Władysław Ludwik Anczyc herbu AncutaRodzina, herbarz rodzin polskich, t. I, Warszawa, 1904, s. 33., pseudonimy literackie Kazimierz Góralczyk, W.A. Lasota (ur. 12 grudnia 1823 w Wilnie, zm. 28 lipca 1883 w Krakowie) – polski poeta, dramatopisarz, wydawca, tłumacz, działacz ludowy, z zawodu farmaceuta. Wnuk Tomasza Hrehorowicza, syn Zygmunta i Barbary z Hrehorowiczów, ojciec Stanisława i Wacława Zygmunta, dziad Władysława.
Życiorys Pochodził z rodziny szlacheckiej. Jego pradziad Jan von Anschütz pełnił urząd chorążego wojsk saskich. Władysław Ludwik Anczyc był synem aktorów – Zygmunta Anczyca i Barbary Anczycowej z Hrehorowiczów. Ojciec występował na scenach teatrów w Wilnie, Grodnie, Warszawie i Krakowie; w latach 1838–1839 był także dyrektorem teatru krakowskiego. Matka zaś była aktorką teatru wileńskiego, a po opuszczeniu sceny działaczką dobroczynnąWładysław Ludwik Anczyc – pisarz i wydawca, naszdziennik.pl, 4–5 kwietnia 2009..
Uczęszczał do szkoły średniej w Krakowie. W tym mieście w roku 1847 ukończył z tytułem magistra farmację na Uniwersytecie Jagiellońskim. W roku 1846 brał udział w powstaniu krakowskim, za co w latach 1846–1847 więziony był przez władze austriackie. Debiutował wierszami politycznymi w redagowanym przez siebie piśmie satyrycznym „Dodatek do Świstka” w 1848. W 1849 był adiunktem Katedry Chemii i Farmacji. Równocześnie tworzył utwory dramatyczne dla krakowskiej sceny teatralnej, w których odnaleźć można tematykę ludową oraz gwarę.
W latach 1858–1867 przebywał w Warszawie. W latach 1858–1861 działał w Towarzystwie Rolniczym w Królestwie Polskim. W trakcie pobytu w Warszawie był także redaktorem pisma dla ludu „Kmiotek” (1861–1866) i „Przyjaciela Dzieci” (1866–1867). Od 1861 często bywał w Zakopanem i Tatrach jako turysta. Był też jednym z „odkrywców” Zakopanego jako letniska: od początku lat 70. przyjeżdżał tu z rodziną na całe lato. W tym czasie włączył się w prace zmierzające do powołania Towarzystwa Tatrzańskiego w 1873 r. Był jednym z założycieli TT, potem przez szereg lat członkiem jego Wydziału (Zarządu), wiceprezesem, członkiem komitetu redakcyjnego „Pamiętników Towarzystwa Tatrzańskiego” i aktywnym działaczem. Osobiście przywiózł góralską furką z Krakowa pierwszych 12 latarni naftowych, które oświetliły ulice Zakopanego. Swoimi artykułami, np. Zwóz żentycy w Tatrach, Zakopane i lud podhalski, Wspomnienia z Tatr, przyczyniał się do popularyzacji Tatr w społeczeństwie. Z drugiej strony, już w 1874 utyskiwał w swoim artykule w „Tygodniku Ilustrowanym” na spowodowaną nadmiarem przybywających do Zakopanego turystów (zwłaszcza tych z Warszawy) drożyznę i trudności w zakwaterowaniuB. Chwaściński, Z dziejów taternictwa: o górach i ludziach, Warszawa 1979, s. 45, 52: W.L. Anczyc, Zakopane i lud podhalski, „Tygodnik Ilustrowany”, T. 14, nr 341, 342, 1874..
W roku 1863 założył, a następnie przez rok redagował pismo „Wędrowiec”. Tam też w tym czasie redagował tajne pisma powstańcze „Kosynier” i „Partyzant”. W 1863 napisał cykl Pieśni zbudzonych – w tym Marsz strzelców, .
thumb|left|160px|Władysław Ludwik Anczyc, 1864. Był jednym z autorów haseł do 28 tomowej Encyklopedii Powszechnej Orgelbranda z lat 1859–1868. Jego nazwisko wymienione jest w I tomie z 1859 roku na liście twórców zawartości tej encyklopedii„Encyklopedia Powszechna”, tom I, wyd. Samuel Orgelbrand, Warszawa, 1859.. W roku 1868 powrócił do Krakowa. Prowadził tam ożywioną działalność literacką i oświatową, uczestnicząc w wydawnictwach Czytelni Ludowej, Towarzystwa Oświaty Ludowej i in.
W 1875 założył w Krakowie drukarnię, prowadzoną później przez syna i wnuka, działającą do czasów powojennych, która zdobyła sobie jedno z czołowych miejsc w polskim drukarstwie. Drukowała ona wiele wydawnictw o tematyce tatrzańskiej, m. in. wszystkie tomy „Pamiętników Towarzystwa Tatrzańskiego”, później roczniki „Wierchów”, „Taternika”. Angażował się w życie społeczno-kulturalne Krakowa. W 1876 wystawił w teatrze krakowskim dramat Emigracja chłopska, nagrodzony w krakowskim konkursie dramatycznym. W roku 1880 wystawił dramat Kościuszko pod Racławicami, który stał się najbardziej popularnym widowiskiem przez wiele lat, granym na scenach teatralnych Krakowa. Kolejną nagrodę otrzymał w 1883 za „szkic dramatyczny” Jan III pod Wiedniem. Pod koniec życia był członkiem Wielkiego Proletariatu i działał z jego ramienia w Warszawie i Krakowie. Pochowany został na cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w grobowcu rodzinnym, w pasie Ab.
mały|Grób Władysława Ludwika Anczyca na cmentarzu Rakowickim
Jego synowie: Stanisław Anczyc (1868–1927) był metaloznawcą i technologiem. Wacław Anczyc (1866–1938) był drukarzem i wydawcą. Dzieła
Twórczość literacka
1848 – Emisariusz, 1850 – Chłopi arystokraci, 1854 – Łobzowianie, 1855 – Flisacy, 1856 – Błażek opętany, 1861 – Tyrteusz (1861, wyd. w 1862, pełny tekst w 1883Mały słownik pisarzy polskich, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1969.), 1862 – Uczta wyzwoleńca (całość w 1908), 1862 – 24 obrazki z dziejów Polskich, 1863 – Pieśni zbudzonych (w tym Pieśń strzelców), 1863 – Trzech moskali: opowiadanie Walentego Kurka kosyniera spod BodzentynaWładysław Ludwik Anczyc, „Trzech moskali: opowiadanie Walentego Kurka kosyniera spod Bodzentyna”, Kraków, 1863.Władysław Ludwik Anczyc, „Trzech moskali: opowiadanie Walentego Kurka kosyniera spod Bodzentyna” na stronach PBC Polona., 1867 – Meszty Abu KazemaWładysław Ludwik Anczyc, „Meszty Abu Kazema: komedyjka w dwóch aktach napisana wierszem do grania dla dzieci”, Warszawa, 1867.Władysław Ludwik Anczyc, „Meszty Abu Kazema: komedyjka w dwóch aktach napisana wierszem do grania dla dzieci” na stronach Polony., 1873 – Obrazki dramatyczne ludowe, 1876 – Emigracja chłopska, 1876 – W Tatry, 1881 – Kościuszko pod Racławicami, 1883 – Jan III pod Wiedniem 1899 – Duchy czarnego boru, czyli kamienne serce, 1908 – Pieśni zbudzonych, 1916 – Pieśni zbudzone (zbiór poezji), 1973 – Księżniczka głogu.
Działalność popularyzatorska 1862 – Elementarz dla dzieci polskich, 1862 – Pierwsza książeczka dla wiejskich dziatek, które już elementarz skończyły, 1863 – Dzieje Polski w dwudziestu czterech obrazkach, 1869 – ABC, pierwsza nauka dla dzieci.
Upamiętnienie Jego imieniem nazwano ulice w Krakowie na SalwatorzeWikimapia.org. i w ŁodziWikimapia.org..
Zobacz też
Przypisy
Bibliografia
Marian Szyjkowski, Władysław Ludwik Anczyc: Życie i pisma, Tom I – Monografia, II-VI – Pisma, Kraków 1908
Linki zewnętrzne Działalność tatrzańska Władysława Ludwika Anczyca Historia Drukarni Anczyca
Dzieła Władysława Ludwika Anczyca w serwisie Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Władysław Ludwik Anczyc Kategoria:Członkowie Towarzystwa Rolniczego w Królestwie Polskim (1858–1861) Kategoria:Działacze polistopadowych organizacji rewolucyjnych i niepodległościowych
Kategoria:Działacze Towarzystwa Tatrzańskiego – Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego
Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie
Kategoria:Ludzie związani z Tatrami Kategoria:Ludzie związani z Warszawą (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Pisarze związani z Krakowem Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Pisarze związani z Zakopanem Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy dramaturdzy XIX wieku Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy farmaceuci Kategoria:Polscy poeci XIX wieku Kategoria:Polscy pisarze pozytywizmu Kategoria:Polscy tłumacze literatury angielskojęzycznej Kategoria:Polscy wydawcy Kategoria:Powstańcy krakowscy Kategoria:Powstańcy styczniowi Kategoria:Urodzeni w 1823 Kategoria:Zmarli w 1883