Han Suyin (), Rosalie Elisabeth Kuanghu Chow (), w rzeczywistości także dr Elisabeth C.K. Comber (ur. 12 września 1916 lub 1917 w Xinyang, położonej w prowincji Henan, Chiny, zm. 2 listopada 2012 w Lozannie) – chińska pisarka.
Jej ojciec, Zhou Yingtong, pochodził z arystokratyczno-mandaryńskiego rodu z Syczuanu i był Chińczykiem z etnicznej podgrupy Hakka. Matka, Margaret Denis, wychowała się w dość zamożnej, mieszczańskiej rodzinie flamandzkiej w Brukseli. Rodzice Han Suyin poznali się, a następnie pobrali w pierwszej dekadzie XX w. w Brukseli, gdzie Zhou Yingtong odbywał studia politechniczne z zakresu kolejnictwa.
Han Suyin była z zawodu lekarką a wykształcenie medyczne zawdzięczała uniwersytetom w Pekinie, Brukseli i Londynie. W tym zawodzie praktykowała też przez wiele lat i przez całe życie uważała medycynę za swoje główne powołanie życiowe.
Pisać – głównie w języku angielskim – zaczęła dość wcześnie, już bowiem w roku 1942, pośród szalejącej wojny sino-japońskiej, zadebiutowała powieścią autobiograficzną, zatytułowaną Destination Chungking (pol. Kierunek Czungking).
Dzięki mieszanemu pochodzeniu została obdarzona poniekąd podwójną osobowością, a przez to również wyjątkowo głębokim zrozumieniem zawikłanej i trudnej problematyki rasowej. Z czasem podjęła trud przedstawienia z perspektywy azjatyckiej niezwykle szerokiej panoramy zdarzeń, składających się na historię najnowszą Chin. Tak powstał sześciotomowy cykl epicki, w skład którego wchodzą następujące powieści: The Crippled Tree (polskie tłumaczenie: Kalekie drzewo, tłum. Teresa Kowalska, Hong Kong Branch of the Royal Asiatic Society, Hongkong, Chiny oraz Instytut Wydawniczy "Świadectwo", Bydgoszcz; miejsce wydania: Hongkong, Chiny 2002; ) A Mortal Flower (pol. Śmiertelny kwiat), Birdless Summer (pol. Lato bez ptaków), My House Has Two Doors (pol. Mój dom ma dwoje drzwi), Phoenix Harvest (polskie tłumaczenie: Żniwo feniksa, tłum. Teresa Kowalska, Hong Kong Branch of the Royal Asiatic Society, Hongkong, Chiny oraz Instytut Wydawniczy "Świadectwo", Bydgoszcz; Miejsce wydania: Hongkong, Chiny 2003; ), Wind in My Sleeve (pol. Wiatr w mym rękawie).
Pisarka tworzyła także w językach francuskim i chińskim, i była autorką około trzydziestu zróżnicowanych pod względem tematycznym, znakomitych warsztatowo utworów prozatorskich. Jednak największy sukces przyniósł jej romans, zatytułowany: A Many-Splendoured Thing (pol. Rzecz wszechwspaniała), osnuty wokół rzeczywistego wydarzenia z życia osobistego pisarki - krótkotrwałego związku ze znanym dziennikarzem brytyjskim i reporterem wojennym londyńskiego "The Times", Ianem Morrisonem, tragicznie przerwanego jego frontową śmiercią podczas wojny koreańskiej w 1950 r. Na podstawie tej powieści hollywoodzka wytwórnia filmowa Twentieth Century Fox nakręciła w 1955 r., nagrodzony trzema Oscarami film pt.: Love is a 'Many-Splendored Thing (wyreżyserowany przez Henry’ego Kinga, z Williamem Holdenem i Jennifer Jones w rolach głównych). W Stanach Zjednoczonych i w niektórych innych krajach zachodnich film ten nadal cieszy się znaczną popularnością i jest uważany za jeden z największych romansów filmowych wszech czasów, porównywalny m.in. z Przeminęło z wiatrem.
Han Suyin była też wybitnym i cenionym autorytetem w dziedzinie tematyki chińskiej, uczestnicząc w licznych wystąpieniach publicznych (artykuły prasowe, wywiady radiowe i telewizyjne, a także wykłady uniwersyteckie, wygłaszane w głównych centrach akademickich kontynentu północnoamerykańskiego, Europy Zachodniej i Australii), jako adwokatka narodu chińskiego i obrończyni praw kobiet z Trzeciego Świata, a także zagorzała przeciwniczka przesądów oraz barier rasowych. Swoją działalnością publicystyczną i społeczną wniosła osobisty wkład w przełamywanie barier niezrozumienia między Chinami a Zachodem, głównie zaś między Chinami a Stanami Zjednoczonymi, ostatecznie uwieńczone wyprowadzeniem Chin z wieloletniej izolacji politycznej oraz nawiązaniem przez ten kraj pełnych stosunków dyplomatycznych ze Stanami Zjednoczonymi.
Przez ostatnie czterdzieści lat życia pisarka mieszkała na stałe nad Jeziorem Lemańskim w Lozannie (Szwajcaria). Jej trzecim mężem był emerytowany pułkownik armii indyjskiej, Vincent Ruthnaswamy.
Utwory Han Suyin tłumaczy na język polski prof. Teresa Kowalska.
Twórczość Powieści Destination Chungking (1942) A Many-Splendoured Thing (1952) The Mountain Is Young (1958) Winter Love (1962) Cast But One Shadow (1962) Four Faces (1963) L'abbé Pierre (1965, w j. francuskim) L'abbé Prévost (1975, w j. francuskim) Till Morning Comes (1982) The Enchantress (1985)
Dzieła autobiograficzne And the Rain My Drink (1956) The Crippled Tree (1965; polskie tłumaczenie: Kalekie drzewo, tłum. Teresa Kowalska, Hong Kong Branch of the Royal Asiatic Society, Hongkong, Chiny oraz Instytut Wydawniczy "Świadectwo", Bydgoszcz; miejsce wydania: Hongkong, Chiny 2002; ) A Mortal Flower (1966) Birdless Summer (1968) My House Has Two Doors (1980) Phoenix Harvest (1982; polskie tłumaczenie: Żniwo feniksa, tłum. Teresa Kowalska, Hong Kong Branch of the Royal Asiatic Society, Hongkong, China oraz Instytut Wydawniczy "Świadectwo", Bydgoszcz; Miejsce wydania: Hongkong, Chiny 2003; ) A Share of Loving (1988) Fleur de soleil, histoire de ma vie (1988, tylko w jęz. francuskim, tłum. ang.: Flower of sun: the story of my life) Wind In My Sleeve (1992)
Dzieła historyczne China in the Year 2001 (1967) Asia Today: Two Outlooks (1969) The Morning Deluge: Mao Tsetong and the Chinese Revolution 1893-1954 (1972) Lhasa, the Open City (1976) Wind in the Tower: Mao Tsetong and the Chinese Revolution, 1949-1965 (1976) China 1890-1938: From the Warlords to World War (1989; fotoreportaż historyczny) Eldest Son: Zhou Enlai and the Making of Modern China (1994)
Bibliografia
Teresa Kowalska, Księżycowy Gość albo Sołżenicyn Chin (Arkusz, nr 3 / 100, maj 2000) Teresa Kowalska, Han Suyin, czyli głos Sołżenicyna Chin (Akant, nr 9 / 35, 2000) Teresa Kowalska, Han Suyin, „Sołżenicyn Chin”, w Polsce pisarka zupełnie nieznana (szkic biograficzny oraz krótki zarys twórczości (Przegląd Orientalistyczny, nr 3-4, 2000) Teresa Kowalska, Han Suyin, czyli głos „Sołżenicyna Chin” (Radostowa, nr 7-8 / 37-38 2000) Teresa Kowalska, Tea, ivory and ebony: Tracing colonial threads in the inseparable life and literature of Han Suyin (Journal of The Hong Kong Branch of The Royal Asiatic Society, Vol. 40, 2000 Teresa Kowalska, Han Suyin, czyli głos Sołżenicyna Chin (Metafora, nr 44-46 (50-52), 2000–2001) Teresa Kowalska, "Mieszana krew" i mandaryński etos (Przegląd Artystyczno-Literacki PAL, nr 1-2, 2001) Teresa Kowalska, O "Kalekim drzewie" i o sześciotomowym, autobiograficzno-historycznym cyklu epickim autorstwa Han Suyin (Akant, nr 4 / 43, 2001) Teresa Kowalska, Han Suyin: Global woman albo paradoks pisarki bez czytelników; "Mieszana krew" i mandaryński etos; Lozańska rozmowa z Han Suyin. Tygrysy i motyle (dodatek kulturalny "Gazety Uniwersyteckiej UŚ", nr 5, lipiec – wrzesień 2002; Uniwersytet Śląski, Katowice) Teresa Kowalska, "Żniwo feniksa", czyli rzecz o chińskiej Rewolucji Kulturalnej (Akant, nr 13 / 65, 2002)
Linki zewnętrzne Han Suyin (1917-2012) - "The Hindu" (oficjalny dziennik indyjski) O Han Suyin w "The Independent"
(opr. Teresa Kowalska) Han Suyin - strona internetowa projektu literackiego pt. Voices From the Gaps; Women Writers of Color, prowadzonego przez Wydział Anglistyki University of Minnesota (USA), poświęcona życiu oraz twórczości literackiej Han Suyin
Han Suyin - życie i twórczość, "Gazeta Uniwersytecka UŚ", dodatek kulturalny nr 5; Uniwersytet Śląski, Katowice, lipiec - wrzesień 2002 Lucjan Wolanowski - Bardzo osobiste spojrzenie - przyczynek do książki Han Suyin pt.: "Kalekie drzewo", w przekładzie Teresy Kowalskiej, "Gazeta Uniwersytecka UŚ" nr 5/105, luty 2003; Uniwersytet Śląski, Katowice) Traveller's Tales: Han Suyin, a doctor in JB, Peggy Loh. Travel Times, Malaysia 2005
Kategoria:Chińscy pisarze Kategoria:Zmarli w 2012 Kategoria:Urodzeni w XX wieku