Val Edward Kilmer (ur. 31 grudnia 1959 w Los Angeles, zm. 1 kwietnia 2025 tamże) – amerykański aktor i producent filmowy, który zyskał sławę jako czołowa postać w filmach różnych gatunków, w tym filmach akcji, dramatach, dramatach historycznych, dramatach kryminalnych, filmach naukowofantastycznych, filmach fantasy, komediach, i westernach. Filmy, w których wystąpił Kilmer, zarobiły na całym świecie ponad 3,8 miliarda dolarów.
Młodość Urodził się w Los Angeles w Kalifornii jako drugi z trzech synów Gladys Videlli Swanette Kilmer Leach (z domu Ekstadt; 1928–2019) i Eugene’a Dorrisa Kilmera (1921–1993). Jego matka była pochodzenia szwedzkiego, a ojciec, dystrybutor aerokosmicznego sprzętu i posiadacz nieruchomości, miał korzenie niemieckie, angielskie, walijskie, szkockie, irlandzkie, francuskie i czerokeskie. Jego dziadek był górnikiem złota w Nowym Meksyku, niedaleko granicy z Arizoną. Miał dwóch braci – starszego Marka i młodszego Wesleya (ur. 1961), który miał epilepsję i w 1977 utonął w jacuzzi w wieku 16 lat.
Jego rodzice rozwiedli się w 1968, gdy miał 8 lat. W 1970 jego matka ponownie wyszła za mąż za Williama Bernarda Leacha. Kilmer wychował się w wierzeniach Stowarzyszenia Chrześcijańskiej Nauki, których przestrzegał przez większość swojego życia.
Dorastał w San Fernando Valley. Po raz pierwszy zainteresował się aktorstwem w szkole średniej. W 1977 ukończył Chatsworth High School w Chatsworth, podmiejskiej dzielnicy Los Angeles, w Kalifornii, gdzie w tym samym czasie uczęszczał Kevin Spacey. Jego dziewczyną ze szkoły średniej była Mare Winningham. Uczęszczał do Hollywood Professional School. Mając 17 lat wstąpił do Juilliard School w Nowym Jorku i był wówczas najmłodszą osobą przyjętą na Wydział Teatralny.
Kariera teatralna
Na trzecim roku studiów w Juilliard School napisał sztukę Jak to wszystko się zaczęło (How It All Began), opartą na prawdziwej historii terrorysty z Niemiec Zachodnich Michaela „Bommiego” Baumanna, członka Ruchu 2 Czerwca, jednej z najbardziej spektakularnych organizacji partyzantki miejskiej w Berlinie Zachodnim. Reżyser i producent z nowojorskiego Public Theatre Joseph Papp Public Theater - Susan Stein Shiva Theater pod wrażeniem jego młodzieńczej siły ściągnął spektakl do swojego teatru, gdzie w 1981 Kilmer zadebiutował w roli Michaela „Bommiego” Baumanna u boku Lindy Kozlowski. Grał w produkcji off-broadwayowskiej Henryk IV, część 1 (1981) w roli sługi Hotspura, zanim trafił na Broadway w sztuce The Slab Boys (1983) jako Alan Downie z udziałem Kevina Bacona, Seana Penna i Jackiego Earle’a Haleya. W 1988 na Festiwalu Szekspirowskim w Kolorado zagrał tytułowego duńskiego księcia w Hamlecie Williama Szekspira.
W 1992 powrócił na off-Broadway w roli Giovanniego w tragedii Johna Forda Szkoda, że jest dziwką z Jeanne Tripplehorn. W 2004 na hollywoodzkiej scenie Kodak Theatre wcielił się w biblijną postać Mojżesza w musicalu Patricka Leonarda Dziesięć przykazań (The Ten Commandments). W 2005 wystąpił na West Endzie w roli Franka w przedstawieniu Jamesa Mallahana Caina Listonosz zawsze dzwoni dwa razy. W 2012 na scenie The Masonic Lodge w Los Angeles zagrał postać Marka Twaina w spektaklu Obywatel Twain.
Kariera ekranowa Mając 24 lata zadebiutował na ekranie. Główną rolę Nicka Riversa, gwiazdora rocka wplątanego w szpiegowską aferę z siejącym postrach wywiadem NRD w sensacyjnej komedii romantycznej Ściśle tajne (Top Secret!, 1984) u boku Omara Sharifa powierzyli jemu trzej reżyserzy: Jim Abrahams, David Zucker i Jerry Zucker. W jednym odcinku serialu American Broadcasting Company Specjalne zajęcia po szkole (ABC Afterschool Specials, 1985) – pt. „O jeden za dużo” („One Too Many”) w reżyserii Petera Hortona z Michelle Pfeiffer pojawił się jako licealista Eric, który prowadzi samochód po pijanemu, co powoduje tragiczne skutki. Był pierwszym wyborem do roli dziedzica Atrydów Paula Atrydy w przygodowym filmie fantastycznonaukowym Davida Lyncha Diuna (1984), dopóki Kyle MacLachlan nie przeszedł testów ekranowych. W niezależnej fantastycznonaukowej komedii romantycznej dla młodzieży Marthy Coolidge Prawdziwy geniusz (Real Genius, 1985) zagrał postać Chrisa Knighta, młodego zdolnego naukowca usiłującego nie dopuścić do wykorzystania swojej pracy przez CIA.
Odrzucił rolę w Blue Velvet Davida Lyncha (1986), zanim został obsadzony w roli pilota kapitana marynarki United States Navy Toma „Icemana” Kazansky’ego w kasowym filmie akcji Tony’ego Scotta Top Gun (1986) u boku Toma Cruise’a. W telewizyjnym biograficznym dramacie HBO Człowiek, który zerwał 1000 łańcuchów (The Man Who Broke 1,000 Chains, 1987) zagrał rolę weterana II wojny światowej, uciekiniera z więzienia w Georgii, który rozpoczyna nowe życie z nową tożsamością w Chicago, za którą był nominowany do nagrody CableACE. W przygodowym filmie fantasy Rona Howarda Willow (1988) wcielił się w postać odważnego rycerza i awanturnika, zdolnego jednak do pomocy i romantycznych uniesień.
Odrzucił oferty udziału w filmach kasowych, w tym Dirty Dancing (1987), Linia życia (1990), Kapitan Ameryka (1990), Ognisty podmuch (1991), Na fali (1991), Sliver (1993), Na linii ognia (1993), Niemoralna propozycja (1993), Karmazynowy przypływ (1995), Johnny Mnemonic (1995), Batman i Robin (1997), Informator (1999), Włamanie na śniadanie (2001), Austin Powers i Złoty Członek (2002) i Zakładnik (2004).
Został zaangażowany do roli legendarnego rewolwerowca w telewizyjnym westernie Billy the Kid (1989). W dreszczowcu kryminalnym Zabij mnie jeszcze raz (Kill Me Again, 1989) zagrał prywatnego detektywa wplątanego w sfingowanie śmierci swojej klientki. Został wybrany przez Olivera Stone’a spośród dwustu aktorów do roli Jima Morrisona, jednej z ikon rocka, lidera i wokalisty tytułowej grupy w biograficznym dramacie The Doors (1991), za którą otrzymał nominację do nagrody MTV Movie Award. W 1992 krytyk filmowy Roger Ebert zauważył: „jeśli istnieje nagroda dla najbardziej niedocenionej czołowej postaci swojego pokolenia, Kilmer powinien ją otrzymać”.
W filmie sensacyjnym Tony’ego Scotta na podstawie scenariusza Quentina Tarantino Prawdziwy romans (True Romance, 1993) pojawił się jako duch Elvisa-swego rodzaju mentor głównego bohatera. W nakręconym z rozmachem westernie Tombstone (1993) z Kurtem Russellem i Michaelem Biehnem wystąpił w roli umierającego na gruźlicę rewolwerowca Doca Hollidaya.
Popularność i nominację do nagrody MTV Movie Awards przyniosła mu komiksowa postać człowieka-nietoperza/Bruce’a Wayne’a w filmie Batman Forever (1995) oraz drugoplanowa rola zawodowego złodzieja w dramacie kryminalnym Michaela Manna Gorączka (Heat, 1995) z Robertem De Niro i Alem Pacino. Za kolejne role – zrelaksowanego pomocnika tytułowego doktora w remake’u horroru Wyspa doktora Moreau (The Island of Dr. Moreau, 1996) z Marlonem Brando, irlandzkiego inżyniera w przygodowym filmie sensacyjnym Duch i Mrok (The Ghost and the Darkness, 1996) z Michaelem Douglasem, Simona Templara w sensacyjnym Phillipa Noyce Święty (The Saint, 1997) i Filipa II, ojca Aleksandra w sensacyjno-przygodowym dramacie historycznym Olivera Stone’a Aleksander (Alexander, 2004) – nie uzyskał pozytywnych opinii w oczach krytyków i trzykrotnie był nominowany do nagrody Złotej Maliny dla najgorszego aktora. Kreacja uzależnionego od narkotyków wdowca w Jezioro Salton (The Salton Sea, 2002) została uhonorowana nagrodą Prism, a za postać pozbawionego skrupułów Perry’ego van Shrike, prywatnego detektywa i geja w komedii Kiss Kiss Bang Bang (2005) odebrał w Los Angeles nagrodę Satelita.
Zajmował się także dubbingiem. Użyczył swojego głosu Mojżeszowi w biblijnym filmie animowanym Książę Egiptu (The Prince of Egypt, 1998). W nowej wersji serialu Nieustraszony (Knight Rider, 2008) przemawiał głosem KITTa.
Był na okładkach magazynów takich jak „Ekran” (23 czerwca 1988), „Entertainment Weekly” (1 marca 1991), „Interview” (listopad 1990), „Details” (czerwiec 1995), „Juice” (sierpień 1995), „Film” (czerwiec 1997), „People” (6 września 2021) i „Vogue” (wrzesień 2022).
Życie prywatne W 1987 związał się z aktorką Joanne Whalley, zagrali razem w filmach: Willow (1988) i Zabij mnie jeszcze raz (Kill Me Again, 1989). Wzięli ślub 28 lutego 1988. Mieli córkę Mercedes (ur. 29 października 1991) i syna Jacka (ur. 6 czerwca 1995). Rozwiedli się 1 lutego 1996.
Spotykał się z Cher (1982), Ellen Barkin (1984), Michelle Pfeiffer (1989), Emily Lloyd (1996), Cindy Crawford (1996), Elisabeth Shue (1996), Daryl Hannah (2001–2002), Neve Campbell (2002–2003), Bridgettą Tomarchio (2003), Angeliną Jolie (2003), Paris Hilton (2005), Winoną Ryder (2005) i Izabellą Miko (2009–2012).
Śmierć W 2017 ujawnił, że w 2014 zdiagnozowano u niego nowotwór gardła. Od tego czasu żył z tracheotomią.
Zmarł 1 kwietnia 2025 na zapalenie płuc w wieku 65 lat.
Filmografia Filmy