Nurzyk polarny

Nurzyk polarny, nurzyk grubodzioby (Uria lomvia) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny alk (Alcidae), zamieszkujący wybrzeża, wyspy i wody Oceanu Arktycznego oraz północnych części oceanów Atlantyckiego i Spokojnego.

Systematyka Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1758 roku Karol Linneusz w 10. edycji Systema Naturae, uznawanej za początek nomenklatury zoologicznej. Autor nadał gatunkowi nazwę Alca Lomvia. Jako miejsce typowe wskazał północną Europę; Hartert zmienił je na Grenlandię, gdyż taką lokalizację podał jeden z autorów cytowanych przez Linneusza – Eleazar Albin. Obecnie gatunek umieszczany jest w rodzaju Uria. Wyróżnia się cztery podgatunki.

Występowanie Gniazduje w arktycznej i subarktycznej Ameryce, na Grenlandii, Islandii, Svalbardzie, w północnej Norwegii, na Półwyspie Kolskim, wyspach na północ od Syberii oraz w północno-wschodniej Syberii po północną Japonię. Zimuje na otwartych wodach wzdłuż wybrzeży morskich, od południowej części Arktyki na południe po zatokę Maine, Morze Północne, Morze Japońskie i Zatokę Alaska.

Do Polski zalatuje wyjątkowo, stwierdzony tylko raz – w 1964 roku w Gdyni.

Charakterystyka Wygląd W upierzeniu godowym głowa i szyja oraz wierzch ciała czarne, spód biały przechodzący płynnie na podgardle w postaci białego ostrego klina, na skrzydle wąski biały pasek, na głowie biały wąs. Nogi zielonożółte. Dziób czarny, krótki i grubszy od nurzyka zwyczajnego, po bokach widnieje biały pas. W szacie spoczynkowej, a także u osobników młodocianych białe podgardle i policzki. W upierzeniu zimowym czarna czapeczka przedłuża się poza oczy, za którymi nie ma wtedy białej plamy. W locie wydaje się być krępy, ma zadarty do góry dziób. Od nurzyka zwyczajnego różni go bardziej czarny wierzch, brak ciemnych rysunków na bokach ciała.

Wymiary średnie długość ciała 39–43 cmrozpiętość skrzydeł 65–73 cmmasa ciała 810–1080 g Głos Wydaje dźwięki podobne do innych nurzyków. Jest to szorstkie „arr”.

Biotop Otwarte morza w pobliżu brzegu. Gniazduje na skalistych klifach.

Rozród 200px|mały|lewo|Jajo z kolekcji muzealnej thumb|250px|Głowa nurzyka polarnego w szacie godowej thumb|250px|Kolonia lęgowa na Wyspie Niedźwiedziej, Norwegia Tworzy wielkie i gęsto zasiedlone kolonie lęgowe. W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając jedno jajo. Nie buduje gniazd – jajo składa bezpośrednio na skale. Ma ono wydłużony kształt, a pchnięte toczy się po okręgu, co zabezpiecza je przed upadkiem z półki skalnej. Kolor jaj jest różny – od zielonego po różowawy, co pomaga rodzicom rozpoznać swoje jajo w gęsto zasiedlonej kolonii. W przypadku utraty jaja na wczesnym etapie wysiadywania, samica może złożyć kolejne po 11–17 dniach.

Jajo wysiadywane jest przez okres 30–36 dni przez obydwoje rodziców. Także karmieniem i obroną pisklęcia zajmują się oboje rodzice. Młode opuszczają półkę skalną po 18–25 dniach od wyklucia. Są jednak nadal zależne od rodziców przez co najmniej 4 tygodnie, być może nawet do 8–12 tygodni.

Pożywienie Drobne ryby (latem stanowią główny składnik diety), mięczaki, skorupiaki i morskie robaki (np. wieloszczety). Młode są karmione niemal wyłącznie rybami. Nurzyk polarny żeruje, pływając pod wodą. Nurkuje na głębokości od 10–30 do 50–70 metrów, okazjonalnie w pogoni za ofiarą może zapuścić się nawet do 100 lub więcej metrów. Żywi się również rybami dennymi. Może pozostawać pod wodą dłużej niż 3 minuty.

Status zagrożenia i ochrona Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje nurzyka polarnego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, według szacunków z 1996 roku, przekraczała 22 miliony osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy; w Ameryce Północnej liczebność tego ptaka rośnie, trend liczebności populacji europejskiej nie jest znany.

W Polsce nurzyk polarny podlega ścisłej ochronie gatunkowejRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ()..

Podgatunki Wyróżnia się cztery podgatunki Uria lomvia: U. l. lomvia (Linnaeus, 1758) – północno-wschodnia Kanada do Nowej Ziemi (północno-zachodnia Rosja) U. l. eleonorae Portenko, 1937 – wschodni półwysep Tajmyr do Wysp Nowosyberyjskich (północno-środkowa Rosja) U. l. heckeri Portenko, 1944 – Wyspa Wrangla, Wyspa Heralda i Półwysep Czukocki (północno-wschodnia Syberia) U. l. arra (Pallas, 1811) – północna Japonia do Aleutów oraz południowo-wschodniej Alaski.

Zobacz też ptaki Polski

Przypisy Systematyka i nazwa polska za:

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Alki Kategoria:Ptaki Ameryki Północnej Kategoria:Ptaki Arktyki Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Fauna Grenlandii Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza