Jan Przerębski herbu Nowina (ur. ok. 1519, zm. 12 stycznia 1562 w Łowiczu) – od 1551 podkanclerzy koronny, sekretarz wielki koronny od 1550 rokuUrzędnicy centralni i nadworni Polski XIV-XVIII wieku, Kórnik 1992, s. 146., sekretarz królewski, nominat na biskupstwo chełmskie (którego nigdy nie objął), od 1559 arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski, prepozyt kapituły kolegiackiej w Wieluniu w 1557 rokuSławomir Zabraniak, Z dziejów kapituły kolegiackiej w Wieluniu (XV w. – 1766 r.): prałaci, w: Rocznik Wieluński 12, 2012 s. 22..

Życiorys Syn kasztelana sieradzkiego Jakuba Przerębskiego. Jego wujami byli Stanisław i Samuel Maciejowscy. Studiował najpierw w Krakowie, a później w Padwie.

W roku 1534 był proboszczem w kościele św. Jadwigi w Krakowie. Do roku 1554 był plebanem w Konarach (w ziemi czerskiej, niedaleko Warki). W latach 1551–1558 był sekretarzem króla Zygmunta II Augusta i podkanclerzym koronnym (dzięki protekcji swojego wuja). W 1557 został biskupem chełmskim, którym był do 1558. W 1558 został arcybiskupem gnieźnieńskim, a w roku 1559 został prymasem Polski. Zmarł nieoczekiwanie 12 stycznia 1562 w Łowiczu. Został pochowany w kolegiacie łowickiej.

Był posłem Zygmunta I Starego na sejmik województwa krakowskiego w ProszowicachAndrzej Wyczański, Posłowie Zygmunta I na sejmiki, w: Władza i społeczeństwo XVI i XVII w., Warszawa 1989, s. 195..

W 1548, po śmierci Zygmunta Starego, został wysłany do Wilna, do Zygmunta Augusta, by przedstawił w imieniu panów przebywających na dworze krakowskim sprawę zwołania sejmu potwierdzającego prawa i przywileje szlacheckie.

W 1553 w Wiedniu, razem z Mikołajem Czarnym Radziwiłłem, uzgadniał umowę przedślubną z Katarzyną Habsburżanką. Pertraktacje trwały długo bo Król Zygmunt August zawierając polityczne małżeństwo stawiał wiele warunków.

W 1556, będąc podkanclerzym, odmówił opieczętowania listów przejezdnych dla Bony – był przeciwny jej wyjazdowi z kraju.

W 1559 posłował do Wiednia w sprawie pieniędzy i ruchomości po królowej Bonie, zagarniętych przez dwór hiszpański, kiedy to Filip II obłudnie zgodził się na rozjemstwo prowadzone przez cesarza Ferdynanda I.

W listopadzie 1559 r. został wysłany przez Zygmunta Augusta do Wiednia z propozycją ugody między cesarzem a władcą Siedmiogrodu Janem Zápolyą. Po objęciu rządów arcybiskupich zwołał synody, na których przeprowadził uchwały zmierzające do podniesienia oświaty. Aby skuteczniej walczyć z protestantyzmem polecał zakładanie seminariów oraz troskę o szkoły parafialne i kolegiackie. Pragnął ożywić gorliwość duchowieństwa, pobudzić czujność przeciw nowinkom religijnym. W swojej działalności szczególnie wiele miejsca poświęcał sprawom szerzącej się wówczas reformacji. W 1561 r. przewodził synodowi biskupiemu w Warszawie, który rozpatrywał projekt reformy Kościoła w Polsce.

W Skierniewicach założył szkołę, której absolwenci mogli kontynuować naukę w Akademii Krakowskiej. Do jej prowadzenia sprowadził z Akademii Krakowskiej Benedykta Herbesta – wspaniałego mówcę znającego doskonale grekę i łacinę. Herbest przebywał w Skierniewicach w latach 1559–1560. Zamierzał również powołać szkołę wyższą w Gnieźnie.

Pochowany w kolegiacie Wniebowzięcia NMP i św. Mikołaja w ŁowiczuKrzysztof Rafał Prokop, Nekropolie biskupie w nowożytnej Rzeczypospolitej (XVI–XVIII w.), Kraków-Warszawa 2020, s. 136..

Przypisy

Bibliografia Marceli Kosman, Między tronem a ołtarzem, Poznań, 2000, .

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Krakowskiej Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Padwie Kategoria:Biskupi gnieźnieńscy Kategoria:Biskupi chełmscy (Kościół rzymskokatolicki) Kategoria:Duchowni katoliccy – szlachta I Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie związani z Gnieznem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Konarami (powiat grójecki) Kategoria:Ludzie związani z Łowiczem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani ze Skierniewicami (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Wieluniem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani w bazylice katedralnej Wniebowzięcia NMP i św. Mikołaja w Łowiczu Kategoria:Podkanclerzowie koronni (duchowni) Kategoria:Posłowie królewscy na sejmiki (duchowni) Kategoria:Posłowie królewscy na sejmiki (Zygmunt I Stary) Kategoria:Prepozyci kapituły kolegiackiej Bożego Ciała w Wieluniu Kategoria:Prymasi Polski Jan Przerębski Kategoria:Sekretarze wielcy koronni (duchowni) Kategoria:Senatorowie duchowni I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Zygmunta II Augusta Kategoria:Szlachta Korony Królestwa Polskiego Kategoria:Sekretarze Zygmunta II Augusta Kategoria:Uczestnicy synodu prymacjalnego warszawskiego 1561 Kategoria:Zmarli w 1562