Leszek Nowak (ur. 7 stycznia 1943 w Więckowicach, zm. 20 października 2009 w Poznaniu) – polski filozof i prawnik, profesor nauk humanistycznych, wieloletni pracownik naukowy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Współtwórca poznańskiej szkoły metodologicznej, autor trzech koncepcji filozoficznych: idealizacyjnej koncepcji nauki, nie-Marksowskiego materializmu historycznego i negatywistycznej metafizyki unitarnej. Autor dwudziestu pięciu książek oraz ponad trzystu artykułów naukowych.

Życiorys Wykształcenie i praca naukowa W 1965 ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, pracę magisterską pisząc pod kierunkiem Zygmunta Ziembińskiego. W trakcie studiów prawniczych zaprzyjaźnił się ze Sławomirą Wronkowską oraz Władysławem Balickim. W 1966 ukończył studia filozoficzne na Uniwersytecie Warszawskim, broniąc magisterium pod kierunkiem Janiny Kotarbińskiej.

W 1967 uzyskał stopień naukowy doktora nauk prawnych na podstawie rozprawy pt. Problemy znaczenia i obowiązywania normy prawnej a funkcje semiotyczne języka, napisanej pod kierunkiem Ziembińskiego. Specjalizował się w teorii prawa. Stopień naukowy doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie filozofii uzyskał w 1970 na podstawie książki U metodologicznych podstaw ‘Kapitału’ Karola Marksa. W 1976 został profesorem nadzwyczajnym w zakresie filozofii, wówczas najmłodszym profesorem w Polsce, ost. aktualizacja 13 marca 2001., zaś w 1990 został profesorem zwyczajnym. W 1994 został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk.

W latach 1965–1970 pracował w Zakładzie Prawniczych Zastosowań Logiki, działającym w ramach Katedry Teorii Państwa i Prawa UAM, zaś między 1970 a 1985 oraz 1989 a 2009 w Instytucie Filozofii UAM. Do 2000 był promotorem piętnastu rozpraw doktorskich. Spośród wypromowanych przez niego doktorów osiem osób obroniło prace habilitacyjne, cztery uzyskały tytuł profesora nadzwyczajnego, dwie – zwyczajnego, a jedna wybrana została członkiem korespondentem PAN.

W 1975 założył międzynarodową serię książkową Poznań Studies in the Philosophy of the Sciences and the Humanities (wydawnictwo: Rodopi, Amsterdam/New York), której redaktorem naczelnym był do 2006. W 1976 założył serię Poznańskie Studia z Filozofii Humanistyki (PWN, obecnie wydawnictwo Zysk & S-ka: Poznań). W latach 1976–1984 był jej redaktorem naczelnym, a od 1989 współredaktorem.

Pracował jako visiting professor uniwersytetów w Berlinie (niem. Freie-Universität), Canberze (ang. Australian National University), Catanii i Frankfurcie nad Menem. Był członkiem (ang. fellow) Holedenrskiego Instytutu Badań Zaawansowanych w Wassenaar (ang. Netherlands Institute for Advanced Study) oraz Instytutu Badań Zaawansowanych w Berlinie (niem. Wissenschaftskolleg zu Berlin).

Wraz z Jerzy Kmitą i Jerzym Topolskim, był współtwórcą tzw. „poznańskiej szkoły metodologicznej”, której program badawczy koncentrował się na rekonstrukcji teorii materializmu historycznego za pomocą aparatury pojęciowej pozytywizmu logicznego. Poglądom „poznańskiej szkoły metodologicznej” i filozofii Leszka Nowaka poświęcone zostało studium krytyczne Jacka Tittenbruna Dialektyka i scholastyka. O pewnej próbie obalenia Marksa (wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1986). Był także twórcą nie-Marksowskiego materializmu historycznego, który przewidział upadek demokracji ludowych w Europie Środkowo-Wschodniej i ZSRR.

Był promotorem m.in. , który w 1982 ogłosił w Bostonie pod pseudonimem Stanisław Starski książkę Class Struggle in Classless Poland (Walka klasowa w bezklasowej Polsce), interpretującą zryw „Solidarności” jako wystąpienie przeciw państwowej klasie panującej w oparciu o swobodne, nie-Marksowskie rozumienie walki klas przejęte od Nowaka i inspirowane teorią „”.

30 listopada 2009 został mu przyznany (pośmiertnie) Medal za zasługi dla Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Działalność opozycyjna W latach 1962–1980 należał do PZPR, zaś w latach 1980–1995 należał do „Solidarności”. 23 sierpnia 1980 roku dołączył do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikamiApel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s]). W latach 1980–1981 wiele publikował w prasie NSZZ „Solidarność” (m.in. obok Magali i Leszka Balcerowicza w piśmie „Solidarność Wielkopolski”), w listopadzie 1980 został członkiem Towarzystwa Kursów Naukowych, a po roku 1981 w prasie tzw. drugiego obiegu; jego artykuły ukazywały się również jako publikacje samoistne, wydawane przez podziemne oficyny wydawnicze. 13 grudnia 1981 roku został internowany. Przebywał w obozach dla internowanych w Gębarzewie, Ostrowie Wielkopolskim i Kwidzynie. Został zwolniony z internowania w grudniu 1982 roku, i powrócił do pracy w poznańskim uniwersytecie. W 1985 został zwolniony z pracy na UAM z powodu publikowania w wydawnictwach podziemnych. W 1989 przywrócono go do pracy akademickiej na poprzednim stanowisku. W wyborach parlamentarnych w 1991 bez powodzenia ubiegał się o mandat poselski z listy Solidarności Pracy.

W swoich zapatrywaniach społeczno-politycznych silnie zbliżał się do anarchizmu. Do jego analizy konfliktu klasowego odwołuje się koncepcja prekariatu zaproponowana przez Jarosława Urbańskiego Rozdział 2..

Życie prywatne Był mężem filozofki Izabelli Nowak.

Zmarł w Poznaniu, pochowany na cmentarzu komunalnym w Międzychodzie (sektor A4a-5-4).

Publikacje Studia nad teoretycznymi podstawami humanistyki, Warszawa 1968 (razem z Jerzym Kmitą). U podstaw marksistowskiej aksjologii, Warszawa 1971. U podstaw Marksowskiej metodologii nauk, Warszawa 1971. Anatomia krytyki marksizmu, Warszawa 1973. O naturze dialektyki marksistowskiej, [w:] „Studia Filozoficzne” 1974, nr 4. Problemy metody idealizacji, [w:] „Studia Filozoficzne” 1974, nr 4. Zarys marksistowskiej filozofii nauki, Warszawa 1974. Wykłady z filozofii marksistowskiej, tom I Dialektyka, Poznań 1976. O tzw. formalnologicznej koncepcji dialektyki, [w:] Jerzy Kmita (red.), Założenia teoretyczne badań nad rozwojem historycznym, Warszawa 1977. U podstaw dialektyki Marksowskiej, Warszawa 1977. Wstęp do idealizacyjnej teorii nauki, Warszawa 1977. Wykłady z filozofii marksistowskiej, tom II Ontologia i epistemologia, Poznań 1978. Historyzm metodologiczny w kategorialnej interpretacji dialektyki, [w:] Zdzisław Cackowski, Jerzy Kmita (red.), Społeczny kontekst poznania, Warszawa 1979. Historical Momentums and Historical Epochs. An Attempt at a non-Marxian Historical Materialism, [w:] „Analyse und Kritik” 1979, nr 1. Interpretacje i programy, czyli co materializm historyczny daje nam tu i teraz, [w:] „Zdanie” 1979, nr 4. Wartości i klasy społeczne, [w:] „Etyka” 1979, t. 17 (razem z P. Buczkowskim). Głos klasy ludowej: polska droga od socjalizmu, wyd. Alternatywy, Poznań 1980. Socjalistyczny sposób panowania człowieka nad człowiekiem, wyd. WIW, Poznań 1980. Adaptacja i rewolucja. Problem ruchu formacji społeczno-ekonomicznej w materializmie historycznym, [w:] „Studia Socjologiczne” 1981, nr 4. Błędy Lenina, czyli o konieczności socjalizmu w Rosji, wyd. NSZ PP, Poznań 1981. Fundamentalny błąd Marksa, czyli o konieczności socjalizmu, wyd. NZS WSP, Szczecin 1981. Przeciw ekonomistom, wyd. NZS AE, Poznań 1981. Wolność i władza, wyd. NZS, Poznań 1981. Mity socjalizmu, część I Mit odnowy, bez daty. Property and Power. Towards a non-Marxian Historical Materialism, Dordrecht/Boston/Lancaster: Reidel 1983. U podstaw teorii socjalizmu; t. 1: Własność i władza. O konieczności socjalizmu; t. 2: Droga do socjalizmu. O konieczności socjalizmu w Rosji; t. 3: Dynamika władzy. O strukturze i konieczności zaniku socjalizmu. Poznań: Nakom 1991. O tzw. transformacji ustrojowej, w: K. Zamiara (red.), Nauki społeczne wobec transformacji ustrojowej, Poznań 1993. O zagadnieniu tak zwanej transformacji ustrojowej, [w:] K. Zamiara (red.), Transformacja w refleksji humanistycznej, Poznań 1994. Byt i myśl. U podstaw negatywistycznej metafizyki unitarnej, tom I: Nicość i istnienie, Poznań 1998. Gombrowicz: człowiek wobec ludzi, Warszawa 2000. Byt i myśl. U podstaw negatywistycznej metafizyki unitarnej, tom II: Wieczność i zmiana, Poznań 2004. Byt i myśl. U podstaw negatywistycznej metafizyki unitarnej, tom III: Enigma i rzeczywistość, Poznań 2007. Źródło:.

Przypisy

Bibliografia Poczet wielkopolskich członków Polskiej Akademii Nauk (komitet redakcyjny Mirosław Dąbrowski i inni), Ośrodek Wydawnictw Naukowych PAN, Poznań 2000, s. 265–267. Krzysztof Brzechczyn (red.) Realny socjalizm – „Solidarność”– kapitalizm. Wokół myśli politycznej Leszka Nowaka, Poznań 2013, ss. 119. Krzysztof Brzechczyn, O odwadze w czynach i tchórzostwie w myśleniu. Leszek Nowak o prowincjonalizmie solidarnościowej myśli społeczno-politycznej, „Filo-Sofija” 2015, nr 15, ss. 59–77. Leszek Nowak, Polska droga od socjalizmu. Pisma polityczne 1980–1989, red. K. Brzechczyn, posłowie B. Marciniak, Poznań: Instytut Pamięci Narodowej 2011, ss. 763.

Linki zewnętrzne Wybrane teksty Leszka Nowaka udostępnione na portalu Lewicowo.pl

Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Członkowie korespondenci PAN Kategoria:Członkowie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (1980–1989) Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Internowani w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 1981–1982 Kategoria:Osoby pozbawione pracy w ramach represji politycznych w Polsce Ludowej Kategoria:Polscy filozofowie XXI wieku Kategoria:Polscy teoretycy prawa Kategoria:Urodzeni w 1943 Kategoria:Wspierający Apel 64 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Zmarli w 2009