Forsterówka – zabytkowa rezydencja gauleitera i obergruppenführera SS Alberta Forstera. Zlokalizowana była w Orlu, 17 km od centrum Gdańska, na Wyspie Sobieszewskiej przy obecnej ul. Lazurowej 3 i 4. Znajdowała się na obszarze Wolnego Miasta Gdańska (WMG).
Historia thumb|180px|Albert Forster w Gdańsku, 1939 Działkę pod budowę przekazał zimą 1932 jeden z urzędników Senatu Wolnego Miasta Gdańska, członek NSDAP. Budowę rozpoczęto wiosną 1933. Pewne wskazówki w postaci projektu plastycznego stylizowanych swastyk, wyrzeźbionych następnie na belkach stropowych sali kominkowej, wniósł Adolf Hitler. Obiekt przekazano Forsterowi 26 lipca 1933, jako prezent od führera i miejscowej komórki NSDAP z okazji jego 31 urodzin. Obiekt był jego prywatną własnością. W swojej rezydencji przebywał okresowo do 27 marca 1945. Tu omawiano szczegóły i zapadały najbardziej zbrodnicze decyzje w historii Pomorza.
Do wybuchu II wojny światowej rezydencja pełniła również funkcję tajnego magazynu broni.
W czerwcu 1939, w obecności Heinricha Himmlera przygotowywano tu szczegóły operacji „Tannenberg”, m.in. listy aresztowań i likwidacji Polaków z terenu WMG i Pomorza (tzw. Sonderfahndungsbuch Polen). W lipcu 1939 tutaj zapadła decyzja utworzenia obozu koncentracyjnego we wsi Stutthof (KL Stutthof).
Możliwe, że tutaj też zapadła decyzja o ataku na WST Westerplatte, gdyż w rozkazach operacyjnych OKW na dzień 1 września 1939 jej nie było… – rozkaz dotyczył jedynie blokowania polskiej składnicy tranzytowej.
W listopadzie 1941 po wizytacji obozu w Stutthofie przez Himmlera, a następnie pobycie w „Forsterówce”, Albert Forster otrzymał awans na SS-Obergruppenfuhrera.
Szczególni goście na terenie „leśnej kwatery gauleitera” minister propagandy i oświecenia publicznego III Rzeszy – dr Joseph Paul Goebbels (10 maja 1937) wysoki komisarz Ligi Narodów w WMG – Carl Jakob Burckhardt (kilkakrotnie w 1937), reichsführer SS Heinrich Himmler (kilkakrotnie w 1939 i w listopadzie 1941), dowódca okrętu liniowego "Schleswig-Holstein" komandor Gustav Kleikamp (28 sierpnia 1939)
Stali uczestnicy narad thumb|245px|Domek myśliwski thumb|245px|Budynek kuchenno-jadalny SS-Gruppenführer Erich von dem Bach-Zelewski, późniejszy dowódca wojsk pacyfikujących powstanie warszawskie, SS-Brigadeführer Johannes Schäfer, dowódca okręgu SS w Gdańsku, SS-Oberführer dr Aleksander Reiner, jeden z organizatorów gdańskiej SS, SS-Oberführer Walter Stein, szef gdańskiej policji politycznej, SS-Obersturmbannführer Friedman Goetze, dowódca SS-Heimwehr Danzig, SS-Obersturmbannführer Kurt Eimann, dowódca specjalnego oddziału Wachsturmbann „Eimann”, realizującego po wybuchu wojny program masowej eksterminacji polskiej inteligencji i osób chorych psychicznie, SS-Obersturmbannführer dr Rudolf Tröger, szef gdańskiego Gestapo, a po wybuchu wojny dowódca Einsatzkommando realizującego program masowej eksterminacji działaczy polskich na Pomorzu, Polaków i Polonii gdańskiej, SS-Sturmbannführer Max Pauly, komendant obozu koncentracyjnego w Stutthofie).
Rezydencja gauleitera Zespół d. rezydencji gauleitera składał się z: domku myśliwskiego, budynku kuchenno-jadalnego (późniejsza stołówka FWP) schronu przeciwlotniczego.
Domek myśliwski był wykonany z modrzewia. W obiektach znajdują się oryginalne kominki z lat 30. W domku myśliwskim, w Komnacie Gotów (Gotenzimmer) – ceglano-kamienny w stylu skandynawskim. W Sali Jadalnej – kominek kaflowy w stylu bawarskim.
Jednym z ciekawych obiektów fortyfikacyjnych na tym terenie jest schron gauleitera o powierzchni ok. 50 m². Schron został wybudowany wiosną 1941, zmodernizowany w 1944.
Obiekt został zarejestrowany w gminnym rejestrze obiektów objętych ochroną Miejskiego Konserwatora Zabytków oraz uwzględniony przy zmianie planów zagospodarowania przestrzennego gminy na najbliższe lata. Złożono wniosek o wpisanie zespołu do centralnego rejestru zabytków, a wpis nastąpił w 2012. Status obiektów – Zabytek chroniony prawem.
Ośrodek Rekrutacyjno-Szkoleniowy NSDAP thumb|245px|Budynek koszar thumb|245px|Dom oficerów W sąsiedztwie rezydencji gauleitera, od 1935 rozbudowywano ośrodek rekrutacyjno-szkoleniowy NSDAP, w którym w latach 1936-1939 prowadzono szkolenie dla formacji SA i SS z terenu WMG. Zlokalizowano tu również jedną z nowo tworzonych jednostek wartowniczych gdańskiej SS-Heimwehry, z której rekrutowano następnie załogę wartowniczą obozu koncentracyjnego w Stutthofie. Zespół d. Ośrodka Rekrutacyjno-Szkoleniowego gdańskiej NSDAP składał się z: budynku koszar (późniejszy lazaret), domu oficerów – instruktorów wojskowych, schronu przeciwlotniczego (obecnie niedostępny – zasypany), baraków magazynowych na sprzęt wojskowy (fundamenty), strzelnicy polowej (teren na północ od Góry Mew).
W okresie lata 1939 prowadzono na polowej strzelnicy ośrodka szkolenie dla wydzielonych grup SS-Wachsturmbann „Eimann”, w zakresie przygotowania i prowadzenia masowych egzekucji leśnych. W latach 1941–1944 ośrodek pełni funkcję szpitala i sanatorium dla żołnierzy rannych na froncie wschodnim.
Teren rezydencji gauleitera był też, od listopada 1944 do stycznia 1945, miejscem zwożenia z terenu Gdańska zagrożonych nalotami dzieł sztuki i archiwów partyjnych NSDAP. Część archiwum zostało zdeponowane w jednym ze schronów przeciwlotniczych, wybudowanych na tym terenie w 1941.
Ze wspomnień wynika, iż wybudowano tam również w 1941 schron na ok. 150 osób. Znajdował się on w części wschodniej terenu ośrodka, pod masywną zalesioną obecnie wydmą o wysokości ponad 30 m n.p.m., o nazwie "Mewia Góra" (Möwe Berg). Schron został po wojnie prawdopodobnie wysadzony przez Rosjan i zasypany. Na początku marca 1945 pełnił on także funkcje magazynu tranzytowego dla wywożonych z Gdańska cenniejszych dokumentów urzędów niemieckich i części depozytów muzealnych. Następnie wywieziono je przez Świbno i Hel do Niemiec.
Pod koniec działań wojennych, na początku kwietnia 1945, na terenie rezydencji rozlokował się sztab 4 dywizji pancernej gen. Clemensa Betzela, który poległ 27 marca 1945 w obronie Gdańska i został pochowany w pobliżu domku myśliwskiego.
Po wojnie dawny ośrodek szkoleniowo-rekrutacyjny NSDAP pełnił przez kilka lat funkcję ośrodka wypoczynkowego PZPR, a następnie do 2003 ośrodka Funduszu Wczasów Pracowniczych Mewa.
W 2000 kilkadziesiąt metrów od "Forsterówki", w kierunku południowo-wschodnim, natrafiono na masową mogiłę ponad 220 osób, w której znaleziono szczątki ludzkie w zachowanych mundurach: SS, grenadierów pancernych, policji gdańskiej oraz spadochroniarzy z elitarnej dywizji "Hermann Göring". Większość czaszek w mogile posiadało ślady postrzałów w potylicę. W 2001 ich szczątki przeniesiono na Cmentarz Garnizonowy w Gdańsku.
Gmina Gdańsk planowała utworzenie przez miasto Muzeum Wyspy Sobieszewskiej, w którego skład wchodziłby kompleks dawnej rezydencji gauleitera wraz ze schronem. Jednak projekt zarzucono.
Młodzieżowy Ośrodek Pojednania Polsko-Niemieckiego W 2010 kompleks przejął Dom Pojednania i Spotkań Ojców Franciszkanów w Gdańsku, w celu utworzenia miejsca spotkań, Młodzieżowego Ośrodka Pojednania Polsko-Niemieckiego. Kompleksowi została nadana nowa nazwa Wyspa św. Franciszka, dla podkreślenia jego nowej roli.
Po 10 letniej dzierżawie teren wraz z budynkami dzierżawca (zakon franciszkański) zwrócił gminie Gdańsk.
Zobacz też Greiserówka
Przypisy
Bibliografia Burckhardt, C.: Moja misja w Gdańsku 1937-1939, Warszawa 1970 Forster, A.: Aufgaben der NSDAP in Danzig, Danzig 1935 Gliński, M., Kukliński J.: Kronika Gdańska 997-1997, Gdańsk 1998 Grabowska-Chałka, J.: Stutthof – Informator Historyczny, Gdańsk-Sztutowo 2004 Huttenberger, P.: Die Gauleiter. Studie zum Wandel des Machtgefugen in der NSDAP, Stuttgart 1969 Karta Ewidencyjna Zespołu tzw. "Forsterówki" (Biała Karta) PSOZ, WKZ Gdańsk 2005 Kędryna A., Jurga R.: Wyposażenie socjalne obiektów fortyfikacji niemieckiej 1933-1944, Kraków 1999 Krause, R.: "Tajemnice "Forsterowki" – Rezydencja kata Pomorza", mieś. "Odkrywca" nr 4/2005 Lobsack, S.: Albert Forster – Gaileiter und Reichstthalter im Reichsgau Danzig – Westpreussen, Danzig 1940 Osiński, S.: Hitlerowska dywersja na Pomorzu gdańskim 1933-1939, WPH nr 4, Warszawa 1964 Osiński, S.: Piąta Kolumna na Pomorzu Gdańskim, Warszawa 1965 Państwowy Urząd Policji Budowlanej w Gdańsku (Staattliches Baupolizeiamt Danzig), 1919-1943. (Archiwum Państwowe Gdańsk, sygn. akt APG 15) Schenk, D.: Hitlers Mann In Danzig. Gauleiter Forster und die Verbrechen in Danzig – Westpreussen, Bonn 2000 Skorzyński, J.: Selbstchutz – V kolumna, GKBZH t. X, 1958 Sponholz, H.: Danzig – Deine SA, München 1940 "Der Danziger Vorposten" z dnia 09.08.1942 Szyling, J.: Struktura organizacyjna NSDAP w tzw. Okręgu Gdańsk – Prusy Zachodnie 1939-1945, Zeszyty Naukowe UMK z. 15, 1965 Urząd Budownictwa Podziemnego w Gdańsku (Tiefbauamt Danzig), 1941-1944. (Archiwum Państwowe Gdańsk, sygn. akt APG 1232) Zespół Akt Senatu Wolnego Miasta Gdańska (Archiwum Państwowe Gdańsk, sygn. akt APG 260)
Linki zewnętrzne FORSTERÓWKA w Gedanopedii Umieranie Forsterówki Zemsta historii na Forsterze Hitler, Forster, Danzig. Co zostało w dzisiejszym Gdańsku po nazistach? Rezydencja Kata Pomorza Lokalizacja w Wikimapii
Kategoria:II wojna światowa w Gdańsku Kategoria:Fortyfikacje niemieckie 1918–1945 Kategoria:Obiekty inżynierii wojskowej w Gdańsku Kategoria:Wojskowość III Rzeszy Kategoria:Wolne Miasto Gdańsk Kategoria:Zabytki na Wyspie Sobieszewskiej Gdańsk Kategoria:Zabytki nieruchome w Gdańsku Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1933