mały|prawo|300px|Zdjęcie zębów żuchwy człowieka: niedokładne usuwanie płytki nazębnej doprowadziło do powstania kamienia nazębnego przy podstawie niemal wszystkich zębów (ciemne przebarwienia)
Płytka nazębna, zwana również płytką bakteryjną lub osadem nazębnym – miękki nalot, ściśle przylegający do powierzchni zęba i dający się łatwo usunąć mechanicznie.
Etiopatogeneza
Natychmiast po ostatnim czyszczeniu zębów zaczyna tworzyć się tzw. błonka nabyta (pellicula), która zbudowana jest z substancji zawartych w ślinie, głównie glikoproteinZ. Jańczuk: Stomatologia Zachowawcza. Zarys kliniczny, 2002, s. 175. Następnie osad ten zostaje zasiedlony przez bakterie – najpierw niepróchnicotwórcze, później także próchnicotwórcze, które stanowią bezpośrednie zagrożenie dla twardych tkanek zęba (patrz niżej). Bakteriami próchnicotwórczymi są głównie Lactobacillus i Streptococcus mutans, które w stadium dojrzałej płytki stanowią jej 60-80%, resztę płytki stanowi matryca (matrix), na którą składają się glikoproteiny pochodzące ze śliny, polisacharydy będące produktami metabolizmu bakterii, złuszczone komórki nabłonka, leukocyty, wapń oraz fosforZ. Jańczuk: Stomatologia Zachowawcza. Zarys kliniczny, 2008, s. 205.
Płytki nazębnej nie można usunąć strumieniem samej wody, nawet pod znacznym ciśnieniem – może być usunięta jedynie mechanicznie przy użyciu szczoteczki do zębów, nici dentystycznej lub innych narzędzi dentystycznych (np. poprzez piaskowanie).
W zależności od innych substancji dostających się do jamy ustnej, płytka nazębna może przybierać różne odcienie. Zazwyczaj jest ona znacznie ciemniejsza od koloru zębów, jednak przy spożywaniu np. kawy i herbaty lub wdychaniu dymu papierosowego mogą wystąpić silne ciemne przebarwienia.
Mechanizm Tworzenia Po oczyszczeniu zęba na szkliwie adsorbują się białka i glikoproteiny śliny, tworzy się błona. Bakterie wykorzystują adhezyny aby przymocować się do błony. W przypadku podaży sacharozy w diecie, wyspecjalizowane paciorkowce Streptococcus mutans i Streptococcus sobrinus za pomocą enzymów glukozylotransferaz wytwarzają na zewnątrz komórki rozpuszczalne i nierozpuszczalne wielocukry (glukany) składające się z łańcuchów glukozowych. Glukozylotransferazy są wysoce specyficzne dla sacharozy i nie polimeryzują wolnej glukozy ani glukozy pochodzącej z innych węglowodanów. Z sacharozy powstają m.in. mutan (nierozpuszczalny glukan) i glukany rozpuszczalne (dekstran). Mutan działa jak „klej” i rusztowanie biofilmu a dekstran służy jako rezerwuar energii. Następnie do płytki przyłączają się kolejne gatunki bakterii. Bakterie metabolizują cukry, produkują kwasy organiczne, głównie kwas mlekowy, pH płytki spada i poniżej 5,5 rozpoczyna się demineralizacja szkliwa.
Próchnicogenność
Nieusunięta płytka bakteryjna przyczynia się znacznie do powstania próchnicy zębów, ponieważ zawarte w niej bakterie podczas stałej lub okresowej podaży cukrów wytwarzając kwas powodują spadek pH i w rezultacie demineralizację szkliwa zębów. W zaawansowanym stadium płytki – szczególnie w płytce poddziąsłowej – następuje sukcesja bakterii beztlenowych (np. Porphyromonas, Trepomena) uczestniczących w patogenezie zapalenia dziąseł.
Przekształcenie w kamień nazębny
Po kilkudziesięciu godzinach rozpoczyna się proces odkładania soli mineralnych, które są naturalnym składnikiem śliny. Jest to równoznaczne z powstawaniem kamienia nazębnego, który jest zmineralizowaną postacią płytki nazębnej.
Płytka nazębna i kamień nazębny występują u wszystkich ssaków (z wyjątkiem gatunków, u których zęby wtórnie zanikły).
Przypisy
Bibliografia Praca grupowa Stomatologia zachowawcza Zarys kliniczny pod redakcją Zbigniewa Jańczuka, Wydanie III, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004
Kategoria:Zęby Kategoria:Patologia jamy ustnej