thumb|John Cassavetes i Gena Rowlands John Nicholas Cassavetes (ur. 9 grudnia 1929 w Nowym Jorku, zm. 3 lutego 1989 w Los Angeles) − amerykański aktor, scenarzysta i reżyser, uznawany za jednego z pierwszych twórców kina niezależnego.

Życiorys Wczesne lata Urodził się w Nowym Jorku jako syn greckich imigrantów - Katherine Cassavetes (z domu Demetre; 1906–1983) i Nicholasa Johna Cassavetesa (gr. Νικόλαος Ιωάννης Κασσαβέτης). Jego rodzina osiedliła się później w Wolosie i Zagorze. Dzieciństwo spędził w Grecji u rodziny. W wieku siedmiu lat przeprowadził się na Long Island w Nowym Jorku. W latach 1945–1947 uczęszczał do Port Washington High School, gdzie był redaktorem gazety szkolnej „Port Weekly”, brał udział w grze międzyklasowej Red Domino i grał w piłkę nożną.

Ukończył Blair Academy w New Jersey i spędził jeden semestr w Champlain College w Plattsburgh w hrabstwie Clinton, zanim został wyrzucony z powodu niskich ocen. Spędził kilka tygodni jeżdżąc autostopem po Florydzie. W 1950 ukończył American Academy of Dramatic Arts.

Kariera Zadebiutował na ekranie w dreszczowcu Henry’ego Hathawaya Czternaście godzin (1951) z Paulem Douglasem. Grywał w filmach klasy B i serialach telewizyjnych, w tym Alfred Hitchcock przedstawia (1956) czy Doktor Kildare (1962). Zyskał rozgłos jako okrutny zabójca Robert Batsford w kryminalnym filmie noir The Night Holds Terror (1955) u boku Vince’a Edwardsa. Pierwszą główną rolę zagrał w filmie kryminalnym Martina Ritta Człowiek, który pokonał strach (1957) z Sidneyem Poitier. Powszechną popularność przyniosła mu rola tytułowa prywatnego detektywa w serialu telewizyjnym Johnny Staccato (1959–60).

Granie w hollywoodzkich filmach pozwalało mu realizować swoje niezależne projekty. Za reżyserię debiutanckiego dramatu Cienie (1959) według jego własnego scenariusza otrzymał nagrodę krytyków na 21. festiwalu w Wenecji (1960), a także Nagrodę Brytyjskiej Akademii Filmowej za najlepszy film i nagrodę Organizacji Narodów Zjednoczonych. Za kreację Victora R. Franko w filmie Roberta Aldricha Parszywa dwunastka (1967), zdobył nominację do Oscara i Złotego Globu w kategorii Najlepszy aktor drugoplanowy. Wystąpił w tak głośnych produkcjach hollywoodzkich jak: dreszczowiec Dona Siegela Zabójcy (1964) z Lee Marvinem, horror Romana Polańskiego Dziecko Rosemary (1968) czy horror Briana De Palmy Furia (1978) z Kirkiem Douglasem. W odcinku serialu Columbo - pt. „Etiuda w czerni” (Étude In Black, 1972) zagrał dyrygenta Alexa Benedicta, który ma romans z młodą pianistką.

Jako reżyser dramatu Twarze (Faces, 1968) odebrał nagrodę krytyków na 21. festiwalu w Wenecji i Nagrodę Amerykańskiego Stowarzyszenia Krytyków Filmowych (National Society of Film Critics Awards) oraz był nominowany do Oscara za najlepszy scenariusz oryginalny i Złotego Lwa. W 1975 otrzymał kolejną nominację do Oscara za reżyserię i dwie do Złotego Globu za najlepszy scenariusz i dla najlepszego reżysera filmu Kobieta pod presją (1974).

Wyreżyserował dwanaście filmów pełnometrażowych i dwie etiudy. W swych projektach angażował całe swoje najbliższe otoczenie, zaczynając od żony − aktorki Geny Rowlands i dzieci − Nicka Cassavetesa, poprzez swoją matkę i teściową, a także grono zainteresowanych jego twórczością przyjaciół − Petera Falka, Bena Gazzarę, Seymoura Cassela.

Metoda twórcza Autorskie filmy Cassavetesa opierały się w istotnym stopniu na improwizacji. Na planie filmów Cassavetesa panowała swoboda i aktorzy mogli bez ograniczeń wczuwać się w postać i niejednokrotnie dokonywać znaczących odstępstw od pierwotnie przyjętych założeń. Relacja reżyser-aktor opierała się na zaufaniu i wierności swoistemu hasłu programowemu − bycia wiernym prawdzie za wszelką cenę, nieważne jak niewygodnej czy przykrej.

Życie prywatne W 1953, podczas przesłuchania do American Academy of Dramatic Arts, poznał swoją przyszłą żonę, aktorkę Genę Rowlands. Pobrali się cztery miesiące później - 9 kwietnia 1954. Mieli troje dzieci: syna Nicholasa Davida „Nicka” (ur. 21 maja 1959) oraz córki - Alexandrę „Xan” (ur. 21 września 1965) i Zoe (ur. 29 czerwca 1970); cała trójka związała się z branżą filmową.

John Cassavetes przez lata zmagał się z alkoholizmem. Zmarł w wieku 59 lat; bezpośrednią przyczyną śmierci była marskość wątroby. Został pochowany na Westwood Village Memorial Park Cemetery w Los Angeles.

Wybrana filmografia Reżyser: Cienie (1959) Spóźniony blues (1961) Dziecko czeka (1963) Twarze (1968) Mężowie (1970) Minnie i Moskowitz (1971) Kobieta pod presją (1974) Zabójstwo chińskiego bukmachera (1976) Premiera (1977) Gloria (1980) Strumienie miłości (1984) Wielki kłopot (1986)

Aktor: Człowiek, który pokonał strach (1957; znany również pod tytułem: Na skraju miasta) – jako Axel Nordmann Romans w Hawanie (1957) – jako Nick Osiodłać wiatr (1958) – jako Tony Sinclair Cienie (1959) Spóźniony blues (1961) Zabójcy (1964) – jako Johnny North Parszywa dwunastka (1967) – jako Victor Franko Dziecko Rosemary (1968) – jako Guy Woodhouse Jeśli dziś wtorek, to jesteśmy w Belgii (1969) – jako Steve Mężowie (1970) – jako Gus Minnie i Moskowitz (1971) – jako Jim Capone (1975) – jako Frankie Yale Dwuminutowe ostrzeżenie (1976) – jako sierżant Chris Button Mikey i Nicky (1976) – jako Nicky Premiera (1977) – jako Maurice Aarons Zagubiony transport (1978) – jako mjr. Joe DeLuca Furia (1978) – jako Ben Childress W narożniku (1979) – jako Gus Caputo Demon (1981) – jako dr Sam Cordell W końcu czyje to życie? (1981) – jako dr Michael Emerson Burza (1982) – jako Phillip Dimitrius (Prospero) Strumienie miłości (1984) – jako Robert Harmon

Bibliografia

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy reżyserzy filmowi Kategoria:Amerykanie pochodzenia greckiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Jorku Kategoria:Pochowani w Kalifornii Kategoria:Urodzeni w 1929 Kategoria:Zmarli na marskość wątroby Kategoria:Zmarli w 1989