Muhammad Husni Mubarak (arab. محمد حسني مبارك, wymowa egipska: []; ur. 4 maja 1928 w Kafr al-Musajliha, zm. 25 lutego 2020 w Kairze) – egipski polityk i wojskowy, prezydent Egiptu od 14 października 1981 do 11 lutego 2011, a wcześniej oficer w lotnictwie egipskim i wiceprezydent.
Od 1950 służył w egipskich siłach powietrznych, a jako ich dowódca od 1972 wyróżnił się w wojnie Jom Kipur. Po odejściu z wojska w 1975 został wiceprezydentem Egiptu u boku Anwara as-Sadata. Po zabójstwie as-Sadata w 1981 przejął po nim urząd prezydencki. Rządy Mubaraka charakteryzowały się z jednej strony represjami wobec radykalnych organizacji islamistycznych, odpowiedzialnych za zamach na poprzednika, z drugiej – liberalnymi reformami ekonomicznymi, których skutkiem był szybki rozwój gospodarczy kraju, ale i wzrost rozwarstwienia społecznego. W polityce zagranicznej Mubarak doprowadził do przełamania izolacji Egiptu w świecie arabskim, w którą kraj popadł po podpisaniu przez as-Sadata traktatu pokojowego z Izraelem w 1979, za cenę pogorszenia relacji z Izraelem. Z inicjatywy Mubaraka Egipt przystąpił do I wojny w Zatoce Perskiej po stronie koalicji antyirackiej.
Na początku 2011 Mubarak został obalony w wyniku protestów ulicznych. Po rewolucji został aresztowany wraz z synami, Alą i Dżamalem; w 2012 został skazany na dożywotnie więzienie za krwawe tłumienie demonstracji w 2011. Opuścił więzienie w 2017.
Życiorys Do 1981 Husni Mubarak urodził się 4 maja 1928 w miejscowości Kafr al-Musajliha w muhafazie Al-Minufijja, leżącej na północ od Kairu. Ukończył szkołę średnią w pobliskiej Szibin al-Kaum, a potem Egipską Akademię Wojskową w 1949. W tym samym roku wstąpił do Akademii Sił Powietrznych, którą ukończył w roku następnym.. Służył jako oficer lotnictwa, następnie został instruktorem w Akademii Sił Powietrznych, trzykrotnie wyjeżdżał na szkolenia do ZSRR.. Awansował kolejno na dowódcę eskadry, dowódcę skrzydła i dowódcę bazy. W 1967 został komendantem Akademii Sił Powietrznych, zaś w 1969 został szefem sztabu lotnictwa. Rok później mianowano go wiceministrem obrony Egiptu. mały|200px|Husni Mubarak i Anwar as-Sadat podczas wojny Jom Kipur W 1972 prezydent Anwar as-Sadat wyznaczył go na dowódcę sił lotniczych Egiptu. Mubarak brał udział w opracowywaniu planów ataku egipsko-syryjskiego na Izrael 6 października 1973, rozpoczynającego wojnę Jom Kipur. W czasie konfliktu Mubarak dowodził egipskim lotnictwem, które spisywało się na tyle dobrze, iż po wojnie prezydent Sadat ogłosił go bohaterem wojennym i nadał mu stopień marszałka sił powietrznych. mały|200px|Husni Mubarak podczas spotkania z przywódcą Chińskiej Republiki Ludowej Mao Zedongiem w Pekinie (1976)
W 1975 nieoczekiwanie został mianowany wiceprezydentem Egiptu, co było ze strony prezydenta gestem pod adresem wojska. Mubarak nie miał jednak szczególnych wpływów w państwie, najważniejsze decyzje Anwar as-Sadat podejmował bowiem jednoosobowo.
Władzę w Egipcie przejął po zamordowaniu Anwara as-Sadata w zamachu w czasie parady wojskowej w Kairze 6 października 1981. Mubarak w czasie parady znajdował się obok prezydenta i został lekko ranny w rękę..
Prezydentura Pierwsza kadencja (1981–1987) 13 października 1981 obywatele Egiptu w referendum zdecydowaną większością (98,4%) opowiedzieli się za objęciem urzędu prezydenckiego przez Mubaraka. Za rozwiązaniem takim opowiadały się prawie wszystkie krajowe partie, z wyjątkiem Narodowo-Postępowej Partii Zjednoczenia, poparcie dla niego wyraziło także wojsko. Mubarak objął urząd prezydenta 14 października 1981. W otoczeniu nowego prezydenta elitę rządzącą nadal tworzyli politycy Partii Narodowo-Demokratycznej. Początkowo stanowiska kierownicze piastowali w niej działacze, którzy objęli je za prezydentury as-Sadata, jednak przed wyborami parlamentarnymi w maju 1984 Mubarak wymienił kierownictwo partii, usuwając osoby zbyt blisko związane z nieżyjącą głową państwa. Ważnymi jego doradcami byli także oficerowie., spośród których największą rolę odgrywali Abd al-Halim Abu Ghazala oraz Usama al-Baz. Mubarak zachował styl rządzenia swojego poprzednika i podstawowe założenia polityki wewnętrznej i zagranicznej..
Bezpośrednio po objęciu władzy Mubarak zniszczył organizacje radykalnych muzułmanów, odpowiedzialnych za zamordowanie jego poprzednika i nawołujących w poprzednich latach do przebudowy całego systemu państwowego w duchu islamskim. We wrześniu 1984 przeprowadzony został proces 174 członków i sympatyków grup Dżihad oraz Wspólnota Islamska, zapadło w nich 16 wyroków dożywotnich robót przymusowych, inni podsądni otrzymali kary więzienia. Mubarak zachował w mocy stan wyjątkowy ogłoszony po zamordowaniu Sadata. Po zdławieniu opozycji ze strony islamskich radykałów przyjął kurs bardziej liberalny, nawiązujący do działań poprzednika. Dopuścił druk prasy opozycyjnej. Był zdania, że liberalizacja życia politycznego w państwie będzie mieć pozytywny wpływ na gospodarkę i ułatwi mu kontrolowanie społecznych nastrojów. Zgodził się na ponowną legalizację partii Wafd (pod nazwą Nowy Wafd), Socjalistycznej Partii Pracy oraz umiarkowanego skrzydła Stowarzyszenia Braci Muzułmanów, pod warunkiem jednak, że nie będą one głosić haseł gruntownej przebudowy systemu politycznego. W 1984 prezydencka partia odniosła zdecydowane zwycięstwo w wyborach, co zawdzięczała znacznie większym środkom na cele propagandowe, jakimi dysponowała, w porównaniu z konkurentami.
W ekonomii Mubarak kontynuował zapoczątkowaną przez Sadata politykę otwarcia (infitah), modyfikując niektóre jej założenia. Zapowiedział nowe inwestycje w przemyśle i w rolnictwie. W 1983 wprowadził system bodźców finansowych, który miał skłonić załogi zakładów do bardziej wydajnej pracy, zapewniając im udziały w zyskach i konsekwentnie współodpowiedzialność za straty. Rok wcześniej zmodyfikował prawo inwestycyjne. Umożliwił inwestorom krajowym korzystać z przywilejów, które polityka infitah nadawała dotąd jedynie przedsiębiorcom zagranicznym. W kolejnych latach państwo egipskie stopniowo ograniczało skalę swoich inwestycji, rósł procent inwestycji prywatnych (głównie w budownictwie). Zmiany wprowadzone przez Mubaraka nie dały spodziewanych efektów. Wzrost PKB był znacznie wolniejszy niż w ostatnich latach rządów as-Sadata, a najważniejsze dochody państwa pochodziły z opłat za korzystanie z Kanału Sueskiego oraz z eksportu ropy naftowej. Załamanie się koniunktury naftowej w 1986 było poważnym ciosem dla krajowej gospodarki.. W polityce społecznej Mubarak wycofywał się stopniowo z programów pomocy socjalnej wprowadzonych przez Abdel Nasera i częściowo ograniczonych przez Sadata, dążąc do równowagi budżetowej (mimo to w budżecie utrzymywał się deficyt). Równocześnie nie chciał doprowadzić do większych niepokojów społecznych, co nie zawsze okazywało się możliwe wobec powiększającej się liczby żyjących w ubóstwie. W 1984 w Kafr ad-Dawarze miały miejsce manifestacje przeciwko planowanym podwyżkom cen żywności. W latach 80. XX wieku Egipt pozostawał uzależniony od pomocy zagranicznej, a jego zadłużenie, głównie względem Stanów Zjednoczonych, szybko wzrastało.
W polityce zagranicznej Mubarak doprowadził do uporządkowania stosunków Egiptu z naftowymi państwami arabskimi. W pierwszych miesiącach sprawowania urzędu, zgodnie z porozumieniem z Camp David, przejął od Izraela kontrolę nad Synajem. Już w czerwcu 1982 relacje egipsko-izraelskie ponownie uległy pogorszeniu, gdy Mubarak negatywnie odniósł się do interwencji izraelskiej w Libanie i do stłumienia powstania palestyńskiego na terytoriach okupowanych. Odwołanie egipskiego ambasadora w Izraelu doprowadziło do zakończenia bojkotu Kairu przez pozostałe kraje arabskie, trwającego od czasu, gdy Anwar as-Sadat podpisał porozumienie z Izraelem. Tendencję tę jeszcze wzmocniła wizyta Jasira Arafata w Egipcie w grudniu 1983 (Mubarak poparł Arafata, gdy władze Syrii usiłowały doprowadzić do zmiany kierownictwa Organizacji Wyzwolenia Palestyny). Polityka Mubaraka wobec problemu palestyńskiego była jednak niekonsekwentna. W czerwcu 1982 zaprosił kierownictwo OWP, by urządziło stałą siedzibę w Kairze, po miesiącu wycofał się z tej propozycji. W listopadzie natomiast apelował do Palestyńczyków, by uznali istnienie Izraela, co również ostatecznie odwołał. Z uwagi na fakt, iż większość pomocy zagranicznej napływającej do Egiptu pochodziła z USA, prezydent podtrzymał wydaną przez poprzednika zgodę na udostępnienie Amerykanom egipskich lotnisk i innych urządzeń wojskowych oraz zgodził się na budowę bazy w Ras Banas (oficjalnie tymczasowej). Mubarak pragnął przy tym, by Egipt uchodził za państwo niezaangażowane. Przedstawiciele kraju działali w ruchu państw niezaangażowanych, zaś w 1982 prezydent stwierdził, że istnieje możliwość unormowania stosunków z ZSRR pod warunkiem, że kraj ten nie będzie ingerował w politykę wewnętrzną Egiptu. W roku następnym Kair i Moskwa ponownie zawarły umowy kulturalną i handlową, zaś w roku następnym wznowiły pełne stosunki dyplomatyczne..
W wojnie iracko-irańskiej Egipt poparł Irak, kierując do niego znaczne dostawy broni, jak również doradców wojskowych i tymczasowych pracowników, którzy mieli zastępować mężczyzn zmobilizowanych do wojska. Dzięki temu w 1982 obydwa państwa wznowiły oficjalne stosunki.
Wiosną 1984, z inicjatywy Arafata, Egipt został ponownie przyjęty do Organizacji Kongresu Islamskiego. Nieoficjalnie utrzymywał kontakty z Marokiem, Mubarak stopniowo poprawiał relacje z Jordanią, która również poparła wniosek Kairu o powrót do Organizacji Kongresu Islamskiego.
W 1985 Mubarak ogłosił ponowne przejęcie przez państwo kontroli nad meczetami. Nie zgodził się na wzmocnienie roli szariatu w ustawodawstwie egipskim i starał się nie dopuścić do dyskryminacji Koptów. Zabraniając radykalnym muzułmanom prowadzenia otwartej agitacji, zaostrzył także cenzurę obyczajową i ograniczył aktywność organizacji feministycznych. Odmawiając zwiększenia roli religii w życiu politycznym, Mubarak krytykował niektóre partie opozycyjne za brak przywiązania do islamu, rząd finansował uroczystości religijne, a prezydencka partia wydawała pismo o profilu umiarkowanie muzułmańskim..
W 1986 został odznaczony duńskim Orderem Słonia.
Pragnąc dać dowód gotowości do dialogu nawet z radykalnymi muzułmanami, w 1987 Mubarak amnestionował kilkuset więźniów skazanych po zamachu na Anwara as-Sadata za przynależność do ekstremistycznych organizacji islamskich..
Mubarak zgodził się na zmianę ordynacji wyborczej do parlamentu, gwarantującej opozycji 48 miejsc w 448-osobowym Zgromadzeniu Narodowym. W przedterminowych wyborach w kwietniu 1987 ponownie sukces odniosła Partia Narodowo-Demokratyczna, zdobywając 346 mandatów. W październiku tego samego roku Mubarak został ponownie wybrany na prezydenta, uzyskując w lipcu nominację parlamentu, a następnie akceptację społeczeństwa w referendum (był jedynym kandydatem, poparło go 97,1% głosujących). W ostatnich miesiącach przed reelekcją ponownie poddał represjom organizacje islamistyczne, które jawnie występowały przeciwko panującemu systemowi, dopuszczając się m.in. zamachów terrorystycznych na lewicowych dziennikarzy, dyplomatów USA i byłego ministra obrony Hasana Abu Baszę.
Stale wygrywając zwolenników świeckiego państwa przeciwko organizacjom islamskim, jak również podsycając konflikt między muzułmanami radykalnymi i umiarkowanymi, Mubarak utrzymywał równowagę gwarantującą mu pozostanie przy władzy. W wielkie spory ideologiczne prezydent nie angażował się, a jego hasła polityczne były z założenia ogólnikowe (np. „Wielkie Przebudzenie” z 1985 czy „Rozwój, Stabilność, Demokracja” z 1987).
Druga kadencja (1987–1993)