thumb|Zamek w mieście Březnice – detal thumb|Dom renesansowy (Český Krumlov) thumb|200px|Legnica, Dom Pod Przepiórczym Koszem thumb|200px|Sgraffito na Zamku w Otmuchowie thumb|Kościół Brygidek w Grodnie
Sgraffito (wł. graffiare – ryć, drapać) – technika dekoracyjna malarstwa ściennego.
Sgraffito ścienne Technika sgraffita ściennego polegała na nakładaniu kolejnych, kolorowych warstw tynku lub kolorowych glin i na zeskrobywaniu fragmentów warstw wierzchnich w czasie, kiedy jeszcze one nie zaschły (nie utwardziły się). Poprzez odsłanianie warstw wcześniej nałożonych powstaje dwu- lub wielobarwny wzór.
Technika sgraffito znana była w starożytności, a szczególnie popularna w okresie renesansu przy dekorowaniu fasad obiektów włoskiej architektury. Sgraffito bywa też stosowane współcześnie; trwałość wszelkich rozwiązań sgraffitowych stale się obniża, z powodu wzrostu ilości związków węgla w atmosferze, które wraz z wodą opadową tworzą cząstki kwasu węglowego. Niszczy on powierzchnię tynków, a tym samym sgraffito; przeciwdziała się temu stosując dodatkowe warstwy ochronne – krzemianowe lub woskowe.
Techniką tą zostały wykonane również ściany zewnętrzne i wnętrze dziedzińca na zamku w Krasiczynie. Zdobienia pokrywały aż 7000 m², z czego odtworzono ponad połowę. W latach 50. zdobiono również tą techniką odbudowywane kamienice Starego Miasta w Warszawie.
Sgraffito na pozłocie Technika sgraffita była także używana w historycznym zdobnictwie sprzętów i mebli. Wybraną powierzchnię złocono złotem płatkowym w technice kredowo-klejowej i polerowano na wysoki połysk. Po wyschnięciu i stwardnieniu pozłotę pokrywano farbą kazeinową lub temperową, w której następnie wydrapywano ornamenty, odsłaniając tym samym warstwę złota. Technika ta umożliwiała wykonywanie niezwykle precyzyjnych i misternych ornamentów sprawiających wrażenie wykonanych ze złota. Technika ta była szczególne popularna we Włoszech i Hiszpanii w epoce renesansu i wczesnego baroku, ponownie zaczęto jej używać w XIX wieku, wraz z nadejściem mody na historyzm.
Przypisy
Bibliografia Rudkowski T., Polskie sgraffita renesansowe, DiG, Warszawa 2006. Rudkowski T., Sgraffito na Domu Scholza w Legnicy i jego twórca Giovannini, Kwartalnik Architektury i Urbanistyki 1976, nr 1 (21), 23–35 Stec M., Sgraffiti a architektura, Biuletyn Informacyjny Konserwatorów Dzieł Sztuki 1997, nr 1 (28), 22–31. Stec M., Metoda przenoszenia sgraffit na przykładzie fragmentu sgraffita z Zagrodna, „Ochrona Zabytków” 1982, nr 1–2 (35), 90–97. Jagiełło-Kołaczyk M., Konserwacja renesansowych i manierystycznych sgraffit na Śląsku w latach 1867–1936, [w:] J. Jasieńko i in. (red.), Monumenta conservanda sunt. Księga ofiarowana Prof. E. Małachowiczowi, Stowarzyszenie Konserwatorów Zabytków Oddział Śląski, Wrocław 2001, 198–215. Jagiełło-Kołaczyk M., Renesansowe sgraffita na Śląsku, Kwartalnik Architektury i Urbanistyki 1999, nr 3 (44), 151–169. Jagiełło-Kołaczyk M., Sgraffita geometryczne na Śląsku w dobie renesansu i manieryzmu, „Architectus” 2000, nr 1 (7), 47–60. Jagiełło-Kołaczyk M., Sgraffita na Śląsku 1540–1650, Oficyna Wydawnicza PWr, Wrocław 2003. Jessen P., Der Ornamentstich. Geschichte der Vorlagen des Kunsthandwerks seit dem Mittelalter, Verlag für Kunstwissenschaft, Berlin 1920. Kubec F., Renesanční sgrafitová bosáž ve středních Čechách, Památkový Ústav Středních Čech, Praha 1996. Dvořáková V., Machálkova H., Malovaná průcelí české pozdni gotiky a renesance, „Zpravy Památkové Péče” 1954, nr 1 (14), 33–73. Urs Oskar Keller, [https://www.restaurator.tv/company/Download/2007-04_Applica_Das_Sgraffito.pdf Das Sgraffito: Mehr als nur Dekorationoder Volkskunst'''] [w:] Applica, Nr. 17, 2007, S. 28 Vladislava Říhová i in., Sgrafito 16.-20. století, Fakulta restaurování Univerzity Pardubice, Pardubice 2009, Pavel Waisser, Renesanční figurální sgrafito na průčelích moravských městských domů, Univerzita Palackého v Olomouci, Olomouc 2014, Takátsová, J., Veľasová, L., Sgrafitová výzdoba kaštieľa v Ladomerskej Vieske'' in: Pamiatky a múzeá, 1999/1
Kategoria:Techniki malarskie