Leonid Fiedoruk (sowiecka niewola) Tadeusz Karczewski (sowiecka niewola) Jan Kiselka †1940 Katyń Ludwik Marowski (sowiecka niewola) Mieczysław Sawicki III promocja (1938–1939) Franciszek Baczyński †1940 Katyń Ludwik Besser (sowiecka niewola) Józef Strukowski (sowiecka niewola)

Absolwenci Szkoły Podchorążych Rezerwy Broni Pancernych Leonid Fiedoruk (1936-1937) Zygmunt Nagórski (1936–1937)

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936 – 1939, wyd. MON Warszawa 1964 Stanisław Rutkowski, Zarys dziejów polskiego szkolnictwa wojskowego, wyd. MON Warszawa 1964

Tadeusz Wielogórski, Stanisław Grabowski, Podchorążowie broni pancernych 1936-1939, Londyn 1998.

*3 Kategoria:Centra wyszkolenia wojska II Rzeczypospolitej Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Modlinie Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1930 Kategoria:Polskie szkoły wojskowe rozwiązane w 1939