thumb|Gdanisko zamku kwidzyńskiego Gdanisko (z niem. Dansker, Danzker) – w średniowiecznej architekturze warownej miejsce pełniące funkcję latryny, odseparowane od zabudowań zamkowych i zwykle usytuowane nad fosą.

Cechy szczególne Był to wykusz w murach albo wieża umieszczona poza linią murów obronnych i połączona z zamkowym kompleksem gankiem w postaci krytego przejścia wspartego na arkadach. Gdaniska były budowane głównie w krzyżackich zamkach warownych w funkcji wieży ustępowej (latryny). Wyposażone w strzelnice, spełniały także funkcję obronną jako dodatkowa baszta, wysunięta przed obwód murów zamkowych.

Gdaniska zazwyczaj murowano z cegły, niekiedy bywały też drewniane, jak np. na zamku w RagnecieSławomir Jóźwiak, Janusz Trupinda, Krzyżackie zamki komturskie w Prusach. Topografia i układ przestrzenny na podstawie średniowiecznych źródeł pisanych, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2012, s . Budowano je tak, by wszystkie nieczystości spadały do fosy, skąd ich odprowadzenie zapewniała płynąca woda. mały|200px|Diabełek wskazujący drogę do gdaniska na zamku malborskim Przykłady zachowanych gdanisk to: Zamek w Malborku – częściowo zrekonstruowane gdanisko w 2. połowie XIX wieku. Uwagę zwraca sposób oznaczania drogi do latryny, dokąd kierunek wskazywały swoimi ogonami rzeźbione wsporniki w kształcie diabełków. Zamek w Kwidzynie (największe gdanisko w Europie) Zamek krzyżacki w Toruniu (jedyna część zamku zachowana w całości), zwieńczenie wieży i ganku oraz sklepienia zostały zrekonstruowane w XX wieku. Zamek w Gniewie i Kowalewie Pomorskim (zachowany fragment)

Gdanisko znajdowało się również w zamku w Prabutach oraz na zamku w Tucholi ("wieża, którą zowią Gdańsk").

Etymologia nazwy Sporna pozostaje etymologia nazwy tego miejsca. Próbowano ją wyjaśniać deprecjonowaniem nazwy i dobrego imienia Gdańska, któremu złą opinię wystawiały wielokrotne zamieszki i bunty przeciwko Krzyżakom. Inna teoria odwołuje się raczej do wpływu języka pruskiego, w którym dansk miało oznaczać "mokry, wilgotny".

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Gdaniska w "Almanachu Historycznym"

Kategoria:Części budynku Kategoria:Fortyfikacje Kategoria:Ubikacje