mały|Fragment zwoju zawierającego tekst Księgi Rodzaju Księga Rodzaju [Rdz], Pierwsza Księga Mojżeszowa [1 Mojż] ( Bereszit (od pierwszych słów Na początku), Genesis) – pierwsza księga Biblii, należąca do Starego Testamentu, zaliczana do Pięcioksięgu (Tory).
Autorstwo i czas powstania
Spisanie Księgi Rodzaju tradycje żydowska i chrześcijańska przypisywały Mojżeszowi. Według teorii źródeł sformułowanej przez K.H. Grafa i J. Wellhausena, proponowanej przez wielu współczesnych biblistów, księga ta została zredagowana z kilku źródeł, stąd niektóre wydarzenia są opisane na kilka różnych sposobów (także sprzecznie, np. według 6,19 Noe miał zabrać na arkę po parze zwierząt każdego rodzaju, zaś 7,2 mówi o siedmiu parach zwierząt czystych i 1 parze nieczystych).
Zgodnie z inną hipotezą, przedstawioną przez WisemanaP.J. Wiseman, Wiseman, D.J. (ed.), (1985) Ancient Records and the Structure of Genesis: A Case for Literary Unity, Thomas Nelson, Inc., zwaną teorią tabliczek, twórcą Księgi Rodzaju był prawdopodobnie jednak Mojżesz, który zestawił w niej zapisy z tabliczek glinianych pozostawionych przez bohaterów księgi. Podstawą do tego sformułowania był dowód w postaci analogicznych tabliczek znajdowanych masowo na terenie Mezopotamii. Hipoteza ta jest jednak odrzucana przez biblistów.
Według tradycyjnej teorii przyjmującej autorstwo Mojżesza księga została napisana w XIII-XII wieku p.n.e. Według teorii źródeł Księga Rodzaju kształtowała się między IX (tradycja jahwistyczna) i V wiekiem (tradycja kapłańska). Niemniej w wielu miejscach (np. opis wyprawy czterech królów w Rdz 14) wykorzystano znacznie starsze źródła ustne lub pisane.
Gatunek literacki Księga Rodzaju jest księgą historyczną, to znaczy opisuje wydarzenia w sposób chronologiczny, ze związkami przyczynowo-skutkowymi. Na kanwie historii pierwotnej i historii patriarchów osadzone są opowiadania o charakterze ludowym, etiologicznym lub pouczającym. Według większości współczesnych biblistów nie relacjonują one dokładnie faktów, a jedynie zawierają echa pewnych faktów historycznych i doświadczeń dziejowych narodu żydowskiegopor. np. Wstęp do Księgi Rodzaju w Biblii Tysiąclecia. Niektóre opowiadania (np. historia potopu, wieża Babel) mają tworzywo wspólne z kulturalnym dorobkiem starożytnego Wschodu, zostały jednak opracowane teologicznie.
Bibliści zauważają, że mimo ubóstwa języka hebrajskiego pod względem gramatyczno-leksykalnym, niektóre partie księgi są napisane bardzo pięknym stylem literackimKs. Michał Peter, Wykład Pisma Świętego Starego i Nowego Testamentu, wyd. drugie, poprawione i uzupełnione, Pallottinum 2005, Poznań..
Grecka nazwa księgi (genesis) wiąże się ze słowem „geneza", czyli „początek", staropolski rodzaj (czyli ródPierwotnie słowo rodzaj znaczyło: ród, pokolenie, potomstwo, Aleksander Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa, Wiedza Powszechna, 1957.).
Treść Księgi Rodzaju Księga składa się z 50 rozdziałów i dzieli na dwie części.
Pierwsza część (rozdziały 1-11) opisuje historię pierwotną, odpowiada m.in. na pytania o początek ludzkości i źródło grzechu. Jest kompilacją dwóch źródeł: jahwistycznego (od Rdz 2,4b) i kapłańskiego (Rdz 1,1-2,4a), które wykorzystują częściowo materiały mitologiczne, jak babiloński enuma elisz (koniec II tysiąclecia p.n.e.) czy epos o Gilgameszu (2 poł. III tysiąclecia p.n.e. – tabliczka XI eposu mówi o wężu, który pokrzyżował plany człowieka)Anna Świderkówna, Rozmowy o Biblii, s. 64. Wydawnictwa Naukowe PWN, Warszawa 2001.. Świat stworzony przez Boga (zob. stworzenie świata według Biblii oraz pierwszych ludzi, Adama i Ewy); Pierwotny stan szczęścia w ogrodzie Edenu, zapowiedź odkupienia (tzw. Protoewangelia); Upadek pierwszych ludzi (grzech pierworodny); Zabójstwo Abla przez Kaina (Kain i Abel); Potomkowie Kaina; Set i jego potomstwo; Wybrani przez Boga potomkowie Adama (Setyci); Zepsucie moralne ludzkości; Boże postanowienie zagłady; zapowiedź potopu; budowa Arki; Potop; Przymierze Boga z Noem; Noe przeklina Kanaana, a błogosławi Sema; Dzieje potomków Noego; pochodzenie ludzkości popotopowej; Wieża Babel; potomkowie Sema; rodzina Abrama; Druga część (rozdziały 12-50) poświęcona jest historii patriarchów: od Abrahama do Józefa, oraz ponawianego przymierza z Bogiem Jahwe. Do źródeł J i P dołączona jest tradycja elohistyczna (E). Historia Abrahama i Izaaka: Powołanie Abrama przez Boga; Abram w Egipcie; Błogosławieństwo króla Melchizedeka; Obietnica licznego potomstwa; Narodziny Izmaela, pierworodnego syna Abrama; Przymierze z Bogiem, obrzezanie, zmiana imienia na Abraham; Zniszczenie Sodomy i Gomory; Narodziny Izaaka i oddalenie Izmaela; Ofiarowanie Izaaka Bogu w kraju Moria; Śmierć i pogrzeb Sary, żony Abrahama; Małżeństwo Izaaka z Rebeką; Historia Jakuba: Narodziny Ezawa i Jakuba; Jakub oszustwem zdobywa pierworództwo i błogosławieństwo ojca; Jakub w Charanie, praca dla stryja Labana i małżeństwo z jego córkami – Rachelą i Leą; Walka Jakuba z aniołem; Pojednanie Jakuba z Ezawem; Dwunastu synów Jakuba; Historia Józefa: Bracia sprzedają Józefa kupcom izmaelickim; Józef niewolnikiem Potifara; Józef w więzieniu; Objaśnienie snu faraona i powierzenie urzędu zarządcy Egiptu; Pierwsza wizyta braci w Egipcie; Józef ucztuje z braćmi i poddaje ich próbie; Pojednanie i osiedlenie się domu Jakuba w Egipcie; Charakterystyka rządów Józefa w Egipcie; Błogosławieństwo Jakuba dla swoich synów, śmierć Jakuba i Józefa.
Kontynuacją Księgi Rodzaju jest Księga Wyjścia.
Wydania samodzielne Chamisze Chumsze Tora – Chumasz Pardes Lauder. Księga Pierwsza Bereszit, , Kraków 2001. – przekład rabiniczny z hebrajskiego z komentarzami. Hebrajsko-polski Stary Testament. Księga Rodzaju: wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi, transkrypcją oraz indeksem rdzeni, tłum. i oprac. A. Kuśmirek. Warszawa 2000. Kolejne wydania wchodziły w skład Hebrajsko-polskiego Pięcioksięgu. Pismo Święte Starego Testamentu: Tom I, część 1 – Wstęp – Przekład z oryginału – Komentarz. Poznań 1962. [Część serii wydawanej przez Katolicki Uniwersytet Lubelski]
Zobacz też
Kreacjonizm młodej Ziemi
Przypisy
Linki zewnętrzne Księga Rodzaju w Biblii Tysiąclecia, biblia.deon.pl [dostęp 2025-06-08].
Rodzaju, księga