Ukraińska Policja Pomocnicza (, ) – ukraińska kolaboracyjna formacja policyjna na terenie Generalnego Gubernatorstwa podczas II wojny światowej. Jej liczebność sięgnęła około 6 tysięcy funkcjonariuszyKarol Grünberg, Bolesław Otręba: Hans Frank na Wawelu, Włocławek 2001, s. 120..
Historia i organizacja
Formacja została powołana zarządzeniem Hansa Franka z dnia 17 grudnia 1939. W Dystrykcie Galicja utworzona rozporządzeniem władz Generalnego Gubernatorstwa z dnia 18 sierpnia 1941 w miejsce ukraińskiej milicji.
Policja współpracowała z niemieckimi formacjami policyjnymi – posterunki UPP podlegały komendantom dystryktów Ordnungspolizei. Pełniła ona pomocnicze funkcje w: utrzymywaniu ładu i porządku wśród ludności cywilnej kontrolowaniu ruchu ludności ściąganiu kontyngentów ściganiu szmuglerów poborze ludzi do wyjazdu na roboty przymusowe do Niemiec ochronie obiektów, linii kolejowych i kwater niemieckich funkcjonariuszy zwalczaniu partyzantki sowieckiej i polskiej konspiracji tropieniu ukrywających się Żydów egzekucjach i pacyfikacjach, pilnowaniu obozów jenieckich, karnych i gett, udział w likwidacji gettInformacji tej nie potwierdza Grzegorz Motyka. Według niego tymi zadaniami zajmowały się inne służby. Grzegorz motyka – „Tak było w Bieszczadach. Walki polsko-ukraińskie 1943-1948”, s. 86..
Składała się niemal w całości z Ukraińców (w tym byłych funkcjonariuszy Policji Państwowej), działała na terenach . W dystrykcie lubelskim posterunki UPP były zlokalizowane we wschodniej części regionu, zasadniczo w wioskach zamieszkanych przez Ukraińców. W pierwszej połowie 1940 roku Ukraińska Policja Pomocnicza była obecna w powiatach chełmskim, hrubieszowskim, zamojskim, biłgorajskim, jarosławskim, przemyskim, sanockim i krośnieńskim Generalnego Gubernatorstwa. Od sierpnia 1941 zakres terytorialny działalności UPP rozszerzył się na dystrykt galicyjski. Okupant niemiecki celowo oddał policję pomocniczą w Galicji Wschodniej w ręce Ukraińców (Polacy służyli tam głównie w Kripo i Bahnschutzu).
W dystrykcie lubelskim obsadzała około 40 posterunków (w Landkreis Hrubieszow: Busno, Czerniczyn, Dołhobyczów, Dubienka, Grabowiec, Hołubie, Hostynne, Hrubieszów, Kryłów, Lubycza Królewska, Łuszczów, Mieniany, Mircze, Modryń, Moniatycze, Poturzyn, Sahryń, Szczepiatyń, Szychowice, Uchanie, Telatyn, Tuczapy, Werbkowice; w Landkreis Bilgoraj: Aleksandrów, Biłgoraj, Biszcza, Bukowina, Cieplice, Dzików, Frampol, Księżpol, Kuryłówka, Łukowa, Obsza, Obżanka, Potok Górny, Tarnogród; w Landkreis Chelm: Chełm, Rakołupy, Wyryki; w Landkreis Zamosc: Jacznia, Łaszczów), a w dystrykcie krakowskim około 20 (m.in. Bircza, Jawornik Ruski, Komańcza, Kuźmina, Medyka, Olszany, Wojtkowa). Mniejsze posterunki liczyły 5-7 funkcjonariuszy, większe do ponad 20 policjantów. Posterunki umieszczano zazwyczaj w budynkach murowanych, o wzmocnionych oknach i drzwiach. Otaczano je okopami ze schronami i stanowiskami broni maszynowej, oraz zasiekami.
Kadry dla UPP szkolono na kursach w Zakopanem i Chełmie oraz w szkołach policyjnych w Krakowie i Lublinie. W lecie 1941 szkoły zlikwidowano, a w ich miejsce utworzono 1 października 1941 we Lwowie Centralną Szkołę Ukraińskiej Policji Pomocniczej. Przeprowadzono również dwa kursy oficerskie w szkole oficerskiej Policji Polskiej Generalnego Gubernatorstwa w Nowym Sączu.
Duża część funkcjonariuszy policji ukraińskiej była równocześnie członkami Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. W marcu 1942 roku na prawie 500 ukraińskich policjantów we Lwowie 122 było byłymi milicjantami OUN. Według wspomnień Bohdana Kazaniwskiego kadra dowódcza szkoły policyjnej we Lwowie "składała się niemal wyłącznie z członków OUN". Po sierpniu 1944 roku część dezerterów z pomocniczej policji ukraińskiej zasiliła szeregi Ukraińskiej Powstańczej Armii.
Umundurowanie Ukraińska policja w Generalnym Gubernatorstwie również używała mundurów w kolorze granatowym. Na czapce znajdował herb danego miasta lub gminy. Od policji polskiej odróżniał ją czerwony „zygzak” na kołnierzu (Polacy nosili niebieskie patki).
Zarobki Szeregowy funkcjonariusz UPP zarabiał miesięcznie od 211 do 230 zł, podoficer policji 280 zł, porucznik policji 360 zł a kapitan policji 500 zł. Dla porównania nieniemiecki robotnik niewykwalifikowany zarabiał w tym czasie od 156 do 180 zł a nieniemiecki robotnik wykwalifikowany od 264 do 300 zł. Policjantom przysługiwało też miesięcznie pół litra wódki i papierosy.
Liczebność pierwsza połowa 1940: 3 oficerów oraz 242 podoficerów i posterunkowych koniec 1940: około 1 tys. (w tym 134 w dystrykcie lubelskim) połowa 1942: około 2 tys. koniec 1942: 82 oficerów oraz 3312 podoficerów i posterunkowych (w tym około 600 w dystryktach lubelskim i krakowskim) koniec 1943: ponad 6 tys. tylko w dystrykcie Galicja
Liczba policjantów ukraińskich w dystrykcie galicyjskim w lipcu 1943: Jednostka administracyjna Oficerowie Podoficerowie i szeregowi miasto Lwów 19 841 powiat lwowski (ziemski) 9 425 powiat brzeżański 4 200 powiat czortkowski 6 299 powiat drohobycki 4 145 powiat kamionecki 4 191 powiat kołomyjski 6 271 powiat kałuski 3 153 powiat rawski 3 165 powiat samborski 3 130 powiat stanisławowski 9 502 powiat stryjski 5 210 powiat tarnopolski 7 325 powiat złoczowski 4 190 Suma 86 4047
Udział w Holocauście Niemcy wykorzystywali również Ukraińską Policję Pomocniczą do organizowania i bezpośredniego udziału w egzekucjach ludności żydowskiej. Pełniła ona tę funkcję nie tylko na ziemiach ukraińskich, ale także polskich, białoruskich i litewskich. Ukraińscy policjanci byli strażnikami w obozach koncentracyjnychJarosław Hrycak, Zbyt wiele świadectw: Ukraińcy w akcjach antyżydowskich., a także czynnie uczestniczyli w likwidacji gett żydowskichCzesław Partacz, Przyczyny i tło konfliktu polsko-ukraińskiego w latach 1939–1947, „27 Dywizja Wołyńska AK” Biuletyn Informacyjny, nr 1(101), styczeń-marzec 2009 Warszawa, s. 19..
W latach 1941–1943 Niemcy z powszechnym udziałem policji ukraińskiej dokonali likwidacji ludności żydowskiej. Policja ukraińska uczestniczyła we wszystkich czynnościach procesu zagłady.
Według szacunków profesora Stefana Possony’ego, bazującego na dokumentach izraelskiego Instytutu Jad Waszem, w różnych akcjach antyżydowskich (masowych egzekucjach, deportacjach itp.) wzięło udział około jedenastu tysięcy Ukraińców, którzy w służbie niemieckiej i przy udziale jednostek niemieckich wymordowali na samym tylko Wołyniu i Małopolsce Wschodniej 450.000 Żydów.
Pacyfikacje wsi i prześladowania Polaków Od początku działalności Ukraińska Policja stała się jednym z narzędzi terroru okupacyjnego. 5 marca 1940 roku Hans Frank odnosząc się do problemu polskiego ruchu oporu powiedział:
Ukraińska Policja Pomocnicza wzięła udział w aresztowaniach polskiej inteligencji w Stanisławowie. Następnie wzięła udział w przewiezieniu zatrzymanych na miejsce kaźni do Czarnego Lasu, gdzie Gestapo z Hansem Krügerem na czele dokonało egzekucji około 200 osób, głównie nauczycieli w sierpniu 1941 rTadeusz Kamiński, Tajemnica Czarnego Lasu, s. 13..
We Lwowie na przełomie lutego i marca 1944 ukraińscy policjanci dokonali szeregu zabójstw Polaków, aby zdobyć polskie dokumenty umożliwiające im ucieczkę i nowe życie na Zachodzie. Dopiero odwetowa akcja Nieszpory przeprowadzona przez AK powstrzymała mordy.
Zobacz też Schutzmannschaft 202 Batalion Schutzmannschaft Białoruska Policja Pomocnicza Jüdischer Ordnungsdienst Policja Polska Generalnego Gubernatorstwa Ukraiński Legion Samoobrony Ukraińskie Bataliony Policyjne Bohdan Kozij Dezercja ukraińskich policjantów na Wołyniu w 1943 roku
Przypisy
Bibliografia
Grzegorz Mazur, Jerzy Skwara, Jerzy Węgierski: Kronika 2350 dni wojny i okupacji Lwowa. Katowice, 2007. .
Kategoria:Policja na Ukrainie Kategoria:Ukraińska Policja Pomocnicza