Koń freiberski, freiberger () – jedyna rasa rodzima lekkiego zimnokrwistego konia domowego wywodząca się z terenów górskich Szwajcarii. Ich obszarem pochodzenia jest płaskowyż Freiberg na terenie Jury. Rasa bywa określana również mianem „rasy jury” lub franche-comté. Konie tej rasy uznawane są za najlżejsze spośród europejskich koni zimnokrwistych i do dziś znajdują zastosowanie w siłach zbrojnych Szwajcarii.

Opis Freiberger jest małym koniem roboczym średniego wzrostu, zaliczanym do lekkich lub średniociężkich koni zimnokrwistych i do dziś znajduje zastosowanie w pracach rolnych oraz leśnych. Wyróżniają się spokojnym, łagodnym usposobieniem, znaczną odpornością oraz niewielkimi wymaganiami hodowlanymi. Jest to koń zrównoważony, a zarazem bardzo żywy. Jest wytrwały, niewymagający pod względem żywienia, odporny (cierpliwie znosi niekorzystne warunki) i długowieczny. Z natury konie freiberskie są pewne w ruchu, spokojne w temperamencie i łatwe w użytkowaniu.

Historia Od stuleci były hodowane w górskich regionach Szwajcarii. Najstarsza znana wzmianka o tych koniach, których nazwa wywodzi się od płaskowyżu Freiberg, położonego na zachodnim krańcu Jury Szwajcarskiej, pochodzi z 1315 roku. Rasa ta została ukształtowana w warunkach górskich, co wpłynęło na jej cechy użytkowe. Przez wiele pokoleń stanowiły podstawę taborów jucznych , a jednocześnie były szeroko wykorzystywane w niewielkich gospodarstwach górskich.

Rasa powstała w wyniku krzyżowania miejscowego konia z regionu Berneńskiej Jury z końmi rasowymi. Już od połowy XIX wieku na ukształtowanie konia freiberskiego istotny wpływ miały przede wszystkim konie angielskiej pełnej krwi, konie anglonormańskie, a także konie ardeńskie i arabskie, jak również hackney. W XIX wieku w hodowli stosowano krzyżowania z różnymi rasami zimnokrwistymi. Hodowla w czystości rasy tego konia prowadzona jest od około 1900 roku. Pod względem hodowlanym koń freiberski, podobnie jak einsiedler, pozostaje silnie ukształtowany przez wpływy normandzkie. W obrębie rasy wykształciły się dwa zasadnicze typy: masywniejszy, cięższy, o silniejszym umięśnieniu, oraz lżejszy, bardziej szlachetny.

Znaczna część współczesnej populacji wywodzi się od ogiera Vaillant, urodzonego w 1891 roku, łączącego krew norfolk roadstera, koni anglo-normandzkich i angielskich hunterów. Vaillant był prawnukiem ogiera Leo I, angielskiego półkrwi typu hunter, w którego rodowodzie występowała domieszka krwi . Leo I został sprowadzony do Szwajcarii w 1865 roku. Klacz Poulette, babka Vaillanta zarówno w linii ojcowskiej, jak i matczynej, miała pochodzenie pełnej krwi angielskiej oraz anglo-normandzkie. Drugą istotną linię hodowlaną zapoczątkował ogier Imprévu, anglo-norman importowany w 1889 roku, którego prawnuk Chasseur odegrał znaczącą rolę w dalszym rozwoju rasy.

Początkowo konie te wykorzystywano w oddziałach strzelców górskich , a ich pewny, stabilny chód zyskał szczególne uznanie. Późniejsze krzyżowania z końmi francuskimi, angielskimi i belgijskimi nie miały trwałego wpływu na typ rasy. Dopiero po II wojnie światowej pojawiła się nowa linia krwi, reprezentowana przez ogiera Urus, niosącemu domieszkę krwi normandzkiej. Po 1950 roku zmodyfikowano typ użytkowy koni o masie ciała wynoszącej zwykle od 550 do 650 kg, krzyżując je z ogierami pochodzącymi ze Szwecji i Francji. Zabiegi te miały na celu uzyskanie wszechstronnego konia nadającego się zarówno do jazdy wierzchem, jak i do zaprzęgu. Od tego czasu krzyżowania wsteczne są ściśle kontrolowane i powrócono do hodowli czystorasowej. W hodowli najczęściej stosuje się ogiery anglo-normandzkie, sporadycznie dopuszczano także użycie ogierów arabskich.

Pokrój Freibergery cechują się krępą, mocną sylwetką, średnim wzrostem oraz relatywnie krótką szyją i kończynami. Przedstawiciele tej rasy osiągają masę ciała zazwyczaj od 550 do 650 kilogramów. Dorosłe osobniki osiągają przeciętnie około 150 – 152 cm wysokości w kłębie, a dopuszcza się wzrost do 162 cm. Niektórzy autorzy () podają wysokośc w przedziale od 145 do 155 cm.

sylwetka Cechuje go zwarta, harmonijna sylwetka, mocna budowa ciała z dobrze ukształtowanymi kończynami i kopytami. głowa Głowa jest raczej ciężka, choć niezbyt duża, ma przeciętne proporcje i prosty profil z wyraźnie zaznaczonymi liniami szczęk i szerokim czołem. Osadzona jest na stosunkowo krótkiej, dobrze umięśnionej szyi, zwykle łukowato wygiętej, która bywa oceniana jako słabiej ukształtowana. kłoda Do cech typowych należą także wyraźny kłąb oraz prosty, mocny grzbiet. Łopatki są silnie rozwinięte i mają prawidłowe nachylenie, a klatka piersiowa jest głęboka, z dobrze wysklepionymi żebrami. Zad jest mocny, nieznacznie ścięty.

Kończyny Kończyny pozostają raczej krótkie, suche i prawidłowo zbudowane i solidne, zakończone twardymi i wytrzymałymi kopytami. Dawniej pęciny wykazywały niewielką tendencję do nadmiernej miękkości, jednak nowoczesna selekcja hodowlana w dużym stopniu wyeliminowała tę cechę.

Ruch oceniany jest jako poprawny, z wykrokiem średniej długości.

Umaszczenie Najczęściej spotykane są maści kasztanowata oraz gniada, rzadziej kara. Niektórzy autorzy () podkrślają, że umaszczenie występuje wyłącznie w odcieniach gniadej lub kasztanowatej.

Użytkowanie Współcześnie freibergery używane są jako koń wszechstronny, głównie w rolnictwie oraz rekreacji. Mogą być użytkowane zarówno jako konie wierzchowe (turystyka konna, jazda westernowa, sporadycznie skoki, niższe klasy w ujeżdżeniu, woltyżerka), jak i koń pociągowy w zaprzęgu oraz koń roboczy wykorzystywany w leśnictwie.

Należy do ras górskich, które z natury cechują się dużą pewnością chodu i wytrzymałością, dzięki czemu dobrze radzą sobie w terenie pagórkowatym i górskim.

Dodatkowo zyskały uznanie jako konie wykorzystywane w hipoterapii, sporcie osób z niepełnosprawnościami oraz w woltyżerce. W kraju pochodzenia utrzymywane są również jako konie sportowe oraz rzeźne.

Hodowle Freiberger jest rasą konia wyhodowaną w w Avenches w Szwajcarii, gdzie do dziś jest to główny ośrodek hodowli. Jej ukształtowanie nastąpiło, gdy do hodowli wykorzystano przede wszystkim linie koni zimnokrwistych. W procesie doskonalenia rasy stosowano również ogiery importowane, zwłaszcza pochodzenia normandzkiego oraz anglo-normandzkiego. W Avenches utrzymywano ponadto ogiery ras gorącokrwistych, w tym hanowerskie oraz szwedzkie gorącokrwiste, które miały wpływ na dalszy rozwój hodowlany freibergera.

Dzięki sprężystemu, wyniosłemu ruchowi zainteresowanie końmi rasy Freiberger w ostatnich latach systematycznie wzrasta. Populacja obejmuje około 300 klaczy hodowlanych i blisko 100 ogierów wpisanych do ksiąg stadnych, przy czym część źrebiąt kierowana jest na ubój. W obrębie rasy wyróżnia się typ lżejszy i cięższy.

Wraz ze wzrostem zainteresowania rekreacją i sportem jeździeckim współczesna hodowla koncentruje się głównie na typie lżejszym, jednak znaczenie starszego, cięższego typu freibergera pozostaje istotne, co znalazło odzwierciedlenie w zaliczaniu rasy do koni typu ciężkiego. W ostatnich latach, w celu poprawy cech użytkowych pod wierzch, do hodowli wprowadzono krew szwedzkiego konia gorącokrwistego Aladina oraz polskiego araba czystej krwi Doktrynera.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Konie zimnokrwiste Kategoria:Szwajcaria