Arcymistrz – tytuł nadawany szachistom przez Międzynarodową Federację Szachową (FIDE) za wyniki sportowe. Wyróżniony szachista ma prawo dożywotnio posługiwać się tym tytułem. Na oznaczenie tytułu używa się polskiego skrótu am lub międzynarodowego GM (ang. grandmaster).
Zasady nadawania tytułu W większości opracowań powielone jest stwierdzenie, że w 1914 roku car Rosji Mikołaj II, chcąc uhonorować najsilniejszych szachistów świata uczestniczących w turnieju w Petersburgu, nazwał ich arcymistrzami. Tego zaszczytu mieli dostąpić: Emanuel Lasker, Jose Raul Capablanca, Aleksandr Alechin, Siegbert Tarrasch i Frank Marshall. Najwcześniejsza znana opublikowana wzmianka o takim wydarzeniu pochodzi jednak z roku 1940, a argumenty za jego prawdziwością są dalece niewystarczające. Wiadomo natomiast, że arcymistrzami nazywano wybitnych szachistów już wcześniej. Systematycznie określano tak zwycięzców wielkich zawodów międzynarodowych, począwszy od turnieju w Ostendzie w roku 1907 (termin w tym znaczeniu pochodził oryginalnie z języka niemieckiego: Groẞmeister).
W 1950 roku FIDE unormowała zasady przyznawania tytułu arcymistrza i nadała tytuły najwybitniejszym szachistom za bieżące i wcześniejsze osiągnięcia. Zaszczytu tego dostąpiło wówczas 27 szachistów:
najlepsi w tym okresie na świecie: mistrz świata Michaił Botwinnik oraz Izaak Bolesławski, Igor Bondarewski, Dawid Bronstein, Max Euwe, Reuben Fine, Salomon Flohr, Paul Keres, Aleksandr Kotow, Andor Lilienthal, Miguel Najdorf, Samuel Reshevsky, Wasilij Smysłow, Gideon Stahlberg i László Szabó, za wcześniejsze osiągnięcia: Ossip Bernstein, Oldrich Duras, Ernst Grünfeld, Borislav Kostić, Grigorij Lewenfisz, Géza Maróczy, Jacques Mieses, Wiaczesław Ragozin, Akiba Rubinstein, Friedrich Sämisch, Ksawery Tartakower i Milan Vidmar.
Tytuły arcymistrzyń kobiecych po raz pierwszy nadano w 1976 roku. Otrzymało je wówczas 12 szachistek: Nana Aleksandria, Jelizawieta Bykowa, Nona Gaprindaszwili, Natalia Konoplewa, Walentyna Kozłowska, Ałła Kusznir, Milunka Lazarević, Irina Lewitina, Olga Rubcowa, Ludmiła Rudenko, Marta Szul i Tatiana Zatułowska.
Obecnie tytuł jest nadawany, gdy szachista w określonym czasie osiągnął trzy wartościowe rezultaty (tzw. normy) w turniejach międzynarodowych z udziałem arcymistrzów. Tytuł może być również przyznany za inne wybitne osiągnięcia, na przykład za zakwalifikowanie się do turnieju lub meczu pretendentów albo za zdobycie tytułu mistrza świata juniorów. Poza tytułem arcymistrza FIDE przyznaje również mniej prestiżowe tytuły mistrza międzynarodowego, mistrza FIDE i kandydata na mistrza FIDE oraz analogiczne tytuły kobiece: arcymistrzyni, mistrzyni międzynarodowej, mistrzyni FIDE i kandydatki na mistrzynię FIDE. Kobiety mogą również zdobywać – na takich samych zasadach jak mężczyźni – tytuły arcymistrza i mistrza międzynarodowego. Międzynarodowa Federacja Szachowa przyznaje również tytuł arcymistrza zawodniczce, która zdobyła tytuł mistrzyni świata.
W 1959 Bobby Fischer, w wieku piętnastu lat (mając dokładnie 15 lat, 6 miesięcy i 1 dzień), otrzymał tytuł arcymistrzowski za zakwalifikowanie się do turnieju pretendentów. Od tego czasu kilkanaścioro młodych szachistów zostało arcymistrzami w jeszcze młodszym wieku, między innymi najsilniejsza szachistka świata, wówczas piętnastoletnia, Judit Polgár (15-4-28) i ukraiński junior Siergiej Kariakin, który w 2002 został arcymistrzem, mając dwanaście lat (12-7-0).
Najmłodsi arcymistrzowie thumb|Siergiej Kariakin – jeden z trzech szachistów, którzy tytuł arcymistrza zdobyli przed ukończeniem 13 roku życia thumb|Hou Yifan – najwyżej sklasyfikowana kobieta, która tytuł arcymistrzyni otrzymała przed ukończeniem 15 roku życia Lista obejmuje zawodników, którzy zdobyli tytuł arcymistrza w wieku poniżej 15 lat. stan na dzień 04.08.2021
Lp.PaństwoZawodnikData urodzeniaWiek w dniu zdobyciaostatniej normy *Rok nadaniatytułu1 Stany ZjednoczoneAbhimanyu Mishra5 lutego 200912 - 4 - 252021 2 Rosja 12 – 7 – 0 2002 3 Indie 12 – 7 – 17 2019 4 Indie 13 – 4 – 22 2006 5 Norwegia 13 – 4 – 27 2004 6 Chiny Wei Yi 13 – 8 – 23 2013 7 Chiny Bu Xiangzhi 13 – 10 – 13 1999 8 Stany Zjednoczone 13 – 10 – 27 2014 9 Węgry 13 – 11 – 15 2010 10 Azerbejdżan 14 – 0 – 14 2001 11 Ukraina 14 – 0 – 17 1997 12 Filipiny 14 – 1 – 28 2007 13 Francja 14 – 2 – 0 1997 14 Peru 14 – 2 – 0 2010 15 Ukraina 14 – 3 – 2 2010 16 Francja 14 – 4 – 0 2005 17 Węgry 14 – 4 – 22 1994 18 Chiny Hou Yifan 14 – 6 – 2 2008 19 Rosja 14 – 7 – 2 2009 20 Ukraina 14 – 7 – 12 200421 Rumunia8 października 200114 – 7 – 272016 22 Polska Dariusz Świercz 14 – 7 – 29 2009 23 Wietnam Nguyễn Ngọc Trường Sơn 14 – 10 – 0 2004 24 Rosja 14 – 11 – 14 2011 25 Stany Zjednoczone 14 – 11 – 16 2010 26 Włochy 14 – 11 – 20 2007 27 Armenia 14 – 11 – ? 2009 * Wiek w dniu zdobycia ostatniej normy (lata – miesiące – dni), jeśli w dniu tym zawodnik był uprawniony do otrzymania tytułu arcymistrza (czyli miał ranking minimum 2500 punktów aktualnie lub w przeszłości albo jego ranking spełniał ten warunek „wirtualnie”).
Przypisy
Zobacz też mistrz międzynarodowy polscy arcymistrzowie szachowi amerykańscy arcymistrzowie szachowi afrykańscy arcymistrzowie szachowi
Bibliografia ChessBase World's Youngest GM – GM Wesley So, age 14 Grandmaster Hou Yifan Richárd Rapport – grandmaster at thirteen GM title for Illya Nyzhnyk in Groningen Chess prodigies and mini-grandmasters revisited Daniil Dubov, grandmaster at fourteen Jan-Krzysztof Duda: 15-year-old gains GM title Profile of a Prodigy: Samuel Sevian
Linki zewnętrzne
Przepisy dotyczące nadawania tytułów międzynarodowych na stronie Polskiego Związku Szachowego
Lista szachistów i szachistek z tytułem arcymistrza na aktualnej liście rankingowej Lista szachistek z tytułem arcymistrzyni na aktualnej liście rankingowej ‘A GM is a GM’? – FIDE title devaluation
Kategoria:Tytuły szachowe