thumb|240px|Grób Żuławskiego na cmentarzu Powązkowskim (2008)
Juliusz Żuławski (ur. 7 października 1910 w Zakopanem, zm. 10 stycznia 1999 w Warszawie) – polski poeta, prozaik, tłumacz poezji anglojęzycznej, w latach 1978–1983 i 1988–1991 prezes Polskiego PEN Clubu.
Życiorys Urodził się w Zakopanem, w rodzinie Jerzego i Kazimiery z Hannickich. Brat Marka, malarza, i Wawrzyńca, taternika i alpinisty, kompozytora i krytyka muzycznego, brat stryjeczny Mirosława Żuławskiego, prozaika i scenarzysty filmowego.
Naukę rozpoczął w gimnazjum w Zakopanem. Od 1921 uczęszczał do Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Toruniu. Rok szkolny 1925/26 spędził u rodziny w Krośnie. Jesienią 1926 zamieszkał w Warszawie. W 1928–1929 przebywał okresowo na Helu, gdzie pracował jako nadzorca budowlany przy budowie kolonii rybackiej, w sezonie letnim 1930 nadzorował budowy w Wielgłowach i Swarożynie w okolicach Tczewa. W lutym 1931 zdał eksternistycznie egzamin maturalny w Gimnazjum im. Tadeusza Czackiego w Warszawie. Od września 1931 do września 1932 odbywał służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Saperów w Modlinie. W 1932 podjął na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej studia, których nie ukończył. Od kwietnia 1933 do maja 1934 pracował jako urzędnik (referent do spraw inwentarza) w warszawskiej centrali Polskiej Kasy OszczędnościMaria Kotowska-Kachel, Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku - Żuławski Juliusz pisarzeibadacze.ibl.edu.pl [dostęp 2025-07-04]..
W latach 1936–1939 przebywał w Wielkiej Brytanii jako korespondent czasopism „Odnowa” i „Droga”. Walczył w kampanii wrześniowej. Wzięty do niewoli, do 1945 roku był więźniem niemieckich oflagów. Współorganizował jeniecki teatr obozowy, dla którego pisał sztuki.
Po wojnie, w latach 1945–1949 pracował w redakcji tygodnika „Kuźnica” w Łodzi. Od 1949 mieszkał w Warszawie. W latach 1950–1951 był redaktorem tygodnika „Nowa Kultura”, a w latach 1951–1957 miesięcznika „Twórczość”.
W latach 1959–1968 pełnił funkcję przewodniczącego sekcji literackiej Stowarzyszenia Autorów „ZAiKS”. W 1966 został członkiem zarządu Polskiego PEN Clubu, którego od 1972 był wiceprezesem, w latach 1978–1983 i 1988–1991 prezesem, w latach 1991–1999 prezesem honorowym. W 1992 został członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W 1974 został członkiem korespondentem londyńskiego towarzystwa The Byron Society.
W 1976 podpisał Memoriał 101, wyrażający protest przeciw projektowanym zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. 20 sierpnia 1980 podpisał apel 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikamiApel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s]). Był członkiem powstałego w grudniu 1988 Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie.
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera R-4-21).
Twórczość literacka Debiutował w 1933 roku na łamach miesięcznika „Droga” poematem Marcin i opowiadaniem Morze.
Tworzył lirykę refleksyjną i wspomnieniową (Pole widzenia 1948), prozę psychologiczną (Wyprawa o zmierzchu 1936, Czas przeszły niedokonany 1962), opowieści biograficzne (Byron nieupozowany 1964).
Opublikował też kilka artykułów na tematy taternickie i o ratownictwie górskim, nie tylko w czasopismach fachowych. W zbiorze zatytułowanym Czas przeszły niedokonany umieścił kilka opowiadań tatrzańskich.
W latach 1987–1988 współpracował z kwartalnikiem religijno-społecznym „Znaki Czasu” (tu cykl esejów pt. Przydługa teraźniejszość).
Ważniejsze dzieła Wyprawa o zmierzchu (1936) Cień Alcybiadesa (Neubrandenburg, 1943) Pole widzenia (1948) Skrzydło Dedala (1949) Wiersze z notatnika (1957) Czas przeszły niedokonany (1962) Byron nieupozowany (1964) Wielka podróż Walta Whitmana (1971) Kartki z drogi (1975) Z domu (1978) Czas odzyskany (1982) Przydługa teraźniejszość (1992)
Przekłady
Juliusz Żuławski był jednym z najważniejszych polskich tłumaczy po drugiej wojnie światowej. Przekładał przede wszystkim poezję angielską i amerykańską. Największą jego zasługą jest zapewne spopularyzowanie w Polsce poezji Roberta Browninga, który wcześniej był niemal nieznany z uwagi na niewielką liczbę, znaczne rozproszenie i niedostępność przekładów.
John Gay – Opera żebracza Henry Wadsworth Longfellow – Wybór poezji Robert Lowell – Chwała sztandaru: tryptyk sceniczny. Endecott i krzyż czerwony. Mój kuzyn, major Molineux. Benito Cereno John Webster – Niewinna diablica John Keats – Wiersze wybrane Robert Browning, Poezje wybrane Wspinaczka Uprawiał taternictwo. Między innymi z bratem Wawrzyńcem dokonał szeregu ciekawych pierwszych wejść nowymi drogami wspinaczkowymi, jak choćby środkiem północno-zachodniej ściany Mnicha (towarzyszył im wówczas Tadeusz Orłowski). Wspinał się także w innych górach Europy: Alpach, Pirenejach i w Górach Kambryjskich.
Ordery i odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1995) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1974) Odznaka Honorowa ZAiKS-u (1988)
Nagrody i wyróżnienia
Nagroda Polskiego PEN Clubu za twórczość przekładową (1970) Nagroda im. Mariana Kistera, przyznana przez Roy Publishers w Nowym Jorku za twórczość przekładową (1970) Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku za całokształt twórczości literackiej (1971) Nagroda literacka ZAiKS-u dla tłumaczy (1988)
Źródło:.
Przypisy
Kategoria:Członkowie polskiego PEN Clubu Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Zakopanem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy tłumacze literatury angielskojęzycznej Kategoria:Polscy twórcy literatury górskiej Kategoria:Prezesi polskiego PEN Clubu Kategoria:Sygnatariusze Apelu 64 Kategoria:Polscy taternicy Kategoria:Urodzeni w 1910 Kategoria:Zmarli w 1999 Juliusz