Dzika lustracja – termin określający sposób ujawniania dokumentów sporządzanych przed 1989 r. przez komunistyczną Służbę Bezpieczeństwa.
Lustracja w Polsce przybiera niezinstytucjonalizowaną formę, kiedy dziennikarze lub inne osoby podają do wiadomości publicznej części materiału lustracyjnego, bez badania ich prawdziwości i wiarygodności, czyli z pominięciem zasady stosowanej przez historyków, aby dane historyczne potwierdzać w więcej niż jednym źródle. Często upublicznione materiały sprawiają trudności w interpretacji, np. Lista Wildsteina. Taka sytuacja może czasem prowadzić do manipulacji informacjami pochodzącymi z takich dokumentów, w celu zdyskredytowania przeciwników politycznych, np. przez nadinterpretację ujawnionych materiałów. Najczęstszą sugestią, mogącą służyć do skompromitowania osób wymienianych w takich dokumentach, to współpraca z aparatem bezpieczeństwa PRL, zwłaszcza SB. Jako główny powód tzw. dzikiej lustracji podawany jest brak przeprowadzenia w Polsce lustracji mimo iż komunizm upadł 4 czerwca 1989.
W szerszym kontekście pojęcie jest używane do opisu każdej lustracji, w której o fakcie współpracy nie decyduje sądSondaż: Polacy za lustracją, ale nie dziką, Gazeta Wyborcza, 3 czerwca 2006, .. Najbardziej znanym tego przypadkiem jest ujawnianie danych agentów przez osoby pokrzywdzone, które dostały od IPN-u własne akta. Należy podkreślić, że takie działanie jest zgodne z prawem, jednak niektórzy argumentują, że konieczna jest dodatkowa kontrola sądowa i dostęp oskarżonych do akt, aby umożliwić im obronę. IPN i jego były prezes Janusz Kurtyka protestował przeciwko użyciu terminu dzika lustracja do tego przypadkuPrzegląd mediów IPN, na podstawie IAR, TVN24, TVN „Fakty”, TVP 1 „Wiadomości” z 24 lutego 2006 ., podając jako argument fakt, że materiały są potwierdzone historycznie w wielu źródłach.
Termin dzika lustracja bywa też używany w celu określenia analogicznych działań w innych krajach byłego bloku socjalistycznegoDzika lustracja na Litwie, Gazeta Wyborcza, 31 stycznia 2005, .Bułgaria. Lustracja. Teczki. Dekomuniazacja, Gazeta Wyborcza, 1 sierpnia 1997, ..
Kontrowersje Przeciwnicy takiej formy lustracji wskazują na jej nieobiektywność i niesprawiedliwość względem osób, których dotyczy. Ogranicza ona bowiem możliwość obrony (czy w skrajnych przypadkach wręcz ją uniemożliwia).
Zwolennicy argumentują, że głównym powodem prowadzenia „dzikiej lustracji” przez pojedyncze osoby jest blokowanie, utrudnianie i opóźnianie „oficjalnej lustracji” przez różne ośrodki władzy po 1989 roku.
Użycie terminu Terminem tym często posługują się dziennikarze w odniesieniu do: działalności Antoniego MacierewiczaWywiad z Lechem Kaczyńskim . zablokowania nominacji generalskiej płk Mieczysława Tarnowskiego na skutek ujawnienia materiałów WSI„Donos na ministra” – Dziennik Polski, 10 września 2004., i po umorzeniu śledztwa w sprawie wyciekuRMF FM, 1 października 2005, . ujawnienia 27 kwietnia 2005 przez ówczesnego prezesa IPN, Leona Kieresa, że tajnym współpracownikiem SB był o. Konrad HejmoTrybuna, . działalności dra Tadeusza Witkowskiego w związku ze wskazaniem przez media ks. Michała Czajkowskiego jako współpracownika SB„Dzika lustracja” poza normami prawa, Wydarzenia Polsat, 18 maja 2006, .
Również osoby publiczne używały wielokrotnie tego pojęcia: PolitycyMarek Borowski , Andrzej Aumiller , Platforma Obywatelska , Jan Lityński . Prezes IPN, który zaprotestował przeciwko użyciu tego terminu w odniesieniu do publikacji ujawniających agentów na podstawie materiałów uzyskanych przez pokrzywdzonych Wiceburmistrz Zakopanego Krzysztof Owczarek w odniesieniu do oskarżenia ks. Mirosława DrozdkaPrzegląd prasowy IPN, .. Biskup Tadeusz Pieronek, jako część interpretacji słów Benedykta XVI wypowiedzianych w trakcie pierwszej pielgrzymki do PolskiBp Pieronek: dzika lustracja nie znalazła poparcia papieża, depesza PAP, 25 maja 2006, .. Papież powiedział podczas wizyty w katedrze św. Jana w Warszawie: Trzeba unikać aroganckiej pozy sędziów minionych pokoleń, które żyły w innych czasach i innych okolicznościach. Arcybiskup Tadeusz Gocłowski w odniesieniu do listy księży współpracujących z SB sporządzanej przez ks. Tadeusza Isakowicza-ZaleskiegoAbp Gocłowski: pośpiech ws. lustracji może być krzywdzący, Dziennik, 1 czerwca 2006, .
Jako przykład analogicznych działań, ale bez etykiety dzika lustracja, podaje się: działalność w archiwach MSW tzw. komisji Michnika od 12 kwietnia do 27 czerwca 1990Tygodnik „Wprost”, Nr 1159, 20 lutego 2005, .. zgromadzenie, bez wiedzy Sejmu, danych tajnych współpracowników Służbę Bezpieczeństwa przez szefa Urzędu Ochrony Państwa Andrzeja Milczanowskiego w 1991 – tzw. lista Milczanowskiego.
Przypisy
Kategoria:Lustracja osób pełniących funkcje publiczne Kategoria:1989 w Polsce Kategoria:Polskie slogany i określenia polityczne