Józef Zabiełło herbu Topór (ur. ?, zm. 9 maja 1794 w Warszawie) – generał lejtnant wojsk litewskich, hetman polny litewski od 1793, łowczy wielki litewski od 1775, 1782–1784 konsyliarz Rady Nieustającej, poseł Księstwa Żmudzkiego na Sejm Czteroletni w 1788 rokuKalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792...., Warszawa 1791, s. 320., zastępca marszałka, a potem marszałek konfederacji targowickiej na Litwie, członek konfederacji grodzieńskiej 1793 rokuVolumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 54., kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys Syn Antoniego Zabiełły i Zofii z Niemirowiczów-Szczyttów, córki kasztelana mścisławskiego Józefa. Brat Szymona i Michała. Szwagier Teodora Laskarysa.
Spokrewniony z Kossakowskimi i Prozorami (Józefem, Karolem. Ignacym Kajetanem). Przez żonę, Mariannę Sobolewską (córkę Macieja)T.Żychliński, Złota Księga Szlachty Polskiej, Rocznik IV, Niemirowiczowie-Szczyttowie h. Jastrzębiec, Poznań 1882, s. 363–364., spokrewniony ze Stanisławem Augustem Poniatowskim – jego podkomorzy i ulubiony szambelan. Starosta teleszowski. Jurgietelnik Rosji i działacz stronnictwa prorosyjskiego na Litwie.
W 1764 roku podpisał elekcję Stanisława Augusta PoniatowskiegoElektorów poczet, którzy niegdyś głosowali na elektorów Jana Kazimierza roku 1648, Jana III. roku 1674, Augusta II. roku 1697, i Stanisława Augusta roku 1764, najjaśniejszych Królów Polskich, Wielkich Książąt Litewskich, i.t.d. / ułożył i wydał Oswald Zaprzaniec z Siemuszowej Pietruski, Lwów 1845, s. 418.. Szef regimentu konnego w brygadzie gen. L. Trokina. Członek Departamentu Policji Cudzoziemskich Rady Nieustającej w 1783 rokuKolęda warszawska na rok przybyszowy 1783, Warszawa 1783, [b.n.s.]. Podpisał Konstytucję 3 majaVolumina Legum t. IX, Kraków 1889, s. 225.. Figurował na liście posłów i senatorów posła rosyjskiego Jakowa Bułhakowa w 1792 roku, która zawierała zestawienie osób, na które Rosjanie mogą liczyć przy rekonfederacji i obaleniu dzieła 3 majaŁukasz Kądziela, Między zdradą a służbą Rzeczypospolitej. Fryderyk Moszyński w latach 1792–1793, Warszawa 1993, s. 46, Сборник Русского исторического общества, t. 47,Petersburg 1885, s. 272..
W wojnie polsko-rosyjskiej 1792 wziął udział pod rozkazami brata Michała. Improwizowany generał major wykazał całkowitą nieudolność i brak elementarnej wiedzy wojskowej, a nawet podejrzewany był o zdradę. Po wkroczeniu Rosjan natychmiast przystąpił do targowiczan, awansował na generała lejtnanta. Był konsyliarzem Księstwa Żmudzkiego w konfederacji generalnej Wielkiego Księstwa Litewskiego w konfederacji targowickiej w 1792 rokuKorrespondent Warszawski Donoszący Wiadomości Kraiowe y Zagraniczne. 1792, no 40 + dod., s. 347., został zastępcą marszałka na Litwie. Na żądanie posła rosyjskiego Jakoba Sieversa awansował na marszałka konfederacji. W nagrodę 15 czerwca 1793 dostał buławę mniejszą litewską (hetman polny litewski), członka wskrzeszonej Rady Nieustającej. Poseł na sejm grodzieński 1793 roku z powiatu grodzieńskiegoDmitrij Ivanovič Ilovajskij, Sejm Grodzieński roku 1793: Ostatni Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Poznań 1872, s. 343.. Na sejmie grodzieńskim w 1793 roku został mianowany przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego członkiem deputacji do traktowania z posłem rosyjskim Jakobem SieversemVolumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 11–23.. 22 lipca 1793 roku podpisał traktat cesji przez Rzeczpospolitą ziem zagarniętych przez Rosję a 25 września cesji ziem zagarniętych przez Prusy w II rozbiorze PolskiVolumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 23, 36.. Realizował opracowany przez hetmana Sz. Kossakowskiego program likwidacji wojska narodowego, redukował jego jednostki i wcielał do wojska rosyjskiego. Po zwycięstwie insurekcji warszawskiej, przejęto papiery ambasady rosyjskiej, wskazujące, że Zabiełło pobierał stałą pensję od Rosjan.
9 maja został razem z trzema innymi osobami przekazany przez Radę Zastępczą Tymczasową pod jurysdykcję Sądu Kryminalnego Księstwa Mazowieckiego, który po kilku godzinach wydał wyrok śmierci przez powieszenie z natychmiastowym wykonaniem. Wraz z hetmanem wielkim koronnym Piotrem Ożarowskim i marszałkiem Rady Nieustającej Józefem Ankwiczem został powieszony przed ratuszem na Rynku Starego Miasta. Tego samego dnia wieczorem został pochowany na polu pod Nalewkami.
W 1777 roku został kawalerem Orderu Świętego StanisławaZbigniew Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006 s. 184.. Odznaczony Orderem Orła BiałegoKawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 235..
Po jego śmierci jego żona, Marianna wyszła za mąż za Ludwika Gutakowskiego, a jedyny jego syn Henryk Kazimierz, poślubił swoją siostrę cioteczną Gabrielę GutakowskąT. Żychliński, Złota księga szlachty polskiej, Rocznik X, Zabiełłowie h. Topór i Lis..
Przypisy
Linki zewnętrzne Józef Zabiełło – publikacje w bibliotece Polona
Kategoria:Członkowie deputacji Sejmu Grodzieńskiego 1793 do traktowania z posłem rosyjskim Kategoria:Elektorzy Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Generałowie lejtnanci armii Wielkiego Księstwa Litewskiego Kategoria:Hetmani polni litewscy Kategoria:Konfederaci grodzieńscy (1793)] Kategoria:Konsyliarze Departamentu Policji Rady Nieustającej Kategoria:Konsyliarze konfederacji targowickiej (Księstwo Żmudzkie) Kategoria:Łowczowie wielcy litewscy Kategoria:Marszałkowie konfederacji generalnych litewskich Kategoria:Marszałkowie konfederacji targowickiej Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Świętokrzyskim w Warszawie Kategoria:Posłowie Sejmu Czteroletniego (1788–1792) Kategoria:Posłowie na Sejm Grodzieński 1793 Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (Księstwo Żmudzkie) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (powiat grodzieński) Kategoria:Senatorowie – uczestnicy Sejmu Grodzieńskiego 1793 Kategoria:Straceni przez powieszenie Kategoria:Straceni przez władze powstania kościuszkowskiego Kategoria:Sygnatariusze Konstytucji 3 maja Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-pruskiego II rozbioru Polski Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-rosyjskiego II rozbioru Polski Kategoria:Szambelanowie Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-rosyjskiej 1792 Kategoria:Urodzeni w XVIII wieku Kategoria:Więźniowie władz powstania kościuszkowskiego Józef Zabiełło Kategoria:Zmarli w 1794