Hangul (również hangŭl, hangeul, hangyl, ), w KRLD znany jako Dzosongyl (조선글 Chosŏn’gŭl, ) – alfabet koreański stworzony w XV wieku przez Sejonga Wielkiego; składa się z 24 znaków: 14 spółgłosek i 10 samogłosek. Jest jednym z niewielu alfabetów, które zostały stworzone sztucznie, a nie wyewoluowały z hieroglifów czy ideogramów, jak to się działo w przypadku większości współczesnych pism. Każda sylaba zapisywana jest jako blok, na polu kwadratu, składający się ze znaków alfabetu (tzw. jamo). Słowa w tym alfabecie zapisywać można poziomo lub pionowo. Pierwotna nazwa alfabetu brzmiała Hunminjeongeum.

Przed stworzeniem hangulu, Korea od czasów starożytnych używała hanja (chińskich znaków). Ponieważ hanja nie nadawała się do zapisu języka koreańskiego, a jej trudność przyczyniała się do wysokiego poziomu analfabetyzmu, król Sejong Wielki (panujący w latach 1418–1450) podjął decyzję o stworzeniu hangul. Pismo zostało ogłoszone pod koniec 1443 r. lub na początku 1444 r. i oficjalnie opublikowane w 1446 r. w tekście Hunminjeongeum oraz towarzyszącym mu komentarzu Hunminjeongeum Haerye. Chociaż hangul stopniowo zyskiwał popularność zarówno wśród elit, jak i zwykłych obywateli, przez wieki był pogardzany przez elity. Dopiero pod koniec XIX wieku zaczął być akceptowany przez społeczeństwo. Obecnie jest to dominujący alfabet koreański w obu Koreach i wśród koreańskiej diaspory. Jest również używany do zapisywania języka jeju oraz, w ograniczonym stopniu, języka cia-cia w Indonezji.

mały|prawo|250px|Słowo hangeul zapisane w alfabecie hangeul. Przy koreańskich literach podano ich odczytanie w transkrypcji poprawionej Nazwa hangeul (한글 ) została wymyślona przez Ju Si-gyeong w 1912 roku i oznacza w dawnym koreańskim „wielkie pismo”, a w dzisiejszym „koreańskie pismo”. Nazwa ta nie ma odpowiednika w chińskich znakach hancha. Słowo to jest transkrybowane w następujące sposoby: Hangeul lub Han-geul w transkrypcji poprawionej używanej przede wszystkim w Republice Korei Han’gŭl lub hangŭl w transkrypcji McCune’a-Reischauera (czasami zapisuje się bez znaków diakrytycznych: hangul), używanej przede wszystkim w Korei Północnej Hankul w romanizacji Yale Hangyl w transkrypcji polskiej Pierwotna nazwa brzmiała Hunmin Jeongeum Koreańczycy z Północy preferują nazwę Chosŏn’gŭl (Dzosongyl) (조선글). W Republice Korei 9 października obchodzony jest Dzień Hangulu, upamiętniający ogłoszenie alfabetu hangul; jest on świętem państwowym.

Inne nazwy Do wczesnych lat XX wieku hangul uważany był za nieodpowiedni dla wykształconej elity, która stosowała tradycyjne pismo hancha. Hangul nazywano: Eonmun (hangul: 언문, hancha: 諺文 „niezgodne pismo”) Amgeul (암글 „pismo kobiece”; pisane także jako Amkeul 암클). Am (암) jest prefiksem określającym rzeczownik rodzaju żeńskiego Ahaetgeul lub Ahaegeul (아햇글 lub 아해글 „dziecięce pismo”) Achimgeul (아침글 „pismo, którego możesz nauczyć się w jeden poranek”) Gugmun (hangul: 국문, hancha: 國文 „narodowe pismo”)

Nazwy te są obecnie uważane za archaiczne.

Jamo „Jamo” (자모; 字母) oznacza literę wchodzącą w skład alfabetu koreańskiego – ja znaczy litera lub znak, mo – matka.

Tekst składa się z sylabogramów (zapisów poszczególnych sylab).

Występuje 51 jamo, z czego 24 są proste (nie złożone) i są odpowiednikami liter w alfabecie łacińskim. Pozostałe 27 jest złożeniami dwóch lub trzech jamo podstawowych. Z 24 prostych jamo, 14 to spółgłoski (ja’eum; 자음; 子音; dosłownie „dźwięk dziecka”) a 10 to samogłoski (moeum; 모음; 母音; dosłownie „dźwięk matki”). 14 podstawowych spółgłosek 5 podwojonych spółgłosek 11 złożonych samogłosek 10 podstawowych samogłosek 11 dyftongów mały|Tłumaczenie słowa witamy na język jejun-mal zapisane alfabetem hangul Cztery z podstawowych samogłosek mają kształt, który nie należy do podstawowych (zawiera dodatkowe kreski oznaczające zmiękczenie głoski) ㅑ (ya), ㅕ (yeo), ㅛ (yo) oraz ㅠ (yu).

Budowa jamo Spółgłoski Budowa podstawowych spółgłosek jamo opiera się na modelu fizycznej morfologii języka, podniebienia, zębów i gardła w trakcie wymawiania danej litery. Można je podzielić na pięć grup, każdą z podstawowym kształtem i jedną lub więcej formą pochodną z dodatkowymi kreskami. Nazwy w nawiasach to tradycyjna sinokoreańska terminologia lingwistyczna.

Spółgłoski tylnojęzykowe (아음 ; 牙音 ; a-eum; „dźwięk trzonowy”): ㄱ g, ㅋ k Podstawowy kształt: ㄱ przedstawia tylną część języka dotykającą podniebienia miękkiego. Spółgłoski dziąsłowe (설음 ; 舌音 ; seol-eum; „dźwięk językowy”): ㄴ n, ㄷ d, ㅌ t, ㄹ r/l Podstawowy kształt: ㄴ przedstawia koniec języka dotykający dziąsła. Spółgłoski dwuwargowe (순음 ; 唇音 ; sun-eum; „dźwięk wargowy”): ㅁ m, ㅂ b, ㅍ p Podstawowy kształt: ㅁ przedstawia położenie warg. Spółgłoski zębowe (치음 ; 齒音 ; chieum; „dźwięk zębowy”): ㅅ s, ㅈ j, ㅊ ch Podstawowy kształt: ㅅ początkowo wyglądał /\. Przedstawia widok boczny zębów. Spółgłoski zwarte (후음 ; 喉音 ; hueum; „dźwięk gardłowy”): ㅇ ng, ㅎ h Podstawowy kształt: ㅇ przedstawia kształt gardła.

Porządek alfabetyczny W porządku alfabetycznym liter koreańskich nie miesza się ze sobą spółgłosek i samogłosek, jak dzieje się to w alfabetach opartych na znakach łacińskich czy cyrylicy. Spółgłoski znajdują się przed samogłoskami. Dzisiejsze ustawienie liter zostało określone w 1527 roku przez Choi Sejin. W obu Koreach istnieje trochę odmienne ich położenie, ale podstawowe jamo znajdują się na tych samych pozycjach.

Wersja południowokoreańska Obecny porządek alfabetyczny spółgłosek jamo:

ㄱ ㄲ ㄴ ㄷ ㄸ ㄹ ㅁ ㅂ ㅃ ㅅ ㅆ ㅇ ㅈ ㅉ ㅊ ㅋ ㅌ ㅍ ㅎ

Podwójne spółgłoski występują zaraz po ich podstawowej wersji.

Samogłoski:

ㅏ ㅐ ㅑ ㅒ ㅓ ㅔ ㅕ ㅖ ㅗ ㅘ ㅙ ㅚ ㅛ ㅜ ㅝ ㅞ ㅟ ㅠ ㅡ ㅢ ㅣ

Wersja północnokoreańska Spółgłoski:

ㄱ ㄴ ㄷ ㄹ ㅁ ㅂ ㅅ ㅇ ㅈ ㅊ ㅋ ㅌ ㅍ ㅎ ㄲ ㄸ ㅃ ㅆ ㅉ ㅇ

Pierwszy ㅇ reprezentuje końcowy dźwięk /ng/. Ostatnie ㅇ reprezentuje początkowy element graficzny o zerowej wartości fonetycznej. Podwojone jamo zajmują miejsca przed ostatnim ㅇ, ale po wszystkich podstawowych spółgłoskach.

Samogłoski:

ㅏ ㅑ ㅓ ㅕ ㅗ ㅛ ㅜ ㅠ ㅡ ㅣ ㅐ ㅒ ㅔ ㅖ ㅚ ㅟ ㅢ ㅘ ㅝ ㅙ ㅞ

ㅐ oraz ㅔ znajdują się po podstawowych samogłoskach, nie po odpowiadającymi im ㅏ i ㅓ.

Nazwy spółgłosek Litera Nazwa południowokoreańska Nazwa północnokoreańska ㄱ giyeok (기역) gieuk (기윽) ㄴ nieun (니은) ㄷ digeut (디귿) dieut (디읃) ㄹ rieul (리을) ㅁ mieum (미음) ㅂ bieup (비읍) ㅅ siot (시옷) sieut (시읏) ㅇ ieung (이응) ㅈ jieut (지읒) ㅊ chieut (치읓) ㅋ kieuk (키읔) ㅌ tieut (티읕) ㅍ pieup (피읖) ㅎ hieut (히읗)

Litera Nazwa południowokoreańska Nazwa północnokoreańska ㄲ ssanggiyeok (쌍기역) doengieuk (된기윽) ㄸ ssangdigeut (쌍디귿) doendieut (된디읃) ㅃ ssangbieup (쌍비읍) doenbieup (된비읍) ㅆ ssangsiot (쌍시옷) doensieut (된시읏) ㅉ ssangjieut (쌍지읒) doenjieut (된지읒)

Nazwy samogłosek Nazwa samogłoski jest sylabą wywodzącą się z połączenia litery ㅇ (ieung) i danej samogłoski:

Litera Nazwa ㅏ a (아) ㅐ ae (애) ㅑ ya (야) ㅒ yae (얘) ㅓ eo (어) ㅔ e (에) ㅕ yeo (여) ㅖ ye (예) ㅗ o (오) ㅘ wa (와) ㅙ wae (왜) ㅚ oe (외) ㅛ yo (요) ㅜ u (우) ㅝ weo (워) ㅞ we (웨) ㅟ wi (위) ㅠ yu (유) ㅡ eu (으) ㅢ ui (의) ㅣ i (이)

Zobacz też metody latynizacji języka koreańskiego

Przypisy

Bibliografia Halina Ogarek-Czoj, Romuald Huszcza, Gunn-Young Choi: Podręcznik języka koreańskiego, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2007, .

Kategoria:Język koreański Kategoria:Alfabety azjatyckie