thumb|Macewa Salomona Lurii z XIX wieku Salomon ben Jechiel Luria (hebr. שלמה לוריא), zwany Maharszalem (skrót od Morenu ha-Raw Rabi Szlomo Luria, tj. „Naszym Nauczycielem Salomonem Lurią”, także: Rabim Salomonem z Litwy (ur. 1510 w Brześciu Litewskim, zm. 7 listopada 1573 w Lublinie) – rabin aszkenazyjski, znawca i komentator halachy i Talmudu, kabalista.

Życiorys Pochodził z rodziny wywodzącej się z Alzacji. Był synem Jankiela Lurii, rabina, talmudysty ze Słucka, potomkiem Salomona Jicchakiego i kuzynem Mojżesza Isserlesa. Pierwsze nauki Luria pobierał w Poznaniu, u swojego dziadka, rabina Izaaka Klauberga. Następnie uczył się w Lublinie u Szaloma Szachny, a później w jesziwie w Ostrogu u rabina Kalmana Haberkastena, którego córkę, Lipkę, później poślubił.

Początkowo był rabinem Brześcia Litewskiego, po czym został powołany na przełożonego jesziwy w Ostrogu. Był naczelnym rabinem Wołynia. W 1555 został naczelnym rabinem Lublina, a w 1567 król Zygmunt II August nadał mu tytuł rektora tamtejszej jesziwy.

Luria był kabalistą i przeciwnikiem szkoły scholastycznej uprawianej przez Mojżesza Issrelesa. Krytykował argumenty z Arystotelesa. Sprzeciwiał się także metodzie dialektycznej (pilpul), którą zapoczątkował w Lublinie Jakub Polak. W okresie kierowania lubelską jesziwą skupił wokół siebie grono wybitnych nauczycieli i uczniów. Nauki pobierali u niego m.in. Eliasz Baal Szem z Chełma oraz Joszua Falk Kohen.

Pochowany został na starym kirkucie lubelskim. Na jego pierwszej macewie, zastąpionej w 1876 nowszą, wyryto: Tu leży najsilniejszy z silnych, Król wszystkich mędrców i nauczycieli, Silny jak Synaj, a przecież podnoszący góry, Wielka pochodnia, która latami dawała nam światło. W jego dziele „Morze Salomona" i wielu innych. Jego imię znane jest na całym świecie, bowiem wychował i rozsławił wielu uczniów. To on, wielki, cud świata, nasz Pan Salomon, syna Pana Jechiela Lurii. 12 Kislew roku 5334 (1573) powołany został do akademii zaświatów, by tam rozstrzygać o wiedzy i wierze. Tak spadła korona z naszej głowy.

Na cześć Maharszala została nazwana największa i główna synagoga lubelskiej gminy żydowskiej, wchodząca w skład kompleksu synagogalnego na Podzamczu.

Dzieła Jam szel Szlomo (ים של שלמה; Morze Salomona) – najważniejsza, acz niedokończona praca Lurii, traktująca o zawiłościach Talmudu i będąca szczegółową wykładnią wskazań halachicznych Chochmat Szlomo (חכמת שלמה; Mądrość Salomona) – glosa i komentarze do Talmudu Jeri’ot Szlomo (יריעות שלמה; Opisy Salomona, Przedstawienia Salomona) – komentarze do Tory Amudej Szlomo (עמודי שלמה; Filary Salomona) – komentarze do Sefer ha-Micwot Mosze ben Jaakowa z Coucy liczne responsa rabiniczne poezja liturgiczna (pijutim)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Rabini lubelscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie urodzeni w Brześciu Kategoria:Urodzeni w 1510 Kategoria:Zmarli w 1573