mały|250px|Koloseum w 1891 r. (grafika) mały|250px|Południowa fasada Koloseum mały|250px|Wnętrze Koloseum – podziemia areny Koloseum (, ), właściwie amfiteatr Flawiuszów (łac. Amphitheatrum Flavium) – amfiteatr w Rzymie, wzniesiony w latach 70–72 do 80 n.e. za panowania Wespazjana i Tytusa – cesarzy z dynastii Flawiuszów.

Opis Jest to duża, eliptyczna budowla o długości 188 m i szerokości 156 m, obwodzie 524 m, wysokości 48,5 m, z pojemną widownią, która mogła pomieścić od 45 do 50 tysięcy widzów; z galeriami komunikacyjnymi oraz areną z systemem podziemnych korytarzy. W czterokondygnacyjnym podziale zewnętrznym zastosowano spiętrzenie porządków (najniższa kondygnacja w porządku toskańskim, druga w jońskim, trzecia w korynckim). Trzy niższe kondygnacje związane są z konstrukcyjnym układem arkad, czwarta (najwyższa) została zaopatrzona jedynie w niewielkie okna i dekorację pilastrami korynckimi. Od strony wewnętrznej budowla jest pięciokondygnacyjna. Cztery kondygnacje zbudowano jako układ pomieszczeń wydzielonych pomiędzy filarami, ścianami, ze sklepieniami kolebkowymi i krzyżowymi. Rozmieszczono tam korytarze, schody, przejścia, przestrzenie wentylacyjneOktawiusz Jurewicz, Lidia Winniczuk: Starożytni Grecy i Rzymianie w życiu prywatnym i państwowym. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 264, 319-320.Lidia Winniczuk: Ludzie, zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 656..

Wokół areny wzniesione było podium, gdzie znajdowała się też luksusowa loża cesarska (pulvinar). Powyżej rozciągały się rzędy ławek (maeniana), dzielonych poziomymi przejściami (praecinctiones), a w układzie pionowym – schodami (scalae) na klinowe sektory (cunei). Do Koloseum prowadziło 80 ponumerowanych wejść (vomitoria; zachowały się ich oznaczenia od nr XXIII do LIV), które zapewniały szybkie (w ok. 5 minut) opuszczenie widowni (cavea) przez widzów (jednak taką możliwość mieli tylko widzowie z dolnych i środkowych rzędów). Istniała też możliwość przykrycia całej widowni specjalną osłoną (velarium) w dni deszczowe lub bardzo słoneczne.

Znaczenie Odbywały się tam walki gladiatorów (ludi gladiatorii), naumachie (naumachiae) oraz widowiska z dzikimi zwierzętami (venationes). W tradycji zawarto przekaz, iż w Koloseum z okrucieństwem mordowano chrześcijan, co upamiętniono krzyżem wewnątrz budowli. Dopiero od połowy XVIII wieku Koloseum zostało otoczone ochroną i opieką jako miejsce męczeństwa pierwszych chrześcijan, wcześniej służąc jako miejsce pozyskiwania materiału budowlanego w postaci bloków kamiennych.

Wzniesione na parkowym terenie przy powstałym za Nerona Domus Aurea, Koloseum swą potoczną nazwę zawdzięczało wystawionemu w pobliżu (po 64 r.) olbrzymiemu (wys. ponad 30 m) posągowi tego cesarza (colossus Neronis) przedstawionego jako patronujący mu opiekun muz – ApolloSłownik kultury antycznej. Grecja – Rzym (pod red. L Winniczuk). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 234..

W historii 23 sierpnia 217 r. zostało istotnie uszkodzone przez pożar wywołany uderzeniem pioruna. Pracę remontowe rozpoczęto za panowania Heliogabala, kontynuowano za panowania Aleksandra Sewera, ze środków pozyskanych z opodatkowania prostytucji.

W 445 zostało poważnie uszkodzone przez trzęsienie ziemi.

W 528 odbyły się tam ostatnie igrzyska.

Pod koniec VI wieku wewnątrz amfiteatru wybudowano mały kościół, arenę przekształcono w cmentarz.

Około 1200 rodzina Frangipani przejęła Koloseum i ufortyfikowała je, wykorzystując jako zamek.

W 1349 w wyniku trzęsienia ziemi zawaliła się zewnętrzna część południowej ściany.

W 1744 zostało ogłoszone miejscem męczeństwa chrześcijan; zaprzestano eksploatować go jako kamieniołom.

Od II połowy XVIII wieku w Wielki Piątek odbywa się tam droga krzyżowa pod przewodnictwem papieża.

7 lipca 2007 obiekt został ogłoszony jednym z siedmiu nowych cudów świata.

Kontrowersje Naumachie mogły odbywać się w pierwszym okresie po wybudowaniu Koloseum. Uniemożliwiło je zabudowanie areny dwukondygnacyjnymi piwnicami za czasów DomicjanaAnna Sadurska, Archeologia starożytnego Rzymu – okres cesarstwa, Warszawa, PWN 1980, s. 130..

Nie ma żadnych dowodów na to, jakoby w Koloseum miały odbywać się masowe mordy na chrześcijanach, gdyż informacje o tym pojawiają się dopiero od XVII wieku. Bezsprzecznym natomiast jest fakt, iż w czasie przerw pomiędzy walkami gladiatorów dokonywano egzekucji skazańców, nieraz w wymyślny i krwawy sposób. Natomiast jako miejsce egzekucji chrześcijan podaje się Cyrk Nerona, który położony był na Wzgórzu WatykańskimMatilda Webb, The Churches and Catacombs of Early Christian Rome. A Comprehensive Guide, Brighton 2001, s. 138..

Galeria

Panorama (2014) 725px

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne Szczegółowo opisana budowla Opis konstrukcji Koloseum w formie interaktywnej grafiki

Kategoria:Architektura starożytnego Rzymu Kategoria:Amfiteatry Kategoria:Zabytki starożytnego Rzymu we Włoszech Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (poniżej 10k)