Opuncja

Opuncja (Opuntia Mill.) – rodzaj roślin (sukulentów) z rodziny kaktusowatych (Cactaceae). Około 150 gatunków występuje w Ameryce Północnej i Południowej: od Kanady po południową Argentynę, niektóre zostały introdukowane na inne kontynenty. Opuntia stricta uznana została za jeden ze 100 najbardziej inwazyjnych gatunków na świecie

Morfologia thumb|prawo|Siewki opuncji figowej

Pokrój Wykształca zróżnicowane formy: od bardzo drobnych do krzewiastych i drzewiastych. Pędy Wzniesione lub płożące, częściowo drewniejące, podzielone na płaskie człony. Mają ciernie w areolach, obok nich występują bardzo drobne i łamliwe tzw. glochidy. Ponadto na młodych pędach wyrastają nietrwałe, wałeczkowate liście właściwe. Kwiaty Duże, żółte, pomarańczowe lub czerwone. Owoce U części gatunków mięsiste, barwy od zielonej, poprzez żółtą, do czerwonej, u innych suche. Mają kształt cylindryczny, owalny do kulistego i osiągają od 1 do 12 cm długości. U części gatunków są cierniste, u innych bezbronne.

Systematyka Synonimy Airampoa Fric, Austrocylindropuntia Backeb., Brasiliopuntia (K.Schum.) A.Berger, Cactodendron Bigelow, Cactus Lem., Chaffeyopuntia Fric & Schelle, Clavarioidia Kreuz., Consolea Lem., Corynopuntia F.M.Knuth, Cumulopuntia F.Ritter, Cylindropuntia (Engelm.) F.M.Knuth, Ficindica St.-Lag., Grusonia F.Rchb. ex Britton & Rose, Maihueniopsis Speg., Marenopuntia Backeb, Micropuntia Daston, Miqueliopuntia Fric ex F.Ritter, Nopalea Salm-Dyck, Parviopuntia Soulaire & Marn.-Lap., Phyllarthus Neck. ex M.Gomez, Pseudotephrocactus Fric, Puna Kiesling, Salmiopuntia Fric, Subulatopuntia Fric & Schelle, Tephrocactus Lem., Tunas Lunell, Weberiopuntia Fric.

Przynależność wielu rodzajów do zbiorczego rodzaju Opuntia jest ciągle dyskutowana i status poszczególnych taksonów ulega zmianie. Po utworzeniu jednego dużego rodzaju, ponownie zaczęto wyłączać z niego poszczególne grupy gatunków. Tak stało się z zaliczanym do opuncji rodzajem Cylindropuntia, który wciąż bywa uznawany za podrodzaj opuncji. Na ogół jest jednak wyodrębniany, podobnie jak Consolea, Grusonia i Nopalea. Z opuncji wydzielane są także rodzaje: Austrocylindropuntia, Brasiliopuntia, Corynopuntia, Micropuntia, Miqueliopuntiai oraz Tacinga, wykazująca najmniejsze pokrewieństwo z resztą opuncji.

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009) Należy do rodziny kaktusowatych (Cactaceae) Juss., która jest jednym z kladów w obrębie rzędu goździkowców (Caryophyllales) i klasy roślin okrytonasiennych. W obrębie kaktusowatych należy do plemienia Opuntieae, podrodziny Opuntioideae.

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Caryophyllanae Takht., rząd goździkowce (Caryophyllales Perleb), podrząd Cactineae Bessey in C.K. Adams, rodzina kaktusowate (Cactaceae Juss.), podrodzina Opuntioideae Burnett, plemię Opuntieae DC., rodzaj opuncja (Opuntia Mill.)James L. Reveal System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999 Systematyka rodzaju Opuntia według Reveala.

thumb|Opuntia microdasys thumb|Opuntia stenopetala thumb|Opuntia littoralis thumb|Opuntia ovata thumb|Pień Opuntia elatior w Ogrodzie Botanicznym we Wrocławiu

Wykaz gatunków Opuntia acaulis Britton & Rose Opuntia anacantha Speg. Opuntia apurimacensis (F. Ritter) R. Crook & Mottram Opuntia arenaria Engelm. Opuntia arrastradillo Backeb. Opuntia articulata (Pfeiff.) D.R. Hunt Opuntia assumptions K. Schum. Opuntia atrispina Griffiths Opuntia atroglobosa (Backeb. ex F. Ritter) R. Crook & Mottram Opuntia atropes Rose Opuntia bakeri Madsen Opuntia basilaris Engelm. & J.M. Bigelow Opuntia bensonii Sánchez-Mej. Opuntia bisetosa Pittier Opuntia boldinghii Britton & Rose Opuntia bonplandii (Kunth) F.A.C. Weber Opuntia bravoana Baxter Opuntia cantabrigiensis Lynch Opuntia caracassana Salm-Dyck Opuntia chaffeyi Britton & Rose Opuntia chlorotica Engelm. & J.M. Bigelow Opuntia × cochinera Griffiths Opuntia cognata (F. Ritter) P.J. Braun & Esteves Opuntia colorea (F. Ritter) D.R. Hunt Opuntia colubrina A. Cast. Opuntia × columbiana Griffiths (pro sp.) Opuntia corotilla K. Schum. ex Vaupel Opuntia crassa Haw. Opuntia crassicylindrica (Rauh & Backeb.) G.D. Rowley Opuntia crystalenia Griffiths Opuntia cubensis Britton & Rose Opuntia curassavica (L.) Mill. Opuntia cyclodes (Engelm. & J.M. Bigelow) Rose Opuntia cylindrica (Lam.) DC. Opuntia deamii Rose Opuntia decumbens Salm-Dyck Opuntia delaetiana (F.A.C. Weber) Vaupel Opuntia depressa Rose Opuntia dillenii (Ker Gawl.) Haw. Opuntia discolor Britton & Rose Opuntia durangensis Britton & Rose Opuntia echios Howell Opuntia eichlamii Rose Opuntia elata Link & Otto ex Salm-Dyck Opuntia elatior Mill. Opuntia elizondoana E. Sanchez M. & Villasenor Opuntia ellisiana Griffiths Opuntia engelmannii Salm-Dyck Opuntia erinacea Engelm. & J.M. Bigelow Opuntia excelsa Sánchez-Mej. Opuntia feroacantha Rose ex J.G. Ortega Opuntia ficus-indica (L.) Mill. Opuntia fragilis (Nutt.) Haw. Opuntia fuliginosa Griffiths Opuntia fulvicoma (Rauh & Backeb.) G.D. Rowley Opuntia galapageia Hemsl. Opuntia grandis Pfeiff. Opuntia guilanchi Griffiths Opuntia helleri K. Schum. ex B.L. Rob. Opuntia hirschii (Backeb.) G.D. Rowley Opuntia hitchcockii J.G. Ortega Opuntia hondurensis Opuntia howeyi J.A. Purpus Opuntia huajuapensis Bravo Opuntia humifusa (Raf.) Raf. Opuntia hyptiacantha F.A.C. Weber Opuntia inaequilateralis A. Berger Opuntia inaperta (Schott ex Griffiths) D.R. Hunt Opuntia infesta (F. Ritter) Iliff Opuntia insularis Stewart Opuntia jaliscana Bravo Opuntia joconostle F.A.C. Weber Opuntia karwinskiana Salm-Dyck Opuntia lagopus K. Schum. Opuntia lagunae Baxter ex Bravo Opuntia lasiacantha Pfeiff. Opuntia leucotricha DC. Opuntia lilae Trujillo & Marisela Ponce Opuntia limitata (F. Ritter) P.J. Braun & Esteves Opuntia littoralis (Engelm.) Cockerell Opuntia lutea (Rose) Solomon Opuntia macrocentra Engelm. Opuntia macrorhiza Engelm. Opuntia marnieriana Backeb. Opuntia martiniana (L.D. Benson) B.D. Parfitt Opuntia megacantha Salm-Dyck Opuntia megapotamica Arechav. Opuntia megarrhiza Rose Opuntia megasperma Howell Opuntia microdasys (Lehm.) Pfeiff. Opuntia mistiensis (Backeb.) G.D. Rowley Opuntia monacantha Haw. Opuntia nejapensis Bravo Opuntia neochrysacantha Bravo Opuntia nuda (Backeb.) G.D. Rowley Opuntia opuntia (L.) J.M. Coult. Opuntia orbiculata Salm-Dyck ex Pfeiff. Opuntia oricola Philbrick Opuntia pachypus K. Schum. Opuntia pailana Weing. Opuntia paraguayensis K. Schum. Opuntia parviclada S. Arias & see Gama Lopez, Susana Opuntia penicilligera Speg. Opuntia phaeacantha Engelm. Opuntia pilifera F.A.C. Weber Opuntia pituitosa (F. Ritter) Iliff Opuntia plumbea Rose Opuntia polyacantha Haw. Opuntia pubescens H.L.Wendl. ex Pfeiff. Opuntia pumila Rose Opuntia punta-caillan (Rauh & Backeb.) G.D. Rowley Opuntia pycnacantha Engelm. Opuntia pyriformis Rose Opuntia pyrrhacantha K. Schum. Opuntia quimilo K. Schum. Opuntia quitensis F.A.C. Weber Opuntia rastrera F.A.C. Weber Opuntia rileyi J.G. Ortega Opuntia ritteri A. Berger Opuntia riviereana Backeb. Opuntia robinsonii J.G. Ortega Opuntia robusta J.C. Wendl. Opuntia rosea (hort. ex A. Dietr.) K. Schum. Opuntia salmiana Parm. ex Pfeiff. Opuntia santarita (Griffiths & Hare) Rose Opuntia saxicola Howell Opuntia scheeri F.A.C. Weber Opuntia schickendantzii F.A.C. Weber Opuntia schumannii F.A.C.Weber ex A.Berger Opuntia soederstromianaBritton & Rose Opuntia × spinosibacca M. S. Anthony (pro sp.) Opuntia spinulifera Salm-Dyck Opuntia spraguei J.G. Ortega Opuntia staffordae Bullock Opuntia stenopetala Engelm. Opuntia streptacantha Lem. Opuntia stricta (Haw.) Haw. Opuntia strigil Engelm. Opuntia sulphurea G. Don Opuntia tapona Engelm. ex J.M. Coult. Opuntia tehuacana S. Arias & see Guzman Cruz, Leonardo Ulises Opuntia tehuantepecana (Bravo) Bravo Opuntia tomentosa Salm-Dyck Opuntia triacantha (Willd.) Sweet Opuntia tuna (L.) Mill. Opuntia undulata Griffiths Opuntia unguispina Backeb. Opuntia Opuntia × vaseyi (J.M. Coult.) Britton & Rose (pro sp.) Opuntia velutina F.A.C. Weber Opuntia viridirubra (F. Ritter) P.J. Braun & Esteves Opuntia vitelliniflora Opuntia wetmorei Opuntia Opuntia wilcoxii Britton & Rose Opuntia yanganucensis (Rauh & Backeb.) G.D. Rowley Opuntia zamudioi Scheinvar Opuntia zehnderi (Rauh & Backeb.) G.D. Rowley

Zagrożenia Część gatunków opuncji została uznana przez IUCN za zagrożone wyginięciem i umieszczona w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych. Dwa gatunki są krytycznie zagrożone (kategoria CR): Opuntia chaffeyi (Meksyk) i Opuntia saxicola (Galapagos). Zagrożeniem dla meksykańskich gatunków jest utrata siedlisk, nadmierny wypas bydła lub zbyt intensywne pozyskiwanie w celach leczniczych (np. Opuntia megarrhiza, kategoria EN).

Zastosowanie thumb|Owoce opuncji figowej na targowisku w Meksyku Niektóre gatunki opuncji (m.in. opuncja figowa) są uprawiane dla mięsistych jadalnych owoców. Pędy opuncji są używane na przetwory i na paszę. Wiele gatunków opuncji uprawia się w mieszkaniach i szklarniach jako ozdobne rośliny doniczkowe. W krajach o ciepłym klimacie stosowane są m.in. jako rośliny żywopłotowe. W warunkach środkowoeuropejskich uprawa okazów zimujących jest rzadko spotykana, ale możliwa. Do uprawy na zewnątrz nadają się w takich warunkach: O. humifusa, O. comanchica, O. rhodantha, O. fragilis, O. polyacantha.

Przypisy

Kategoria:Kaktusowate