thumb|300px|Spokrewnione populacje są przedstawione na tym diagramie jako kolorowe bloki. Mechanizm otaczania przeszkody terenowej może uformować pierścień z ciągu coraz bardziej różniących się populacji
Gatunek pierścieniowy – pojęcie wprowadzone do oddania złożonych rodzajów krzyżowania się blisko spokrewnionych populacji, tworzących specyficzny ciąg.
Jest to model powstania bariery rozrodczej spowodowanej rozciągnięciem gatunku na dużych dystansach, tak, że choć sąsiednie populacje są blisko spokrewnione, najdalsze różnią się już na tyle, że nie mogą się ze sobą krzyżować. Gdy czynniki geograficzne umożliwią spotkanie się końców tego ciągu (tzn. gdy otacza on jakąś przeszkodę), tworzy się omawiany pierścień.
Gatunki pierścieniowe reprezentują interesujący problem dla starających się dzielić świat istot żywych na konkretne gatunki.
Wytłumaczenie diagramu Kolorowe pola po prawej pokazują naturalne populacje, każda reprezentowana przez inny kolor, rozciągnięte w przestrzeni i różniące się genetycznie coraz bardziej od siebie (w miarę wzrostu odległości między nimi więc i mniejszej wymiany genów). Może to wystąpić w linii prostej (np. na zboczu góry), tak jak jest pokazane na rysunku A, lub może coś okalać (np. jezioro) jak na B.
Gdy taki ciąg układa się w pierścień, sąsiadujące populacje mogą się rozmnażać ze sobą, jednak tam gdzie początek spotyka się z końcem mimo zamieszkiwania tego samego obszaru, jak na C, osobniki nie mogą się już krzyżować z powodu nawarstwionych różnic genetycznych między nimi. Całość populacji tego pierścienia jest nazywana gatunkiem pierścieniowym.
Problem definicji Jest problemem, czy zakwalifikować cały pierścień jako jeden gatunek (pomimo tego, że nie wszystkie osobniki mogą się krzyżować), czy też każdą populację traktować jako osobny gatunek (pomimo braku problemów w rozmnażaniu się pomiędzy sąsiadami). Gatunek pierścieniowy ilustruje, że samo pojęcie gatunku nie jest tak jednoznaczne, jak najczęściej bywa rozumiane.
Przykłady Mewy thumb|300px|right|Pierścień mew wokół Arktyki, krzyżujących się między sobą thumb|250px|left|Mewa srebrzysta, Larus argentatus (z przodu) razem z mewą żółtonogą, Larus fuscus (z tyłu): widać wyraźnie różnice między gatunkami
Klasycznym przykładem gatunku pierścieniowego są mewy rodzaju Larus. Zasięg ich występowania tworzy pierścień wokół bieguna północnego. Mewa srebrzysta, żyjąca głównie w Wielkiej Brytanii, może krzyżować się z amerykańską mewą srebrzystą (żyjącą w Ameryce Północnej), która może się również rozmnażać się z mewą tundrową, tej zaś zachodni podgatunek, mewa Birula, może krzyżować się z mewą syberyjską, a ta znowu z syberyjską mewą żółtonogą (wszystkie cztery żyją w północnej Syberii). Ta ostatnia to wschodnia odmiana mewy żółtonogiej, spotykanej w północno-zachodniej Europie, włączając Wielką Brytanię. Jednakże mewa żółtonoga i mewa srebrzysta różnią się na tyle, że nie mogą się krzyżować w normalnych okolicznościach. W ten sposób ta rodzina mew zatacza prawie pełne koło, którego styk jest w Europie.
Jednakże ostatnie badania wykazały, że ten przykład jest dużo bardziej skomplikowany niż zaprezentowano tutaj (Liebers et al, 2004).
Nibylisy thumb|250px|left|Nibylisy pampasowe z Paragwaju i z południowych obszarów Argentyny różnią się morfologicznie i genetycznie dość znacznie Populacje południowoamerykańskich nibylisów (Lycalopex) również prezentują ciekawe zagadnienie specjacji allopatrycznej i powstawanie gatunków pierścieniowych. Specjacja ta zachodzi wzdłuż północno-zachodnich, południowych, południowo-zachodnich i środkowych regionów Ameryki Południowej (przypadek z rysunku A). Niektóre kolumbijskie i ekwadorskie populacje mało poznanego tam nibylisa andyjskiego tworzą tam populacje genetycznie znacznie oddalone od macierzystej populacji nibylisa z Patagonii. Te populacje mogą być bardziej oddalone genetycznie od populacji macierzystej, niż populacja macierzysta nibylisa andyjskiego a populacje macierzyste nibylisa argentyńskiego. Podobnie sytuacja wygląda w wypadku innego gatunku nibylisa, nibylisa pampasowego. Nibylisy pampasowe z Paragwaju i z południowych obszarów Argentyny różnią się morfologicznie i genetycznie dość znacznie. Ten z Paragwaju jest mniejszy, cechuje się żywszymi pomarańczowymi barwami i przypomina bardziej nibylisa andyjskiego i szakala złocistego. Ten z Patagonii jest bardziej podobny do nibylisa argentyńskiego, jest większy i ma szary koloryt sierści z czarnym pyskiem.
Inne ptak wójcik (Phylloscopus trochiloides) wokół Wyżyny Tybetańskiej salamandry Ensatina eschscholtzii tworzące pierścień wokół Central Valley w Kalifornii
Zobacz też powstawanie gatunków specjacja parapatryczna
Przypisy
Bibliografia
D. Futuyma, Evolutionary Biology. Third edition. Sunderland, MA, Sinauer Associates, 1998
P. Adriaens, Hybrid Gulls Breeding in Belgium
Linki zewnętrzne
Kategoria:Biogeografia Kategoria:Ewolucja