thumb|Siedziba NKN w gmachu przy ul. Poselskiej (1914) thumb|Naczelny Komitet Narodowy w 1914. Siedzą (od lewej): Ludomił German, Konstanty Srokowski, Edmund Zieleniewski, prezes NKN Władysław Leopold Jaworski, Władysław Sikorski, Ignacy Steinhaus. Stoją (od lewej) Rudolf Starzewski, Tadeusz Starzewski, Ludwik Hieronim Morstin, Artur Hausner, Antoni Górski, Zygmunt Marek, Aleksander Lisiewicz thumb|Departament Wojskowy NKN w 1914. W centrum stoi Ignacy Daszyński, w centrum za stołem Władysław Sikorski thumb|Sekretariat Generalny NKN 1915/16 Kraków. W środku Michał Sokolnicki i Leon Wasilewski thumb|Michał Sokolnicki jako sekretarz NKN thumb|Siedziba i biuro werbunkowe Departamentu Wojskowego NKN, Piotrków Trybunalski 1916 thumb|Siedziba NKN w gmachu przy ul. Gołębiej po ogłoszeniu Aktu 5 listopada (1916) Naczelny Komitet Narodowy – reprezentacja polityczna Polaków w Galicji, powstała 16 sierpnia 1914 w Krakowie, w wyniku porozumienia wszystkich polskich środowisk politycznych zaboru austriackiego: konserwatystów, demokratów, narodowych demokratów, postępowców, ludowców i socjalistów. Popierał rozwiązanie sprawy polskiej podczas I wojny światowej w oparciu o Austro-Węgry – był rzecznikiem trializmu, czyli przekształcenia monarchii habsburskiej w trzyczłonowe państwo Austro-Węgry-PolskęWłodzimierz Suleja, Orientacja austro-polska w latach I wojny światowej (do aktu 5 listopada 1916 roku), Wrocław 1992 Repozytorium Uniwersytetu Wrocławskiego – wersja elektroniczna.. Polską część monarchii miano utworzyć z połączenia Galicji z Królestwem Polskim. Na czele NKN stanął Juliusz Leo. Kolejni prezesami organizacji byli Władysław Leopold Jaworski, Leon Biliński.
Historia Pierwszy okres działalności (1914) NKN powstał z inicjatywy konserwatystów krakowskich, jako reprezentacja polityczna wszystkich sił politycznych zaboru austriackiegoMateusz Drozdowski, Naczelny Komitet Narodowy 1914-1918. Polityczne i organizacyjne zaplecze Legionów Polskich, Kraków 2017.. Weszły w skład niego partie skupione w Komisji Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych oraz lwowskim Centralnym Komitecie Narodowym, a także Stronnictwo Postępowo-Demokratyczne i Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”Jerzy Holzer, Jan Molenda, Polska w pierwszej wojnie światowej, Warszawa 1967, s. 363–364., Po powstaniu NKN jego prezesem został prezes Koła Polskiego Juliusz LeoDo Narodu Polskiego! Polacy! W Krakowie, dnia 16 sierpnia 1914. Parlamentarne Koło Polskie, [b.n.s.], Sprawy dotyczące ogólnego kierownictwa zastrzeżone były Komitetowi Wykonawczemu. NKN składał się z 20 członków rzeczywistych i takiej samej liczby ich zastępców. Członkami krakowskiego komitetu byli wówczas: Tadeusz Cieński, Witold Czartoryski, Ignacy Daszyński, Jan Dąbski, Ludomił German, Józef Hudec, Władysław Leopold Jaworski, Józef Neuman, Leon Piniński, Szymon Przybyło, Jan Rozwadowski, Aleksander Skarbek, Konstanty Srokowski, Ignacy Steinhaus, Stanisław Stroński, Hipolit Śliwiński, Zdzisław Tarnowski, Bolesław Wicherkiewicz, Wincenty Witos, Edmund Zieleniewski. Zastępcami członków byli: Tadeusz Kasznica, Andrzej Lubomirski, Zygmunt Marek, Andrzej Średniawski, Władysław Stesłowicz, Artur Hausner, Tadeusz Starzewski, Edmund Riedl, Aleksander Vogel, Franciszek Wójcik, Stanisław Głąbiński, Stanisław Grabski, Roman Krogulski, Józef Sare, Stefan Surzycki, Władysław Sikorski, Stanisław Badeni, Józef Zajchowski, Władysław Długosz, Jan Kanty Federowicz. NKN dzielił się w tym czasie na dwie autonomiczne sekcje: wschodnią z siedzibą we Lwowie i zachodnią z siedzibą w Krakowie. Każda z tych z nich miała sprawować funkcje w pełnym zakresie NKN.
Składy osobowe sekcji Naczelnego Komitetu Narodowego (sierpień 1914)Konstanty Srokowski, N. K. N.: zarys historji Naczelnego Komitetu Narodowego, Kraków 1923, s. 146–147. Sekcja WschodniaSekcja ZachodniaTadeusz Cieński (Centrum Konserwatywne), wiceprezesWładysław Leopold Jaworski (konserwatyści krakowscy), przewodniczący Prezydium SZ NKNAleksander Skarbek (Narodowa Demokracja), kierownik Departamentu WojskowegoIgnacy Daszyński (socjaldemokracja), zastępca przewodniczącego Prezydium SZ NKNArtur Hausner (socjaldemokracja), zastępca kierownika Departamentu WojskowegoWincenty Witos (ludowcy), zastępca przewodniczącego Prezydium SZ NKNLudomił German (demokraci), kierownik Departamentu SkarbowegoKonstanty Srokowski (demokraci), sekretarz generalny Prezydium SZ NKNStanisław Kasznica (Centrum Konserwatywne), kierownik Departamentu OrganizacyjnegoJan Rozwadowski (Narodowa Demokracja), sekretarz generalny Prezydium SZ NKNks. Witold Czartoryski (Centrum Konserwatywne)Władysław Sikorski (postępowi demokraci), szef Departamentu WojskowegoJózef Hudec (socjaldemokracja)Stefan Surzycki (centrum Konserwatywne), zastępca szefa Departamentu WojskowegoJózef Neumann (stronnictwo mieszczańskie lwowskie)Stanisław Stroński (Centrum Konserwatywne), szef Departamentu Organizacyjnegohr. Leon Jan Piniński (konserwatyści podolscy)Zygmunt Marek (socjaliści), zastępca szefa Departamentu OrganizacyjnegoHipolit Śliwiński (postępowi demokraci)Tadeusz Starzewski (konserwatyści krakowscy), szef Departamentu Skarbowegoks. Andrzej Lubomirski (konserwatyści podolscy)Jan Kanty Federowicz (demokraci), zastępca szefa Departamentu SkarbowegoWładysław Stesłowicz (demokraci)Jan Dąbski (ludowcy, PSL „Piast”)Edmund Riedl (stronnictwo mieszczańskie lwowskie)Szymon Przybyło (ludowcy, PSL-Lewica)Aleksander Vogel (konserwatyści podolscy)Ignacy Steinhaus (konserwatyści krakowscy)Stanisław Głąbiński (Narodowa Demokracja)Zdzisław Tarnowski (konserwatyści krakowscy)Stanisław Grabski (Narodowa Demokracja)Bolesław Wicherkiewicz (Chrześcijańska Demokracja)hr. Stanisław Badeni (konserwatyści krakowscy)Andrzej Średniawski (ludowcy, PSL „Piast”)ks. Józef Zajchowski (Chrześcijańska Demokracja)Tadeusz Starzewski (konserwatyści krakowscy)Franciszek Wójcik (ludowcy, PSL-Lewica)Roman Krogulski (demokraci)Józef Sare (demokraci)Stefan Surzycki (Centrum Konserwatywne)Władysław Długosz (ludowcy, PSL „Piast”) Po utworzeniu NKN Józef Piłsudski, 5 września 1914, utworzył działająca na terenie Królestwa Polskiego krótkotrwałą Polską Organizację Narodową, która w grudniu 1914 weszła w skład krakowskiego komitetuJerzy Z. Pająk, Z dziejów Polskiej Organizacji Narodowej (wrzesień – grudzień 1914), „Kieleckie Studia Historyczne”, t. 14, 1996, s. 97–117.. Po zajęciu przez Rosjan Lwowa i w obliczu klęski armii austro-węgierskiej NKN opuścili galicyjscy działacze reprezentujący nurt endecki na czele ze Stanisławem Grabskim. Politycy ci od początku wojny zgodnie z wytycznymi lidera Narodowej Demokracji Romana Dmowskiego orientowali się na Rosję, a pretekstem do wystąpienia z NKN dla nich stał się charakter przysięgi składanej przez Legiony, zbyt mało jak twierdzili akcentujący polski, narodowy charakter wojskaJan Molenda, Piłsudczycy a narodowi demokraci 1908-1918, Warszawa 1980.. Po likwidacji sekcji wschodniej sekcja zachodnia przejęła całokształt prac Naczelnego Komitetu Narodowego.
Rozbudowa działalności i struktur NKN (1915-1917) W tym okresie ukształtował się ostateczny kształt polityczny i organizacyjny krakowskiego komitetu. Na jego czele stał od 22 listopada 1914 r. jako prezes Władysław Leopold Jaworski. Członkami NKN byli wówczas: Klaudiusz Angerman, Stanisław Badeni, Władysław Czaykowski, Ignacy Daszyński, Jan Dąbski, Herman Diamand, Władysław Długosz, Stanisław Downarowicz, Jan Kanty Federowicz, Ludomił German, Artur Hausner (wyjechał do USA), Jan Hupka, Władysław Leopold Jaworski, Tadeusz Kasznica, Roman Krogulski, Zygmunt Marek, Jędrzej Moraczewski, Józef Neuman, Leon Piniński, Szymon Przybyło, Edmund Riedl, Józef Sare, Władysław Sikorski, Zdzisław Słuszkiewicz, Michał Sokolnicki, Konstanty Srokowski, Ignacy Steinhaus, Tadeusz Starzewski, Rudolf Starzewski, Władysław Stesłowicz, Hipolit Śliwiński, Andrzej Średniawski, Zdzisław Tarnowski, Wacław Tokarz, Antoni Wereszczyński, Bolesław Wicherkiewicz, Wincenty Witos, Franciszek Wójcik, Józef Zajchowski, Jan Zarański, Edmund Zieleniewski. Ponadto zasiadali w nim jako reprezentanci Polaków w Ameryce: Aleksander Dębski i Aleksander Lisiewicz, reprezentanci Śląska Cieszyńskiego: Henryk Kłuszyński i Tadeusz Reger oraz przedstawicielka Ligi Kobiet Galicji i Śląska – Zofia Moraczewska.
Po odbiciu przez armię austro-węgierską większości terenów Galicji, a także zajęcia przez wojska państw centralnych Królestwa Polskiego nastąpiła znacząca rozbudowa struktur organizacyjnych Naczelnego Komitetu NarodowegoJerzy Z, Pająk, Od autonomii do niepodległości. Kształtowanie się postaw politycznych i narodowych społeczeństwa Galicji w warunkach Wielkiej Wojny 1914-1918, Kielce 2012, s. 170–173.. Do najważniejszych agend centralnych NKN w październiku 1915 r. należały:
Sekretariat Generalny (kierowany przez Michała Sokolnickiego i Konstantego Srokowskiego) któremu podlegały Biura Prezydialne w Wiedniu i Krakowie (szef biura Władysław Michałowski), Biuro Prac Ekonomicznych (Zofia Daszyńska-Golińska), Instytut popierania nauk ekonomiczno-administracyjnych (Adam Krzyżanowski), Wiedeńskie Biuro Prasowe (Adolf Inlender) – wydawało czasopismo „Polen”, Wiedeński Komisariat NKN (prezes Alfred Zgórski), Delegacja NKN we Lwowie (prezes Aleksander Lisiewicz), Delegacja NKN do Królestwa Polskiego (przewodniczący Maksymilian Walicki) – wydawała „Gazetę Polską”Naczelny Komitet Narodowy i jego współpracownicy (1914-1915), Kraków 1915 Crispa – wersja elektroniczna..
Departament Wojskowy kolejno w Cieszynie, Sławkowie i Piotrkowie (szef – Władysław Sikorski), podlegały mu Prezydium (zastępca szefa DW – Stanisław Downarowicz), Kancelaria (Alfred Biłyk), oddział kasowy (Joachim Sołtys), oddział techniczny (Franciszek Hilchen), Centralne Biuro Werbunkowe (kierownik – Piotr Gorecki) – podlegały mu placówki werbunkowe (w: Biłgoraju, Busku, Dąbrowie, Iłży, Janowie, Jędrzejowie, Kielcach, Końskich, Kozienicach, Krasnymstawie, Lubartowie, Lublinie, Miechowie, Olkuszu, Opatowie, Opocznie, Pińczowie, Piotrkowie, Puławach: Radomiu, Radomsku, Sandomierzu: Włoszczowie, Zamościu), Centralne biuro poborowe (Józef Okołowicz), Drukarnia DW (Kazimierz Głuchowski), Wydawnictwa Wojskowe (Stanisław Stachiewicz), Biuro zasiłkowe (Henryk Eile), Biuro Prasowe (Stanisław Kot), Oddział Sanitarny DW (szef – Bolesław Wicherkiewicz), Delegacje DW NKN w Wiedniu, Krakowie, Oświęcimiu i Lwowie oraz Delegaci DW NKN (w Białej, Brnie, Brzesku, Bochni, Brzesku, Cieszynie, Dąbrowie, Chrzanowie, Gorlicach, Grybowie, Jaworznie, Kalwarii, Kętach, Krośnie, Krzeszowicach, Limanowej, Mielcu, Myślenicach, Nisku, Nowym Sączu, Nowym Targu, Oświęcimiu, Pilźnie, Suchej, Tarnobrzegu, Tarnowie, Wadowicach, Wieliczce, Zakopanem i Żywcu), Biuro Legionów Polskich w Warszawie (Alojzy Przeździecki). Od 1915 do maja 1917 działało przy ul. Szczyglej 12 w Warszawie kierowane przez Tytusa Filipowicza tajne biuro prasowo-informacyjne NKN przy przedstawicielu austro-węgierskiego płk. Josefie von Paiciu, podległe Prezydium i Departamentowi Wojskowemu NKN.