thumb|100px|Wektor Elektryczny moment dipolowy – wektorowa wielkość fizyczna charakteryzująca dipol elektryczny. Dipol jest układem dwóch ładunków o tych samych wartościach bezwzględnych, ale przeciwnych znakach. Elektryczny moment dipolowy p dwóch punktowych ładunków o jednakowych wartościach i przeciwnych znakach jest równy iloczynowi odległości między nimi i wartości ładunku dodatniego:
gdzie wektor d ma kierunek prostej łączącej ładunki i zwrot od ładunku ujemnego do dodatniego.
Elektryczny moment dipolowy można przyporządkować każdemu neutralnemu układowi wielu ładunków w przestrzeni (tzn. układowi, którego ładunek wypadkowy jest zerowy: ). Momentem dipolowym takiego układu jest wektor:
gdzie: jest wektorem położenia ładunku
Gdy dipol o momencie dipolowym p znajduje się w polu elektrycznym o natężeniu E, to działa na niego moment siły M:
Moment dipolowy jest drugim (po całkowitym ładunku układu) wyrazem w szeregu multipolowym.
Jednostką elektrycznego momentu dipolowego w układzie SI jest C·m. Do opisu momentów dipolowych cząsteczek w fizyce atomowej i chemii stosuje się także jednostkę debaj (D).
Elektryczny moment dipolowy cząsteczek chemicznych thumb|150px|Moment dipolowy cząsteczki H2O.−δ: ładunek ujemny+δ: ładunek dodatnip: moment dipolowy thumb|260px|Fotoizomeryzacja azobenzenu.Moment dipolowy izomeru trans: 0 DMoment dipolowy izomeru cis: 3 D Cząsteczki chemiczne mają niezerowe momenty dipolowe, jeśli atomy o różnych elektroujemnościach są w nich rozmieszczone nierównomiernie.
+ Elektryczne momenty dipolowe wybranych cząsteczek chemicznych Cząsteczka Moment dipolowyD Moment dipolowy10−30 C·m CO 0,11 0,37 HI 0,45 1,50 HBr 0,83 2,76 H2S 0,98 3,24 PF3 1,03 3,42 HCl 1,11 3,70 NH3 1,47 4,91 HF 1,83 6,09 H2O 1,85 6,15 AgI 4,55 15,18 NaI 9,24 30,82 RbI ok. 11,5 ok. 38,4
Przykłady związków chemicznych o zerowym momencie dipolowym: dwutlenek węgla CO2 dwusiarczek węgla CS2 metan CH4 czterochlorek węgla CCl4 cyjan C2N2 podtlenek węgla C3O2 heksafluorek siarki SF6 benzen C6H6 hydrochinon C6H4(OH)2 kwas tereftalowy C6H4(COOH)2 tetratlenek diazotu N2O4 dimetyloglioksym
Zobacz też kwadrupol magnetyczny moment dipolowy
Przypisy
Kategoria:Wielkości elektryczne