Katenoteizm (z gr. kath’ héna – „jeden za drugim”, theos – „bóg”) – hipotetyczna forma religii ludów pierwotnych, w której boskość nie jest ustalona, a poszczególne bóstwa nie mają określonych stałych atrybutów.

Katenoteizm jest jednym z pojęć za pomocą których próbowano opisać rozwój religijności w historii ludzkości. Zgodnie z dominującym w połowie XIX w. ewolucjonistycznym podejściem do religii uznawano, że rozwój ten przebiega przez ściśle określone stadia, od form prostych i niezróżnicowanych, do religii współczesnych, uznanych za zaawansowane i opisywanych przez takie pojęcia jak monoteizm czy politeizm. Poszukiwano religii naturalnej (religii pierwotnej czy prymitywnej), występującej w społeczeństwach pierwotnych. Katenoteizm był pojęciem sformułowanym w tych dyskusjach.

W 1860 Max Müller w krytyce pracy Ernesta Renana zaprezentował koncepcję henoteizmu (którą później nazwał katenoteizmem). Renan uważał, że monoteizm był tendencją widoczną już w pierwotnych formach religii żydowskiej (także religii starosemickiej). Z kolei zdaniem Müllera nie ma na to dowodów, religia starosemicka i pierwsze formy judaizmu nie mają dobrze wyartykułowanej idei boskości i nie można ich określać ani jako monoteizm, ani politeizm. Henoteizm był określeniem ukutym przez niego na określenie hipotetycznej "religijności pierwotnej" umiejscawianej w okresie przed historią spisaną.

Zdaniem Müllera miał to być powszechny etap rozwojowy, poprzedzającym skrystalizowanie się politeizmu (znanego ze starożytnej Grecji) czy monoteizmu. Podobnie Karl Robert Eduard von Hartmann uznawał henoteizm za religię naturalną, z której dopiero później miał się wykształcić monoteizm, politeizm czy panteizm, będące bardziej skonkretyzowanymi formami religii.

Müller w późniejszym okresie zaczął ten pierwotny, hipotetyczny stan określać właśnie jako Katenoteizm. Z kolei henoteizm nabrał nowego znaczenia. To forma religii, w której w danej społeczności wyznawane jest wiele bogów, jednak jedno z nich jest bogiem głównym (co odróżniać ma go od politeizmu). Przykładem tego miała być religia Wed. Müller nie był jednak konsekwentny w tym rozróżnieniu i w niektórych pracach używał obu pojęć jako synonimów (traktując henoteizm jako krótszą formę katenoteizmu).

Katenoteizm był formą hipotetyczną, słabo potwierdzoną przez późniejsze badania. Z tego powodu, jak i z przyczyny jego nieprecyzyjnego zdefiniowania, nigdy nie było to pojęcie, które było szeroko stosowane. Już na początku XX w. uznawano, że jest to pojęcie przestarzałe i nieużywane, pojawiające się bardzo rzadkoNp. .

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Poglądy i wierzenia na temat sił wyższych