thumb|200px|Gubernia radomska 1844–1866 thumb|200px|Gubernia radomska – kolorem jasnozielonym granice z lat 1844–1866, kolorem ciemnozielonym granice po 1866 thumb|200px|Herb guberni w latach 1845–1866 thumb|200px|Herb guberni radomskiej na budynku Kasy Pożyczkowej Przemysłowców Radomskich Gubernia radomska (ros. Радомская губерния) – jednostka administracyjna w Królestwie Polskim istniejąca w latach 1844–. Powstała w wyniku połączenia guberni sandomierskiej oraz guberni kieleckiej (w latach 1844–1867)Dziennik Praw, T. 66, s. 291-293..

Jej stolica mieściła się w Radomiu – ośrodku administracyjnym dotychczasowej guberni sandomierskiej. Początkowo dzieliła się 8 powiatów: kielecki (w latach 1844–1867), miechowski (w latach 1844–1867), olkuski (w latach 1844–1867), opatowski, opoczyński, radomski, sandomierski, stopnicki (w latach 1844–1867).

Siedziba władz guberni Siedzibą władz guberni był Pałac Sandomierski w Radomiu – klasycystyczny budynek wzniesiony w latach 1825–1827 według projektu Antonia Corazziego – architekta sprowadzonego w 1819 z Toskanii na prośbę rządu Królestwa Polskiego, a konkretnie dzięki staraniom Stanisława Staszica. Spełniał on rolę reprezentacyjnej siedziby władz aż do .

Podział administracyjny Powiaty i okręgi do 1866 Do 1866 gubernia liczyła 8 powiatów (ujezdów) i 19 okręgów. powiat kielecki okręg jędrzejowski okręg kielecki powiat miechowski okręg miechowski okręg proszowicki okręg skalbmierski powiat olkuski okręg lelowski okręg pilicki okręg olkuski powiat opatowski okręg opatowski okręg solecki powiat opoczyński okręg konecki okręg opoczyński okręg szydłowiecki powiat radomski okręg kozienicki okręg radomski powiat sandomierski okręg sandomierski okręg staszowski powiat stopnicki okręg stopnicki okręg szydłowski 28 marca 1863, w czasie powstania styczniowego, Rząd Narodowy ogłosił Regulamin władz administracyjnych w byłym Królestwie Kongresowym. Według regulaminu zniesiono podział administracyjny na gubernie, a zamiast tego byłe Królestwo Kongresowe podzielono na osiem województw w granicach z 1816. Na terenach obejmujących gubernię radomską przywrócono województwo krakowskie oraz województwo sandomierskie.

W 1866 z guberni radomskiej wyłączono południowe powiaty, które ponownie przyłączono do reaktywowanej guberni kieleckiej.

Powiaty od 1867 Od 1867 roku wieku gubernia liczyła 7 powiatów: iłżecki kozienicki koński opatowski opoczyński radomski sandomierski

Miasta

Podobnie jak w pozostałych guberniach Królestwa Polskiego, zmiana ustroju terytorialnego dokonana w końcu lat 60. XIX w. pozbawiła większość miast guberni radomskiej praw miejskich. Status miasta zachowało 11 miejscowości. Poza Radomiem były nimi Końskie, Kozienice, Opatów, Opoczno, Ostrowiec, Przedbórz, Sandomierz, Staszów, Szydłowiec i Zawichost (do 1888).

Gminy wiejskie +Wykaz gmin guberni radomskiej wg stanu z 1867 rokuАлфавитный список сельских гмин Царства Польского : [2-е изд.] / сост. в канцелярии Учредит. Ком. – Варшава : Тип. Варш. жандарм. округа, 1867. – IX, 94 с.Lp.GminaLiczba wsiLiczba dymówLiczba duszPowiatNazwa rosyjskaNazwa polska46БлазиныBłaziny63202499iłżecki132ВелькавесьWielka Wieś123302015iłżecki143ВершховискаWierzchowiska163221934iłżecki600КшижановицеKrzyżanowice173862512iłżecki615ЛазискаŁaziska162601705iłżecki639ЛнпскоLipsko193152027iłżecki668ЛюбеняLubienia62541595iłżecki714МижецъMirzec53392520iłżecki755МѣховъMiechów253802750iłżecki842ПавловицеPawłowice53902645iłżecki860ПентковинеPętkowice163252789iłżecki980РжепинъRzepin92691786iłżecki982РжечневъRzeczniów113252748iłżecki1061СкаржискоSkarżysko153471956iłżecki1101СолецъSolec83472286iłżecki1114СтараховицеStarachowice123822431iłżecki1159СѣнноSienno163054844iłżecki1163ТарчекъTarczek153472508iłżecki1218ХибицаChybice442742038iłżecki1227ХотчаChotcza103442430iłżecki1243ЦепелёвъCiepielów143462512iłżecki1250Цышица-ГурнаCiszyca Górna123162104iłżecki50БлизинъBliżyn255313308konecki78БорковицеBorkowice293153092konecki233ГоварчевъGowarczów343682683konecki260Горы-МокрыеGóry Mokre162101508konecki333ДобромѣржъDobromierz231761316konecki361ДурачевъDuraczów255103979konecki531КонскѣKońskie263783378konecki703МедзержаMiedzierza397045084konecki779НекланьNiekłań374473684konecki921ПшедборжъPrzedbórz122301689konecki931ПьяновъPijanów394273587konecki955РадошицеRadoszyce339825764konecki1001Руда-МаленецкаяRuda Maleniecka345134461konecki1073СкотникиSkotniki192061642konecki1221ХлевискаChlewiska478875288konecki1268ЧермноCzermno162352089konecki1280ШидловецъSzydłowiec265124361konecki36БжезницаBrzeźnica133933152kozienicki39БжозаBrzóza92852850kozienicki57БобровникиBobrowniki203112183kozienicki250Гора-ПулавскаяGóra Puławska224653434kozienicki272Грабовъ-надъ-ВислоюGrabów nad Wisłą274814003kozienicki273Грабовъ-надъ-ПилицеюGrabów nad Pilicą274083212kozienicki366ЕдльняJedlnia124092939kozienicki508КозеницеKozienice195174442kozienicki631ЛипаLipa213942468kozienicki683МагнушевъMagnuszew233012923kozienicki794ОблясыOblasy183662911kozienicki894ПоличнаPoliczna154533360kozienicki989РознишевъRozniszew262752930kozienicki1032СарновъSarnów214083530kozienicki1035Сверже-ГурнеŚwierże Górne204203180kozienicki1052СецѣховъSieciechów143962768kozienicki1146СусковоляSuskowola133232440kozienicki1193ТчовъTczów154793292kozienicki23БацьковицеBaćkowice62761952opatowski24БашовицеBaszowice92461786opatowski66БодзеховъBodzechów192472420opatowski69БоксицеBoksyce253222780opatowski185ВойцеховицеWojciechowice274012932opatowski218ГенсицеGęsice82611619opatowski219ГжегожевицеGrzegorzowice143142257opatowski302ДембноDębno172031314opatowski438ИвапискаIwaniska333492826opatowski605КщоновицеKrzczonowice202652554opatowski612ЛаговъŁagów93012062opatowski689МальковицеMalkowice303392916opatowski734МодлибожицеModliborzyce162491766opatowski783НетулискоNietulisko133272531opatowski791НосовъNosów192511848opatowski816ОпатовъOpatów202892145opatowski933ПюрковъPiórków33312412opatowski971РембовъRembów273402696opatowski1000Руда-КостельнаяRuda Kościelna212471835opatowski1024СадовеSadowie132472083opatowski1263ЧенстоцицеCzęstocice293182780opatowski1270Чижовъ-ШляхетскійCzyżów Szlachecki202461602opatowski1304ЮльяновъJulianów212521697opatowski1312ЯкубовицеJakubowice242892241opatowski113БялачевъBiałaczów153533337opoczyński133ВелькаволяWielka Wola122681754opoczyński400ЗаіончковъZajączków183432275opoczyński587КуничкиKuniczki142351828opoczyński607КщоновъKrzczonów252932466opoczyński695МахорыMachory264693285opoczyński773НевершинъNiewierszyn172401793opoczyński798ОвчарыOwczary101791278opoczyński823ОпочноOpoczno244313113opoczyński827ОссаOssa112941886opoczyński927ПшисухаPrzysucha172411736opoczyński942РадзицеRadzice92411638opoczyński952РадоняRadonia193002090opoczyński1009РусиновъRusinów152482274opoczyński1036СворжицеSworzyce152401786opoczyński1070СкржинскоSkrzyńsko142812619opoczyński1088СмогоржевъSmogorzów151711820opoczyński1139СтудзяннаStudzianna252481633opoczyński1140СтужноStużno172732089opoczyński1143СульгостовъSulgostów172661945opoczyński1177ТрояновицеTrojanowice182681738opoczyński1202УневельUnewel204052535opoczyński1317ЯнковъJanków132511932opoczyński54БлотницаBłotnica274243355radomski61БогуславицеBogusławice214402808radomski127ВелегураWielogóra223482524radomski176ВоляновъWolanów294002953radomski208ВѣняваWieniawa293022670radomski217ГембаржовъGębarzew273232162radomski223ГзовицеGzowice243602326radomski367ЕдлянкаJedlanka303283072radomski402ЗакшевъZakrzew263062506radomski406ЗалѣсицеZalesice94091926radomski502Коваля-СтемпоциняKowala–Stępocina262912416radomski512КозловъKozłów93082067radomski597КучкиKuczki274283483radomski720МировъMirów124532767radomski825ОронскъOrońsko253182392radomski888ПодгаекъPodgajek304303625radomski905ПотворовъPotworów283252742radomski939РадзановъRadzanów233002421radomski951РадомъRadom355243613radomski1136СтромецъStromiec183702434radomski1148СухаSucha292862827radomski152ВильчицеWilczyce223792721sandomierski157ВисьневаWiśniowa233062461sandomierski253ГоркиGórki445144492sandomierski297ДвикозыDwikozy214202825sandomierski535КопрживницаKoprzywnica234623212sandomierski637ЛипникъLipnik293532880sandomierski643ЛоневъŁoniów364553761sandomierski795ОбразовъObrazów214663129sandomierski835ОсѣкъOsiek176244488sandomierski863ПенховъPęchów364443496sandomierski1014Руща-ДольнаRuszcza Dolna162111285sandomierski1020РытвяныRytwiany133092475sandomierski1026СамборжецъSamborzec225003756sandomierski1189ТурскоTursko264353125sandomierski

Gubernatorzy radomscy Lp. Imię i nazwisko, okres życia Okres zajmowania urzędu 1 Henryk Deboli 1837–1838 2 Aleksy Aleksandrowicz Bochtiejew 1839–1845 3 Edward Białoskórski h. Awdaniec (1799–1881) 1845–1856 4 gen. baron Leoncjusz Opperman 1856–1862 5 Aleksander Ostrowski 1862–1863 6 Stanisław Piątkowski 1863–1864 7 gen. Henryk Konstanty Fanshawe (1822–1886) 1864–1865 8 gen. Dymitrij Gawriłowicz Anuczin (1833–1900) 1865–1879 9 książę Wasilij Michajłowicz Dołgoruki (1840–po 1894) 1880–1883 10 Arkadij Adriejewicz Tołoczanow (1830-1897) 1883-1888 11 Michaił Aleksandrowicz Majlewskij (1835–?) 1888–1895 12 Iwan Grigorjewicz Podgrodnikow (1840–1910) 1895–1899 13 Jewgenij Pawłowicz Szcirowskij 1899–1905 14 Dymitr Iwanowicz Zasiadko (1860–1927) 1906–1915

Administracja kościelna Odpowiednikiem guberni radomskiej w administracji kościelnej była diecezja sandomierska (później jej nazwę zmieniono na sandomiersko-radomska). Ta jednostka przetrwała w nieznacznie zmienionej postaci aż do reformy struktury diecezjalnej w 1992. Obecnie większa część dawnej diecezji sandomierskiej znajduje się w diecezji radomskiej.

Literatura Piątkowski, Sebastian: Radom – zarys dziejów miasta. Radom: SKRZR, 2000. . Вейнберг, Леонид Борисович: Радомская губерния. [B:] Архангельский, Александр Семёнович и.и. (pед.): Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. T. 26, c. 95–96. Петербург: издательским обществом Ф. А. Брокгауз – И. А. Ефрон, 1899. [b. ISBN]. Wikiteka. Swajdo, Jarosław: Między Wisłą a Pilicą. Dzieje podziałów administracyjnych w regionie kielecko-radomskim do 1975 roku. Kielce: Agencja „JP”, 2005. .

Przypisy

Linki zewnętrzne Mapa guberni Gubernia radomska w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom IX str.416

Radomska Kategoria:Historia Radomia Kategoria:Małopolska