Kalendarium historii Krakowa

mały|350px Kalendarium historii Krakowa.

Lata 800–1137 – okres powstawania państwa polskiego 801–850 – Powstanie pierwszej osady otoczonej palisadą. 955–965 – przypuszczalnie Kraków znalazł się pod panowaniem czeskim. 965/966 – Najstarsza wzmianka o Krakowie, wypowiedziana przez arabskiego podróżnika Ibrahima ibn Jakuba. 987–989 – Kraków zostaje włączony do państwa Piastów. 990–992 – Mieszko I, wraz z żoną Odą, poddał opiece Stolicy Apostolskiej swoje państwo. 1000 – Podporządkowanie biskupa krakowskiego Poppona arcybiskupowi gnieźnieńskiemu podczas wizyty cesarza Ottona III w PolsceNa prawdopodobieństwo istnienia biskupstwa krakowskiego przed rokiem 1000 wskazują wzmianki o biskupach Prohoriuszu (970 r.) i Prokulfie (986 r.).. 1013 – Prowincja krakowska oddana została przez Bolesława I Chrobrego synowi Mieszkowi II. Budowa rezydencji książęcej i nowych obiektów sakralnych na Wawelu. 1020 – Bolesław Chrobry rozpoczął budowę pierwszej katedry wawelskiej. 1025, 17 czerwca – śmierć Bolesława I Chrobrego, pierwszego koronowanego władcy Polski, panującego również nad Małopolską. 1039 – Kazimierz Odnowiciel zajął Wielkopolskę i dawną ziemię Wiślan wraz z Krakowem. 1040 – Kraków zaczął pełnić funkcję stolicy Polski, po zrujnowaniu przez Brzetysława I Poznania i Gniezna. 1041 – Kazimierz Odnowiciel przeniósł stolicę ze zniszczonego Gniezna do Krakowa. Kraków stał się oficjalnie stolicą Polski. 1044 – Fundacja pierwszego klasztoru na ziemiach polskich w Tyńcu pod Krakowem. 1046 – Pierwszy metropolita Polski Aaron, którego siedziba znajdowała się w Krakowie. 1. połowa XI w. – Budowa drewnianego kościoła św. Wojciecha. 1072 – Biskupem Krakowa został Stanisław ze Szczepanowa. 1076: 25 grudnia – koronacja na króla Polski Bolesława II Śmiałego w katedrze gnieźnieńskiej. Powołanie mennicy państwowej w Krakowie. 1079: Rozpoczęcie budowy kościoła św. Andrzeja, z fundacji palatyna Sieciecha. Kościół ten był główną świątynią osady Okół. Budowę ukończono w roku 1098. 11 kwietnia – zabójstwo biskupa Stanisława ze Szczepanowa przez króla Bolesława II Śmiałego. Ucieczka Bolesława II Śmiałego na Węgry związana z zabójstwem biskupa Stanisława oraz buntem możnych przeciw prowadzonej przez niego polityce. Objęcie władzy zwierzchniej przez Władysława I Hermana. Kraków przestał być stolicą państwa na rzecz Płocka. 1085 – Początek budowy kościoła św. Idziego. 1088 – Przeniesienie ciała biskupa Stanisława ze Skałki do katedry wawelskiej. ok. 1090 – Władysław I Herman rozpoczął budowę drugiej, romańskiej katedry na Wawelu. 1102 – Zajęcie Krakowa przez Bolesława III Krzywoustego. 1113 – Gall Anonim rozpoczął pisanie pierwszej kroniki polskiej, w której przedstawił dzieje Polski od początku dynastii Piastów po czasy mu współczesne. Kronikę ukończył w 1116 r. 1115 – Konsekracja krypty św. Leonarda w katedrze wawelskiej przez biskupa krakowskiego Maura. 1123 – Pierwsza historyczna wzmianka o Prądniku Białym, nosił nazwę Prutnic i należał do biskupów krakowskich. 1125 – Pierwszy udokumentowany pożar Krakowa.

Lata 1138–1319 – okres rozbicia dzielnicowego Polski 1138: Bolesław III Krzywousty ustanowił, w statucie sukcesyjnym, Kraków stolicą dzielnicy senioralnej i siedzibą księcia zwierzchniego (princepsa). Kraków odzyskał status stolicy Polski. 28 października – śmierć Bolesława III Krzywoustego. Księciem zwierzchnim został Władysław II Wygnaniec. 1142 – Konsekracja drugiej katedry wawelskiej (Hermanowskiej) przez biskupa krakowskiego Roberta. 1146: Ucieczka do Niemiec Władysława II Wygnańca po klęsce w wojnie z „juniorami”. Władzę w Krakowie przejął Bolesław IV Kędzierzawy, książę mazowiecki. 1162: Sprowadzone zostały z Czech do Krakowa siostry zakonu Norbertanek. Jaksa z Kopanicy ufundował dla nich klasztor. Jaksa z Kopanicy, zamożny szlachcic, późniejszy założyciel zakonu bożogrobców, podarował klasztorowi norbertanek łąkę między Zwierzyńcem a Łobzowem – dzisiejsze Błonia. 1173, 5 stycznia – zmarł w Krakowie Bolesław IV Kędzierzawy, pierwszy władca z dynastii Piastów pochowany w Krakowie na Wawelu. Księciem zwierzchnim został Mieszko III Stary, książę Wielkopolski. 1177 – W Małopolsce wybuchł bunt możnowładztwa przeciwko Mieszkowi III Staremu. Mieszko Stary został wygnany z kraju, a na tron krakowski powołany Kazimierz II Sprawiedliwy, najmłodszy syn Bolesława III Krzywoustego, który łamiąc postanowienia senioratu zalegalizował swe rządy na zjeździe w Łęczycy. 1184 – Sprowadzenie do Krakowa ciała św. Floriana. 1185 – Rozpoczęcie budowy kościoła św. Floriana. W 1216 roku kościół konsekrowany został przez biskupa krakowskiego i kronikarza Wincentego Kadłubka. 1191 – Tymczasowe opanowanie Krakowa przez Mieszka III Starego. 1194 – Władzę w Krakowie przejął małoletni Leszek Biały, książę krakowski. W rzeczywistości rządy sprawowała regencja, na której czele stanęła Helena znojemska. Współregentami zostali wojewoda krakowski Mikołaj i biskup krakowski Pełka. 1198: Na mocy porozumienia o opiece nad Leszkiem Białym, władzę przejął Mieszko III Stary. Pierwsza pisana wzmianka o wsi Bawół. Wieś ta stała się jednym z zalążków późniejszego miasta Kazimierz. 1200, 5 maja – trzęsienie ziemi w Krakowie. 1202, 13 lub 14 marca – śmierć Mieszka III Starego w Kaliszu. Objęcie rządów przez jego syna Władysława III Laskonogiego. 1202 lub 1206 – Obalenie przez możnych Władysława III Laskonogiego. Powołanie na tron krakowski Leszka Białego. 1205 – spłonęła katedra na Wawelu. 1208 – Wincenty Kadłubek, autor Kroniki polskiej (Chronica Polonorum), wybrany został na biskupa krakowskiego. Był pierwszym biskupem powołanym na to stanowisko z wyboru kanonicznego. 1210, 9 czerwca – Mieszko I Plątonogi objął rządy, po przywróceniu przez papieża Innocentego III zasady senioratu. 1212, 11 maja – pierwsza udokumentowana wzmianka o Bieżanowie. Był to rodzinny zapis testamentowy mówiący o rycerzu Radwanie, który swej bratowej zwraca dobra Bieżanowa. 1218, 29 września – Iwo Odrowąż, po wyborze przez kapitułę, został zatwierdzony na biskupa krakowskiego przez papieża Honoriusza III. 1220: Biskup krakowski Iwo Odrowąż założył, na Prądniku Białym, pierwszy szpital na terenie dzisiejszego Krakowa, prowadzony przez Zakon Kanoników Ducha Świętego, przeniesiony do Krakowa w 1244 r. Poświadczony po raz pierwszy włodarz Krakowa. Oznacza to początki organizacji krakowskiej gminy miejskiejW literaturze toczy się dyskusja na temat ewentualnej pierwszej lokacji Krakowa, która mogła mieć miejsce ok. 1220 r. z inicjatywy biskupa Iwona Odrowąża lub księcia Leszka Białego (konieczność nowej lokacji w 1257 r. miała wynikać ze zniszczenia miasta wskutek najazdu tatarskiego; świadectwo wcześniejszej lokacji mają stanowić pojawiający się przed 1257 r. w źródłach sołtysi krakowscy). Jeszcze w XIX w. taką tezę postawił J. Szujski, Kraków aż do początków XV-go wieku. Wstępne słowo do najstarszych ksiąg tego miasta, w: Najstarsze księgi i rachunki miasta Krakowa od r. 1300 do 1400, wyd. F. Piekosiński, J. Szujski, Kraków 1878; podtrzymywali ją później liczni badacze m.in. H. Münch, Kraków do roku 1257 włącznie, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki. Teoria i Historia”, t. VIII, 1958, z. 1, s. 1–40, J. Wyrozumski, Dzieje Krakowa, t. 1: Kraków do schyłku wieków średnich, Kraków 1992, s. 147–160 czy B. Krasnowolski, Lokacje i rozwój Krakowa, Kazimierza i Okołu. Problematyka rozwiązań urbanistycznych, w: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. J. Wyrozumski, Kraków 2007 („Biblioteka Krakowska”, nr 150), s. 355–426. Ostatnio z podsumowaniem tej dyskusji oraz głosem przeciwko wcześniejszej lokacji, a uzasadniającym istnienie sołtysów organizacją niemieckiej gminy w Krakowie: J. Wyrozumski, Lokacja czy lokacje Krakowa na prawie niemieckim?, w: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. J. Wyrozumski, Kraków 2007 („Biblioteka Krakowska”, nr 150), s. 121–151.. 1222: Powstanie w Krakowie zgromadzenia dominikanów. Ten pierwszy polski zakon wziął w posiadanie kościół św. Trójcy (obecny dominikanów), parafia miejska została przeniesiona do kościołów Mariackiego i Wszystkich Świętych. Biskup krakowski Iwo Odrowąż sprowadził cystersów i osadził ich we wsi Mogiła, ufundował również kościół. Powstało tam, istniejące do dziś, opactwo z klasztorem i kościołem. 1223: 12 marca – poświęcono kościół Świętej Trójcy w Krakowie. Z inicjatywy biskupa Iwo Odrowąża, powstała pierwsza w mieście szkoła parafialna. 1225 – Nieudana próba opanowania Krakowa przez Henryka Brodatego. 1227: 24 listopada – zbrodnia gąsawska. Książę Leszek Biały został zamordowany w Gąsawie. 1228: Początek walk o Kraków książąt Konrada mazowieckiego, Władysława Laskonogiego i Henryka Brodatego. Z tytułu opieki nad małoletnim Bolesławem V Wstydliwym władzę przejął Władysław Laskonogi. Osłabiony konfliktem w Wielkopolsce, przekazał rządy Henrykowi Brodatemu. 1229 – Krótkotrwałe opanowanie Krakowa przez Konrada I mazowieckiego. 1230 – Pożar kościoła katedralnego. 1237: Książę Henryk Pobożny sprowadził franciszkanów z Pragi. Doprowadzenie do Krakowa w okolice dzisiejszego klasztoru oo. reformatów wody rzeki Rudawa, za pomocą koryta Młynówki Królewskiej. Powstały Górne Młyny Królewskie, przedsiębiorstwo działające w rejonie rozwidlenia dzisiejszych ulic Łobzowskiej i GarbarskiejPóźniejszy system wodny młynówek założony został za czasów panowania króla Władysława Łokietka. System ten został zniszczony w okresie najazdów szwedzkich na Kraków.. 1238, 19 marca – śmierć Henryka I Brodatego w Krośnie Odrzańskim, władzę przejął jego syn Henryk Pobożny. 1239 – Kunegunda (Święta Kinga), córka króla Węgier Beli IV została zaślubiona księciu Bolesławowi Wstydliwemu według kanonicznej formy sponsalia de futuro. 1241: 18 marca – I najazd mongolski na Polskę: bitwa z Tatarami pod Chmielnikiem, zakończona klęską rycerstwa krakowskiego i sandomierskiego. 28 marca – Tatarzy zdobyli i ograbili Kraków. 31 marca – spalenie Krakowa. Ocalał jedynie kamienny kościół św. Andrzeja i Wawel. Zginęło około 3 tys. ludzi. 1 kwietnia – połączenie sił tatarskich w rejonie Krakowa. Po połączeniu sił Batu-chan wyruszył na Śląsk. 9 kwietnia – śmierć księcia Henryka Pobożnego w bitwie pod Legnicą. 10 lipca – książę Konrad mazowiecki wkroczył do zniszczonego przez Tatarów Krakowa. 1244 – Z Prądnika pod Krakowem do Krakowa, za sprawą biskupa Jana Prandoty, zostali sprowadzeni duchacy (Zakon Kanoników Ducha Świętego)Zbudowane przez nich szpitale i kościół św. Ducha przetrwały aż do drugiej połowy XIX wieku.. 1243, 25 maja – Małopolanie pobili pod Suchodołem upominającego się o Kraków Konrada mazowieckiego. Władzę nad Małopolską objął syn Leszka Białego, Bolesław Wstydliwy. 1246 – Ostatni, nieudany najazd na Kraków pod wodzą Konrada mazowieckiego. 1249 – Konsekracja kościoła św. Franciszka w Krakowie. 1254: Biskup Jan Prandota powitał na Błoniach poselstwo z Asyżu przekazujące bullę kanonizacyjną biskupa Stanisława ze Szczepanowa, zamordowanego w 1079 r. przez króla Bolesława II Śmiałego. maj – Uroczystości kanonizacyjne biskupa Stanisława w Krakowie. Na uroczystości przybyło wielu książąt piastowskich, wśród nich książę krakowski Bolesław Wstydliwy, książę wielkopolski Przemysł I, książę kujawski Kazimierz, książę mazowiecki Siemowit oraz książę opolski Władysław. W związku z kanonizacją katedra wawelska otrzymała szereg przywilejów odpustowych. 1257: Przed 1257, a więc przed lokacją – Budowa fundamentów murowanego kościoła Najświętszej Panny Marii, na miejscu przyszłego Rynku. Przed 1257, a więc przed lokacją – Powstanie ul. Grodzkiej, wychodzącej z Rynku nie pod kątem prostym, czyli niezgodnie z zasadami prawa lokacyjnego. Przed 1257, a więc przed lokacją – Powstanie ul. Brackiej, Kanoniczej, Mikołajskiej. Ulice te zachowały krzywizny w celu uniknięcia już istniejących obiektów, czyli niezgodne z zasadami prawa lokacyjnego.