Władysław Bełza pseud. Władysław Piast (ur. 17 października 1847 w Warszawie, zm. 29 stycznia 1913 we Lwowie) – polski poeta neoromantyczny, piszący w duchu patriotycznym, nazywany piewcą polskości. Publicysta, animator życia kulturalnego, oświatowego i prasowego, współzałożyciel polskiej organizacji oświatowej Macierz Polska.

Rodzina Był synem Józefa Bełzy (ur. 1805 w Masłowicach k. Wielunia, zm. 1888, z wykształcenia chemika) oraz Augusty Bogumiły Teofili Ostrowskiej (ur. 1829 w Dąbrowie k. Wielunia), bratem Stanisława Bełzy (ur. 1849, zm. 1929, adwokata, pisarza, podróżnika i działacza kulturalnego na Śląsku).

Ożeniony z Marią Ostrowską. Nie mając własnych dzieci, adoptował Kazimierza Mariana, bratanka żony i syna rzeźbiarza Kazimierza Ostrowskiego. Przybrany syn używał nazwiska Ostrowski-Bełza. Jego bratankiem był Witold Bełza. W 1940 został on deportowany przez NKWD do Azji i rok później zastrzelony przez sowieckiego konwojenta.

Życiorys Władysław Bełza uczył się w gimnazjum rządowym w Warszawie. W 1865 rozpoczął naukę w szkole oficerskiej w Kazaniu, a w latach 1866–1868 studiował w Szkole Głównej w Warszawie. Pisywał wówczas dla tygodników warszawskich – „Przyjaciela Dzieci” i „Przeglądu Tygodniowego”. Debiutował w 1863 wierszem „Deszczyk wiosenny”, opublikowanym na łamach „Przyjaciela Dzieci”. W 1867 opublikował debiutancki zbiorek poetycki pt. „Podarek dla grzecznych dzieci”. Od 1868 w Krakowie był lektorem ociemniałego już poety Wincentego Pola. Dzięki jego pomocy wydał w 1869 swoją drugą książeczkę dla dzieci – „Abecadlnik w wierszykach dla polskich dzieci”, a później kolejną, zatytułowaną „Upominek dla młodzi polskiej na pamiątkę trzechsetnej rocznicy Unii Lubelskiej”, przypominającą niektóre karty z dziejów Polski. Na pewien czas wyjechał do Lwowa, następnie do Wenecji, Padwy, Zurychu i Paryża, gdzie w kręgu emigracji polskiej zbliżył się do „pieśniarza Ukrainy” Józefa Bohdana Zaleskiego. Za jego radą przeniósł się do Poznania, gdzie został współzałożycielem „Tygodnika Wielkopolskiego” oraz pisma dla dzieci „Promyk”, a także był inicjatorem utworzenia tam stałego teatru polskiego. Występował przeciwko germanizacji ludności polskiej w Wielkopolsce i na Śląsku. Pod koniec 1871 otrzymał nakaz niezwłocznego opuszczenia granic państwa pruskiego, jako tzw. lästiger Ausländer (niepożądany cudzoziemiec) – zbyt aktywny polski działacz narodowy. Udał się najpierw do Pragi, skąd w lutym 1872 wyjechał do Lwowa, z którym związał resztę swojego życia.

We Lwowie pisał artykuły do „Dziennika Polskiego” i „Gazety Narodowej”, na Uniwersytecie Lwowskim słuchał przygodnie wykładów strażnika polszczyzny Antoniego Małeckiego i Romana Pilata. Redagował i wydawał pisma dla dzieci: „Promyk. Tygodnik dla Dzieci” i „Towarzysz Pilnych Dzieci”.

Związany był z uzdrowiskiem w Iwoniczu-Zdroju, gdzie organizował w latach 1874–1890 życie kulturalne i towarzyskie. Tu również propagował i informował o pracach Towarzystwa wygłaszając odczyty. Dla regionu krośnieńskiego zasłużył się napisaniem pierwszego przewodnika krajoznawczo-turystycznego pt. „Iwonicz i jego okolice” wydanego w 1885 r. nakładem Zarządu Zdrojowego.

W 1882 został zatrudniony w lwowskim Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich najpierw w charakterze skryptora, który nadzorował czytelnię dla młodzieży, zaś od 1891 – sekretarza administracyjnego Instytutu i naczelnika wydawnictwa książek polskich i podręczników szkolnych.

Był współzałożycielem Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza, oraz Wydawnictwa Macierzy Polskiej (1883), która do 1914 wydrukowała 1,5 mln książek, w tym m.in. 180-tys. nakład Pana Tadeusza. Władysław Bełza był także encyklopedystą oraz edytorem Encyklopedii zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy –– polskiej encyklopedii wydanej w latach 1898-1907 przez Macierz. Opisał w niej współczesną literaturę polską.

Współpracował i przyjaźnił się z wieloma działaczami społecznymi, wydawcami oraz artystami polskimi m.in. z Michałem AndriollimPraca zbiorowa, „Listy Michała E. Andriollego do Władysława Bełzy z lat 1881–1891”, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Bełza, Władysław (1847-1913), Andriolli, Michał Elwiro (1836-1893)..

Twórczość thumb|250px|Grób Władysława Bełzy na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie „W czyjem sercu miłość tleje, I nie toczy go zgnilizna, W tego duszy wciąż jaśnieje: Bóg, rodzina i ojczyzna!” Władysław Bełza – wiersz „Co kochać?”Władysław Bełza – wiersz „Co kochać?”.

Uprawiał popularną po powstaniu styczniowym lirykę społeczno-patriotyczną, ogłaszając kilka jej zbiorów. Wydał zbiory wierszy „Z wiosny”, „Pieśni liryczne”, „Z doli i niedoli”, napisał jednoaktówkę „Emancypantka”, dramat „Kacper Karliński” oraz poemat „Zamek grójecki”. Publikował prace historyczno-literackie o Adamie Mickiewiczu i jego epoce. Pisał także pod pseudonimami: Władysław Piast, Władysław Ostrowski.

Wiele jego wierszy, pisanych w tonie patriotyczno-wychowawczym, było adresowanych do polskiej młodzieży i dzieci, np.: „Cnoty kardynalne”, „Co kochać?”, „Czem będę?”, „Legenda o garści ziemi polskiej”, „Marsz skautów”, „Modlitwa za Ojczyznę”, „O celu Polaka”, „Polska mowa”, „Ziemia rodzinna”.

Jest autorem słynnego wiersza (napisanego w 1900 r.) pt. „Wyznanie wiary dziecięcia polskiego” („Katechizm polskiego dziecka”), zaczynającego się słowami: – Kto Ty jesteś? / – Polak mały. / – Jaki znak twój? / – Orzeł biały. Wiersz ten autor dedykował swemu chrześniakowi, Ludwikowi Wolskiemu.

Przez wiele lat był jedną z głównych osobistości lwowskiego Ossolineum – energiczny, pogodny, tryskający dowcipem, a jednocześnie nadzwyczaj skromny.

Władysław Bełza w ostatnich latach życia mieszkał niedaleko siedziby Ossolineum przy ulicy Zimorowicza (obecnie ul. Dudajewa 16), gdzie zmarł. Pochowany został w Alei Zasłużonych na miejscowym Cmentarzu Łyczakowskim.

Upamiętnienie thumb|Pomnik Władysława Bełzy w Iwoniczu-Zdroju Na początku listopada 1933 na kamienicy, w której mieszkał Władysław Bełza przy ulicy Zimorowicza 16 we Lwowie, została ustanowiona tablica upamiętniająca. W Iwoniczu Zdroju, w dolinie Na Kawalcach znajduje się jego pomnik ufundowany przez wdzięcznych kuracjuszy i mieszkańców. Od 2014 roku jest patronem skweru na wrocławskich Karłowicach. Jego imieniem nazwano ulicę na bydgoskich Wyżynach. Od 2013 roku jest patronem Szkoły Podstawowej im. Władysława Bełzy w Bieniądzicach, w gminie Wieluń (woj. łódzkie)Szkoła Podstawowa w Bieniądzicach przyjmie za patrona Władysława Bełzę. To okolice, z których pochodzili rodzice poety – ojciec z Masłowic, matka z Dąbrowy.

Dzieła Katechizm polskiego dziecka – zbiór wierszy zawierający wiersz o tym samym tytule (1900) Dawni królowie tej ziemi (1888) Zaklęte dzwony. Legenda z dziejów polskich Wincenty Pol. Wspomnienie w 40-stą rocznicę zgonu poety Ołowiany żołnierz i inne powiastki dla młodego wieku Abecadlnik w wierszykach dla dzieci polskich Abecadło o chlebie Baśń o królewnie na drewnianych nóżkach Kłamstwo brudzi Iwonicz i jego okolice. Z sześciu widokami (1885)

Przypisy

Bibliografia

Kosiek A.: Miłośnik dzieci. Podkarpacie 1973 nr 8 s. Nowy słownik literatury dla dzieci i młodzieży – W-wa, 1984 Polski Słownik Biograficzny. T. 1. – Kraków, 1935 Tyszkiewicz T.: Władysław Bełza. W: Literatura polska w okresie realizmu i naturalizmu. T. 1. – W-wa, 1965

Literatura uzupełniająca Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, .

Linki zewnętrzne Piotr Czartoryski-Sziler – Władysław Bełza – wielki piewca polskości Wersje elektroniczne dzieł w Polonie

Platon Kostecki, Władysław Bełza, Lwów, 1897. Rok Władysława Bełzy. Bibliograficzny spis prac Władysława Bełzy osobno wydanych (1867-1907)

Kategoria:Absolwenci i studenci Szkoły Głównej Warszawskiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Ludzie związani z Iwoniczem-Zdrojem Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie Kategoria:Polscy działacze narodowi Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polscy wydawcy Kategoria:Zmarli w 1913 Kategoria:Urodzeni w 1847 Kategoria:Polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury francuskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury czeskiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury rosyjskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury węgierskiej