Niepłodność – stan, w którym zachodzi niemożność zajścia w ciążę pomimo rocznego współżycia seksualnego z przeciętną częstotliwością 3–4 stosunków tygodniowo, bez stosowania jakichkolwiek środków antykoncepcyjnych.

Problem dotyczy 10–15% par w wieku reprodukcyjnym; w 35% przyczyna niepłodności leży po stronie kobiety i w tylu samo po stronie mężczyzny, a za 10% odpowiadają oboje. W 20% przypadków nie da się określić jednoznacznej przyczyny (niepłodność idiopatyczna). W krajach rozwiniętych występuje i dominuje niepłodność pierwotna, natomiast w krajach rozwijających się – niepłodność wtórna.

Wyróżnia się dwa rodzaje niepłodności: sterilitas – trwałą niemożność zajścia w ciążę, infertilitas – niemożność donoszenia ciąży.

Czynniki zależne od kobiety Czynniki ogólnoustrojowe: choroby tarczycy choroby nadnerczy poważne schorzenia nerek i wątroby przyczyny psychogenne alkoholizm otyłość lub nadmierna chudość palenie tytoniu czynniki związane ze sposobem żywienia, w tym duży udział żywności wysoko przetworzonej ekspozycja na czynniki środowiskowe i zawodowe, w tym zanieczyszczenie powietrza oraz niektóre syntetyczne związki chemiczne Choroby weneryczne Choroby przysadki mózgowej zespół Kallmanna hiperprolaktynemia niedoczynność przysadki mózgowej Choroby jajników (powodują zaburzenia jajeczkowania) zespół policystycznych jajników rak jajnika przedwczesna menopauza nieprawidłowa budowa jajnika (np. zespół Turnera) zaburzenia ciałka żółtego Choroby jajowodów (powodujące ich niedrożność) endometrioza choroby zapalne miednicy małej (zwłaszcza wywoływane przez Chlamydia trachomatis) zrosty otrzewnowe w miednicy małej Choroby macicy zaburzenia rozwojowe macicy mięśniaki macicy zespół Ashermana (zrosty wewnątrzmaciczne) Choroby szyjki macicy zwężenie szyjki macicy przeciwciała przeciwplemnikowe nieprawidłowości śluzu szyjkowego (brak transportu nasienia do światła macicy) Choroby pochwy

Czynniki genetyczne zespół Turnera (obecność tylko jednego chromosomu X)

Czynniki zależne od mężczyzny Choroby ogólnoustrojowe choroby tarczycy niedorozwój gonad niedoczynność przysadki mózgowej hiperprolaktynemia czynniki psychologiczne palenie tytoniu otyłość czynniki związane ze sposobem żywienia (związek opisano, ale jakość dowodów jest niska) impotencja narkotyki, alkohol, niektóre leki spironolakton ketokonazol cymetydyna guanetydyna leki przeciwnowotworowe Choroby jąder nowotwory jądra nieczynność idiopatyczna wnętrostwo żylaki powrózka nasiennego wodniak jądra uraz jąder uszkodzenie jąder w przebiegu chorób wirusowych typu świnka Zaburzenia genetyczne zaburzenia kariotypu np. zespół Klinefeltera, zespół Kallmana, zespół Pradera-Williego mutacje lub mikrodelecje w regionie AZF na długim ramieniu chromosomu Y mutacja genu CFTR (gen odpowiedzialny m.in. za wrodzony niedorozwój nasieniowodów) Inne przyczyny stany zapalne w obrębie układu rozrodczego np. zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie pęcherzyków nasiennych oraz zapalenie jąder i najądrzy ekspozycja środowiskowa i zawodowa na zanieczyszczenia oraz toksyny ejakulacja wsteczna spodziectwo

Diagnostyka niepłodności męskiej Diagnostyka niepłodności męskiej obejmuje wywiad lekarski, badanie fizykalne oraz badania laboratoryjne, których zakres zależy od wyników wstępnej oceny. Podstawowym badaniem jest analiza nasienia (seminogram). Ocenia się m.in. objętość ejakulatu, jego pH i czas upłynnienia oraz koncentrację, całkowitą liczbę, ruchliwość, żywotność i morfologię plemników. Nieprawidłowy wynik zwykle wymaga powtórzenia badania, ponieważ parametry nasienia mogą się istotnie zmieniać w czasie.

W przypadku nieprawidłowego badania nasienia lub podejrzenia zaburzeń endokrynologicznych wykonuje się badania hormonalne, przede wszystkim oznaczenia FSH, LH i testosteronu; w zależności od sytuacji klinicznej także prolaktyny, SHBG i inhibiny B. Badania te pomagają różnicować zaburzenia funkcji jąder oraz zaburzenia osi podwzgórze–przysadka–jądra.

U mężczyzn z azoospermią, ciężką oligozoospermią, podejrzeniem niedrożności dróg wyprowadzających nasienie lub określonymi nieprawidłowościami w badaniu klinicznym wskazana może być pogłębiona diagnostyka urologiczna, obejmująca m.in. ultrasonografię moszny i jąder oraz ocenę dróg wyprowadzających nasienie. Przy małej objętości ejakulatu można również wykonać badanie moczu po ejakulacji w kierunku ejakulacji wstecznej.

W wybranych przypadkach wykonywana jest diagnostyka genetyczna, szczególnie u mężczyzn z azoospermią lub ciężką oligozoospermią. Obejmuje ona m.in. analizę kariotypu oraz badanie mikrodelecji chromosomu Y w regionie AZF. U mężczyzn z wrodzonym brakiem nasieniowodów lub jego podejrzeniem zaleca się również diagnostykę wariantów genu CFTR.

Leczenie thumb|ICSI Stosuje się leczenie w zależności od przyczyny niepłodności. stymulacja owulacji np. przy pomocy leku o nazwie klomifen (w przypadkach zaburzeń owulacji) stymulacja spermatogenezy zabiegi chirurgiczne w przypadkach niedrożności układu rozrodczego (u kobiet i mężczyzn) inseminacje domaciczne IVF (ang. In Vitro Fertilization) czyli zapłodnienie pozaustrojowe (zwane też sztucznym zapłodnieniem) IMSI (ang. Intracytoplasmic Injection With Morphologically Selected Sperm ) polega na docytoplazmatycznym wstrzyknięciu plemnika do komórki jajowej-oocytu, po uprzedniej dokładnej ocenie morfologicznej komórki plemnikowej. Oceny morfologicznej plemnika dokonuje się w powiększeniu 6000x w porównaniu do tradycyjnej metody ICSI 400x. Według jednej pracy naukowej oraz doświadczeń ośrodków w Izraelu, Niemczech i AustriiInformacja PAP wynika, że zastosowanie metody IMSI pozwala na dokładniejszą selekcję wstrzykiwanych do komórek jajowych prawidłowych plemników. Ocena morfologiczna w tak dużym powiększeniu zapewnia obniżenie liczby powstałych następnie nieprawidłowych genetycznie embrionów i zwiększa szanse na otrzymanie ciąży, a zarazem zmniejsza odsetek wczesnych poronień najczęściej związanych z uszkodzeniem lub nieprawidłowością genetyczną zarodków. Po raz pierwszy w Polsce metoda IMSI została zastosowana 29 września 2006 przez dr. Mariusza Kieckę oraz dr. Krzysztofa Grettkę. ICSI (ang. Intracytoplasmic sperm injection) – pojedynczy plemnik zostaje „wstrzyknięty” do komórki jajowej ZIFT (ang. Zygote intrafallopian transfer) – pobrana wcześniej komórka jajowa zostaje zapłodniona i następnie umieszczona w jajowodzie lub jamie macicy GIFT (ang. Gamete intrafallopian transfer) – pobrana wcześniej komórka jajowa zostaje umieszczona w jajowodzie razem z plemnikami, do zapłodnienia dochodzi w świetle jajowodu.

Bezpłodność W odróżnieniu od niepłodności, bezpłodność to trwała niemożność posiadania potomstwa, np. z powodu braku jajników (u płci żeńskiej) lub jąder (u płci męskiej).

Przypisy

! Kategoria:Fizjologia rozrodczości