Piotr Apostoł, Szymon Piotr (, , Petros – „kamień”, „fragment skały”, od , petra – „skała”, lub , Kefas od , Kefa – „skała”; ; ur. w Betsaidzie, zm. 64/67 na Wzgórzu Watykańskim) – apostoł, ukazany w Ewangeliach jako mający pierwszeństwo wśród Dwunastu z ustanowienia Chrystusa. Pierwszy biskup Rzymu (ok. 33 – ok. 64, według innych źródeł do 67, kiedy to miał ponieść męczeńską śmierć).

Według tradycji katolickiej został ukrzyżowany w Rzymie za panowania cesarza Nerona. Tradycyjnie jest uznawany za pierwszego biskupa Rzymu, a także przez wschodnią tradycję chrześcijańską jako pierwszy patriarcha Antiochii. Wszystkie starożytne kościoły chrześcijańskie czczą Piotra jako głównego świętego. Zgodnie z nauczaniem katolickim Jezus obiecał Piotrowi szczególne miejsce w Kościele.

Męczennik chrześcijański, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego. Jest wymieniany w Modlitwie Eucharystycznej Kanonu rzymskiego.

Źródła informacji Podstawowym źródłem poznania dziejów Piotra są Ewangelie kanoniczne, Dzieje Apostolskie, List do Galatów, 1. List do Koryntian oraz 1. i 2. List Piotra. Spośród pisarzy wczesnochrześcijańskich informacje o Piotrze zawarli Klemens Aleksandryjski („1. List Klemensa do Koryntian”), Euzebiusz z Cezarei („Historia kościelna”), Ireneusz z Lyonu, Cyprian z Kartaginy oraz Tertulian. Na zebranie wiadomości o Piotrze miały także wpływ badania archeologiczne i wykopaliska pod bazyliką św. Piotra na Watykanie.

Istnieją także dzieła apokryficzne, między innymi: Ewangelia Piotra, Dzieje Piotra i Apokalipsa Piotra.

Życiorys thumb|Miecz świętego Piotra ofiarowany przez papieża Stefana VIII biskupowi Jordanowi w 968 r.

Młodość Urodził się jako Schimon (Szymon). Przez Pawła nazywany jest zhellenizowaną, aramejską wersją imienia Piotr – Kepha (Kefas), natomiast Jakub Sprawiedliwy określa go imieniem Symeon. Był synem Jana (Johanana), zwanego także Joną. Dokładna data jego urodzenia jest nie do ustalenia, zatem przyjęto, że urodził się na przełomie I wieku p.n.e. i I wieku n.e. w Betsaidzie.

Podobnie jak jego młodszy brat Andrzej, Szymon był rybakiem. Pomimo, że pracował samodzielnie, co jakiś czas najmował pomocników: Jana i Jakuba Większego. Pomimo uczęszczania w młodości do synagogi nie miał wykształcenia. W pewnym momencie przeniósł się wraz z bratem do Kafarnaum, gdzie ponownie trudnił się rybołówstwem. Przeprowadzka taka najczęściej była spowodowana zawarciem małżeństwa. Tezę tę potwierdzają Ewangelie, które informują o tym, że w domu Piotra mieszkała jego teściowa. Jego żoną, według tradycji bizantyńskiej, miała być Joanna, a córką Petronela.

Powołanie Historia powołania jest przedstawiona we wszystkich Ewangeliach jednak istnieją różnice w jej opisaniu. Ewangelia Marka i Ewangelia Mateusza mówią, że Jezus, przechodząc obok Jeziora Galilejskiego powołał Piotra i Andrzeja podczas połowu ryb, a razem z nimi mieli zostać powołani Jan i Jakub. Według Ewangelii Łukasza Jezus najpierw dokonał uzdrowienia teściowej Piotra, a dopiero później powołał go na apostoła. Stało się to w czasie nieudanego połowu ryb, podczas którego Chrystus nakazał Szymonowi ponownie zarzucić sieci, wskutek czego udało się złowić dużą liczbę ryb. Na widok tego Piotr upadł przed Nauczycielem i przyłączył się do niego. Ewangelia Jana opisuje Andrzeja, jako pierwszego powołanego apostoła, który powiedział bratu o Jezusie. Według czwartej Ewangelii to w tym momencie Chrystus nadał Szymonowi imię Piotr. Istnieje hipoteza, według której mógł być wcześniej uczniem Jana Chrzciciela. Jako bardziej prawdopodobną należy uznać wersję Mateusza i Marka. Ewangelie synoptyczne przytaczają również, że w niedługim odstępie czasu miało też nastąpić uzdrowienie teściowej Szymona z wysokiej gorączki (prawdopodobnie malarii).

Uczeń Jezusa Po przyłączeniu się do Jezusa, porzucił swój dotychczasowy zawód, jednak pozostawił swój dom w Kafarnaum. W katalogach apostołów wymieniany jest zawsze na pierwszym miejscu. Wraz z Jakubem i Janem (synami Zebedeusza) należy do najbliższych uczniów Chrystusa. Towarzyszyli mu w czasie wskrzeszenia córki Jaira oraz przemienienia na Górze Tabor. Dwunastu miało otrzymać także moc uzdrawiania, wypędzania demonów i przepowiadania. Według Ewangelii Mateusza, gdy Jezus spytał uczniów za kogo go uważają, Piotr odpowiedział, że uznają go za Mesjasza i Syna Bożego. Z tego powodu Chrystus miał mu nadać nowe imię i przyrzekł mu, że stanie się fundamentem nowego Kościoła.

Gdy Jezus zapowiedział uczniom swoją mękę, Piotr przeciwstawił się tym słowom, za co otrzymał naganę od Nauczyciela. Po przybyciu do Jerozolimy Chrystus polecił Piotrowi i Janowi przygotowanie ostatniej wieczerzy. Podczas uczty, Jezus poinformował apostołów, że ci się go wyprą w trakcie zbliżającej się męki, na co Piotr miał stanowczo zaprotestować, twierdząc że wolałby pójść z Chrystusem na śmierć niż się od niego odrzec. Wówczas Nauczyciel zapowiedział Szymonowi jego trzykrotne zaparcie się, zanim kogut zapieje dwa razy. Piotr wraz z innymi uczniami towarzyszył Jezusowi w czasie modlitwy w Ogrójcu i podczas aresztowania, kiedy to odciął dowódcy oddziału, Malchosowi prawe ucho. Historyczna wartość sceny z odcięciem ucha jest znikoma, ze względu na brak jakichkolwiek późniejszych konsekwencji wobec Szymona Następnie udał się za zatrzymanym Chrystusem na dziedziniec pałacu arcykapłana.

Po dotarciu do pałacu, jedna ze służących rozpoznała Piotra jako ucznia Jezusa, czemu apostoł zaprzeczył, a następnie wycofał się do przedsionka bramy. Chwilę później ta sama służąca ponownie wskazała Szymona jako znajomego Chrystusa, wobec czego apostoł ponownie się zaparł. Po raz trzeci Piotr został rozpoznany przez grupę osób, jednak tym razem zaklinał się, przysięgał i wzywał Boga na świadka, że nie zna Jezusa. Wówczas miało nastąpić pianie koguta, co było wcześniej zapowiedziane przez Chrystusa. Piotr miał się rozpłakać i odejść, przez co nie był obecny przy ukrzyżowaniu Jezusa. Według Ewangelii Łukasza zmartwychwstały Chrystus miał się ukazać apostołom w Jerozolimie, natomiast Ewangelie Mateusza i Marka przekazują, że miało to nastąpić w Galilei. Wersja Mateusza i Marka jest bardziej prawdopodobna, gdyż po śmierci Jezusa uczniowie powrócili do rodzinnych stron, a ukazanie się Nauczyciela miało spowodować ich powrót do Jerozolimy. Według tradycji, to Piotr jako pierwszy wszedł do pustego grobu, i to jemu Jezus miał objawić się jako pierwszemu spośród Dwunastu. Według Ewangelii Jana, podczas ostatniego ukazania się Chrystusa nad Jeziorem Galilejskim, Kefas trzykrotnie miał otrzymać od niego zadanie przewodniczenia Kościołowi.

Kościół jerozolimski Po Zesłaniu Ducha Świętego (najprawdopodobniej w roku 33) Piotr, wraz z pozostałymi apostołami, tworzył fundamenty Kościoła Jerozolimskiego, którego był przywódcą. Skupił się na nauczaniu i głoszeniu Ewangelii, co często skutkowało oporem i represjami. Wówczas miał się ukształtować termin „apostoł”, którym nazywano uczniów Jezusa. Przewodniczył spotkaniu, podczas którego powołany został Maciej Apostoł. Spotkał się z Pawłem z Tarsu, który przebywał w Jerozolimie około dwóch tygodni. W początkowej fazie działalności misyjnej Piotr udał się do Liddy i Joppe, gdzie miał dokonać uzdrowienia Eneasza i wskrzeszenia Tabity. Następnie udał się do Cezarei Palestyńskiej, gdzie nawrócił rzymskiego setnika z kohorty Italskiej Korneliusza. Ewangelizował również w Koryncie, podczas gdy rolę przywódcy Kościoła Jerozolimskiego przejął Jakub Sprawiedliwy. W czasie działalności Piotra towarzyszyła mu żona. W pierwszej połowie lat 40. król Judei Herod Agryppa I nakazał aresztować Piotra i ściąć Jakuba Większego. Gdy Kefas został wypuszczony z więzienia udał się do Marii, matki Marka Ewangelisty.

Już wcześniej zaczął się kształtować spór w pierwotnym chrześcijaństwie, polegający na warunkach przyjmowania pogan do nowego Kościoła. Helleniści posługujący wśród pogan uważali, że można ich przyjmować bez konieczności obrzezania czy przestrzegania Prawa Mojżeszowego, natomiast Hebrajczycy twierdzili, że droga do chrześcijaństwa wiedzie przez judaizm. Doprowadziło to do zwołania zebrania apostołów, zwanego soborem jerozolimskim (ok. 47/48 roku). Główne frakcje stanowili: chrześcijanie pochodzący z pogan (np. Paweł, Barnaba i Tytus) i judeochrześcijanie (m.in. Szymon Piotr, Jakub Sprawiedliwy i Jan Ewangelista). Dzięki porozumieniu stronnictw Pawła i Piotra wypracowano kompromis, mówiący że Paweł i Barnaba mogą ewangelizować pogan na dotychczasowych zasadach, a Piotr, Jakub i Jan będą nawracać Żydów, z zachowaniem tradycji obrzezania.

Z zebraniem apostołów bezpośrednio związany był konflikt antiocheński. Miał on miejsce w Antiochii i dotyczył wspólnoty stołu judeochrześcijan i poganochrześcijan. Pod naciskiem Żydów przysłanych przez Jakuba, Piotr postanowił zastosować się do Prawa Mojżeszowego i przestał jadać z poganochrześcijanami. Dołącza do niego także Barnaba, wobec czego Paweł pozostał jedynym, który je wspólnie z chrześcijanami z pogan. Postawa Piotra była najprawdopodobniej spowodowana obawą o utratę jedności Kościoła. Możliwe, że konflikt ten został zażegnany po wprowadzeniu kompromisowych klauzuli Jakubowych. Było to ostatnie spotkanie Piotra z Pawłem, a Kefas pozostał przez dłuższy czas w Antiochii.

Rzym i śmierć mały|Ukrzyżowanie św. Piotra pędzla Michała Anioła Caravaggio Po pewnym czasie (po 51/52 roku) udał się do Rzymu. Wzmianki o jego działalności w Poncie, Kapadocji, Galacji i Azji Mniejszej należy odrzucić. Informacja o dwudziestopięcioletnim pobycie w Rzymie jest III-wieczną legendą.

1. List Piotra i 1. List Klemensa do Koryntian informują o śmierci męczeńskiej za czasów cesarza Nerona. Klemens wspomina także o „zawiści i sporze” jako przyczynie męczeństwa Piotra i Pawła. Zapisane w tradycji wspólne męczeństwo apostołów należy uznać za błędne. Paweł również zginął za panowania Nerona, ale znacznie wcześniej – około 56 roku. Piotr zginął podczas prześladowań chrześcijan po Wielkim Pożarze Rzymu, który rozpoczął się 19 lipca 64 roku. Tradycyjnie męczeństwo Piotra apostoła datowane jest na dzień 29 czerwca 67. Biorąc jednak pod uwagę, że prześladowania po pożarze trwały prawdopodobnie nie dłużej niż kilka miesięcy, większość współczesnych badaczy przyjmuje, że Piotr zginął jesienią 64. Według hipotezy Margherity Guarducci jego egzekucja odbyła się w dniu 13 października 64. Miejscem śmierci, według Tertuliana był Cyrk Kaliguli na Ager Vaticanus. Zgodnie z przekazem Euzebiusza z Cezarei miał zostać ukrzyżowany głową w dół.

Nie wiadomo, czy po śmierci krzyżowej, jego ciało zostało spalone czy pochowano je w stanie nienaruszonym. Pierwotna lokalizacja grobu pozostała nieustalona. Jednak prawdopodobne jest, że w 258 roku został przeniesiony do katakumb świętego Sebastiana. Według jednej z teorii, pod bazyliką watykańską archeologowie odnaleźli edykułę, która miała być grobem apostoła. W XX wieku prowadzono prace archeologiczne na terenie Watykanu, podczas których prałat Ludwig Kaas odnalazł nekropolie, a w jednej z wnęk – skrzynkę z kośćmi, owiniętymi suknem. Po ich potajemnym przeniesieniu, w 1953 roku odnalazła je Margherita Guarducci, która ustaliła, że kości należały do około sześćdziesięcioletniego mężczyzny. Ponadto na ściance znajdowała się grecka inskrypcja Petr[os] en [e]i[rene] („Tu jest Piotr”), przez co Guarducci uznała je za relikwie apostoła. 29 czerwca 1968 roku papież Paweł VI ogłosił odnalezienie szczątków Piotra, a 24 listopada 2013 roku Franciszek wystawił je na widok publiczny. Kościół nigdy nie potwierdził autentyczności relikwii.

Obraz nowotestamentalny Ewangelie ukazują Piotra jako tego, który najwięcej rozmawia z Panem. Tłumaczy to również fakt, że listy apostołów wymieniają go na pierwszym miejscu: Mt 10,2; Mk 3,16; Łk 6,14; Dz 1,13.

Pierwszy z Dwunastu