thumb|Święty Wacław i jego babka św. Ludmiła w kościele św.św. Cyryla i Metodego w Ołomuńcu. Artystyczna wizja – Wacław w momencie śmierci babki miał 14 lat Wacław I Święty, również Święty Wacław (ur. ok. 907, zm. 28 września 929 albo 935) – czeski książę z dynastii Przemyślidów, patron Czech; męczennik, święty Kościoła katolickiego i Cerkwi prawosławnej.
Źródła Dwie wzmianki o Wacławie zawarł kronikarz saski Widukind z Korbei. Po 973 roku powstała, napisana przez mnicha, legenda Crescente fide christiana, która stała się później wzorem dla przyszłych żywotów. W 983 roku została ona poprawiona pod kątem językowym przez biskupa Mantui Gumpolda. W 1039 roku Wawrzyniec z Amalfi napisał nową legendę, podobną do Pierwszej legendy starosłowiańskiej. Badacze, tacy jak Dušan Třeštík są zgodni, że te trzy dzieła miały wspólną podstawę, pochodzącą z X wieku. Zdaniem Třeštíka i Jarosława Ludwikowskiego historyczną wartość posiada także Żywot i męka świętego Wacława i jego babki świętej Ludmiły, zwana Legendą Krystiana. Autorem był mnich benedyktyński Strachkwas Chrystian, bratanek Wacława.
Życiorys Urodził się około 907 roku. Był synem księcia Wratysława I i stodorańskiej księżniczki Drahomiry. Miał młodszego o sześć lat brata Bolesława. W wieku sześciu lat został skierowany na naukę do Budeczu, gdzie mieściła się rezydencja jego babki – Ludmiły Czeskiej. To ona wychowała Wacława w duchu wiary chrześcijańskiej. W 921 roku, po śmierci Wratysława, Wacław został wezwany do Pragi, aby objąć panowanie, jednak z uwagi na zbyt młody wiek, władzę sprawowała regentka Drahomira. Ponieważ obawiała się ona wpływów chrześcijańskich na swoich synów, postanowiła zamordować swoją teściową. Poleciła swoim podwładnym Tunnie i Gommonowi, aby zabili Ludmiłę, co nastąpiło 15 września 921 roku w Tetínie. Historię o tym, że po śmierci Ludmiły, Drahomira jako poganka nakazała wygnać duchownych, należy uznać za przesadzone. Księżna, po zamążpójściu za Wratysława, przyjęła chrzest, a wygnanie duchownych dotyczyło tylko otoczenia Ludmiły.
W 924 bądź na początku 925 roku Wacław objął samodzielne rządy w kraju, jednocześnie pozbawiając swoją matkę wszelkich wpływów. W październiku 925 roku nakazał przenieść ciało swej babki i pochować je w kościele św. Jerzego. Podczas jego rządów miały miejsce częste najazdy Madziarów, którzy jednak nie atakowali Czechów, mogąc w zamian bezpiecznie przekraczać ich terytoria, aby dotrzeć do Saksonii, Bawarii czy Szwabii. W 929 roku król wschodniofrankijski Henryk I Ptasznik najechał Pragę, wracając z wyprawy przeciwko Głomaczom i zażądał od Wacława płacenia trybutu.
27 września 929 albo 935 roku Wacław udał się do grodu Bolesławiec, by odwiedzić kościół św. Kosmy i Damiana, gdyż tego dnia wypadało ich wspomnienie liturgiczne. Bolesław Srogi zaprosił swojego starszego brata na ucztę do siebie, planując podstęp. Nazajutrz Wacław udał się do kościoła, lecz po drodze spotkał swego brata, wraz ze zbrojnymi. Przekazy źródłowe nieco różnią się w opisie wydarzeń. Legenda Krystiana przekazuje, że Wacława zaatakował sam Bolesław, ale chybił, a książę następnie zaczął uciekać do pobliskiego kościoła, gdzie z kryjówek zaatakowali go liczni zwolennicy młodszego brata. Pierwsza legenda starosłowiańska podaje, że Wacław został uderzony mieczem, powalił Bolesława na ziemię, a miecz odebrał mu Tuža i ranił księcia w rękę. Wówczas starszy z braci zaczął uciekać do pobliskiego kościoła, jednak został tam zaatakowany przez Tirę i Čestę, a dobity przez Hněvsę. Umierając miał wypowiedzieć słowa „W ręce Twoje, Panie, powierzam ducha mego”. Zmarł 28 września 929 albo 935 roku.
Rok jego śmierci budzi spory: XX-wieczni historycy jak Josef Pekař czy Gerard Labuda skłaniają się ku dacie 929, ale zdaniem Dušana Třeštíka czy Zdenka Fiali bardziej prawdopodobny jest rok 935. Wkrótce potem nad ciałem zmarłego miała pojawić się jego matka i go opłakiwać. Zwolennicy Bolesława zamordowali również przyjaciół Wacława i ich rodziny. Trzy lata po śmierci księcia, jego ciało zostało przeniesione do kościoła św. Wita.
Według Legendy Krystiana Wacław miał żonę, natomiast Crescente fide podaje wiadomość przeciwną. Późniejsza Druga legenda starosłowiańska przekazuje wiadomość, że miał syna Zbrasława.
Ikonografia W ikonografii Wacław I Święty jest przedstawiany z następującymi atrybutami: sztylet – narzędzie jego śmierci, anioł podający mu włócznię, trumna niesiona przez anioły, zbroja rycerska z białym orłem na tarczy lub proporcu.
Patronat Święty Wacław został ustanowiony w 1436 jednym z czterech głównych patronów Królestwa Polskiego przez biskupa krakowskiego kard. Zbigniewa Oleśnickiego.
W XVII wieku został katolickim patronem Czech i Czechów. W Polsce wiele starych kościołów ma za patrona tego świętego, m.in. krakowska katedra wawelska.
Dzień obchodów W 994 roku widniał w kalendarzu liturgicznym jako święty. Wspomnienie liturgiczne obchodzone jest w Kościele katolickim 28 września, a w Cerkwi prawosławnej 11 października.
Zobacz też wstawiennictwo świętych Czeska rebelia pogańska studnie i źródła Świętego Wacława w Czechach
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Przemyślidzi Kategoria:Władcy Czech Kategoria:Czescy męczennicy chrześcijańscy Kategoria:Czescy święci katoliccy Kategoria:Patroni Polski Kategoria:Zamordowani monarchowie Kategoria:Urodzeni w X wieku Kategoria:Zmarli w X wieku Kategoria:Ofiary zabójstw w Czechach