Skala Tannera – skala pozwalająca określić stadium dojrzałości płciowej dzieci, nastolatków i dorosłych na podstawie cech morfologicznych – budowy narządów płciowych i piersi. Termin pochodzi od nazwiska Jamesa Mourilyana Tannera pediatry, który opracował skalę.
Skala Tannera określa 5 stadiów rozwoju i przyporządkowuje im wiek występowania.
Chłopcy thumb|300px|Skala Tannera. Cyfra wpisana w jądro oznacza pojemność w ml, natomiast dłuższą oś w cm Fazy rozwoju Faza 1 – przed pokwitaniem (prepubertal) Przyrost wzrostu na poziomie 5–6 cm/rok Jądra Rozmiar poniżej 4 ml lub dłuższy promień < 2,5 cm Owłosienie łonowe Brak widocznego owłosienia zawierającego pigment Prącie Brak wzrostu Faza 2 Przyrost wzrostu na poziomie 5–6 cm/rok Jądra Rozmiar 4 ml lub dłuższy promień 2,5 cm do 3,2 cm Wiek 11,5 roku (od 9,5 do 13,5 roku życia) Owłosienie łonowe Minimalny wzrost, pigmentacja u podstawy prącia Wiek 12 lat (od 9,9 do 14,0 roku życia) Prącie Wczesny, nieznaczny wzrost Wiek 11,5 roku (od 10,5 do 14,5 roku życia) Faza 3 Przyrost wzrostu na poziomie 7–9 cm/rok Jądra Rozmiar 12 ml lub dłuższy promień 3,6 cm Wiek 14 lat (od 11,5 do 16,5 roku życia) Owłosienie łonowe Wzrost ciemnych, kręcących się włosów Wiek 13,1 roku (od 11,2 do 15,0 roku życia) Prącie Zwiększona długość i grubość Wiek 12,4 roku (od 10,1 do 14,6 roku życia) Inne zmiany Możliwa ginekomastia (13,2 lat) Łamanie się głosu (13,5 lat) Przyrost tkanki mięśniowej Faza 4 Przyrost wzrostu na najwyższym życiowym poziomie 10/12 cm/rok (13,8 lat) Jądra Długość 4,1 cm do 4,5 cm Wiek 14 lat (od 11,5 do 16,5 roku życia) Owłosienie łonowe Dojrzałe owłosienie ograniczone do miejsca styku ud i krocza Wiek 13,9 roku (od 12,0 do 15,8 roku życia) Prącie Dalszy wzrost długości i grubości Wiek 13,2 roku (od 11,2 do 15,3 roku życia) Inne zmiany Owłosienie pod pachą (14,0 roku) Mutacja głosu (14,1 roku) Trądzik (14,3 roku) Faza 5 Zahamowanie wzrostu z osiągnięciem 17 roku życia Jądra Długość > 4,5 cm Wiek 14 lat (od 11,5 do 16,5 roku życia) Owłosienie łonowe Poszerzenie dojrzałego owłosienia (15,3 lat) Rozrost owłosienia w kierunku wewnętrznych części ud Nieznaczny rozrost owłosienia na wyższe partie podbrzusza i brzuch Prącie Osiągnięcie pełnego rozmiaru prącia do 16,5 roku życia Wiek 13,2 roku (od 11,2 do 15,3 roku życia) Trzeciorzędne cechy płciowe Owłosienie na bokach twarzy Dojrzała, męska postura Zanik ginekomastii
Rozwój wzrostu u chłopców Najsilniejszy przyrost (skok pokwitaniowy) w wieku 13,5 roku (od 11,7 do 15,3 roku życia) Największy wzrost w fazach do trzeciej włącznie (5,0 cm – 6,0 cm na rok) Wzrost w okresie pokwitania U chłopców dojrzewających wcześnie: 10,3 cm/rok (7,9 cm/rok – 12,5 cm/rok) U chłopców dojrzewających przeciętnie: 9,5 cm/rok (7,1 cm/rok – 11,9 cm/rok) U chłopców dojrzewających późno: 8,5 cm/rok (6,3 cm/rok – 10,7 cm/rok)
Dziewczęta thumb|350px|Skala Tannera Fazy rozwoju Faza 1 – przed pokwitaniem (prepubertal) Przyrost wzrostu na poziomie 5–6 cm/rok Piersi Nieznaczne uwypuklenie wyłącznie brodawek sutkowych Owłosienie łonowe Brak widocznego owłosienia zawierającego pigment Faza 2 Przyrost wzrostu na poziomie 7–8 cm/rok Piersi Minimalne uwypuklenie, powiększenie otoczki brodawek sutkowych (stadium pączka) Wiek 10,9 roku (od 8,9 do 12,9 roku życia) Owłosienie łonowe Nieznaczne, zabarwione owłosienie w okolicach warg sromowych Wiek 11,2 roku (od 9,0 do 13,4 roku życia) Przypadki wcześniejszego pokwitania U rasy białej: faza 2 może pojawić się rok wcześniej U rasy czarnej: faza 2 może pojawić się dwa lata wcześniej Faza 3 Przyrost na najwyższym życiowym poziomie 8-10 cm/rok (12,5 roku) Piersi Uwypuklenie konturów piersi, dalsze powiększenie otoczki brodawek sutkowych Wiek 11,9 roku (od 9,9 do 13,9 roku życia) Owłosienie łonowe Dalszy rozrost ciemnych, kręcących się włosów na wzgórku łonowym Wiek 11,9 roku (od 9,6 do 14,1 roku życia) Inne zmiany Owłosienie pod pachami (13,1 roku) Trądzik (13,2 roku) Faza 4 Przyrost na poziomie 7 cm/rok Piersi Otoczki brodawek sutkowych tworzą dodatkowe uwypuklenie na ciele piersi Wiek 12,9 roku (od 10,5 do 15,3 roku życia) Owłosienie łonowe Dojrzałe owłosienie ograniczone do miejsca styku ud i krocza Wiek 12,6 roku (od 10,4 do 14,8 roku życia) Faza 5 Zahamowanie wzrostu z osiągnięciem 16 roku życia Piersi Dojrzały kształt piersi Brodawki sutkowe dopasowują swój kształt do kształtu piersi Owłosienie łonowe Całkowicie dojrzałe owłosienie poszerzone na uda Brak rozrostu owłosienia na wyższe partie podbrzusza i brzuch
Rozwój wzrostu u dziewcząt Najsilniejszy przyrost (skok pokwitaniowy) w wieku 11,5 roku (od 9,7 do 13,3 roku życia) Największy sumaryczny wzrost w fazach do drugiej włącznie (5,0 cm – 6,0 cm na rok) Wzrost w okresie pokwitania U dziewcząt dojrzewających wcześnie: 9,0 cm/rok (7,0 cm/rok – 11,0 cm/rok) U dziewcząt dojrzewających przeciętnie: 8,3 cm/rok (6,1 cm/rok – 10,4 cm/rok) U dziewcząt dojrzewających późno: 7,5 cm/rok (5,4 cm/rok – 9,6 cm/rok)
Inne istotne punkty rozwoju dziewcząt Adrenarche: wiek od 6 do 8 roku życia Menarche: wiek 12,7 roku (od 10,8 do 15 roku życia) Rozwój opóźniony o więcej niż rok w przypadku niskiej zawartości tłuszczu w organizmie (np. przy intensywnym, regularnym treningu)
Zastosowanie Podstawowym zastosowaniem skali jest monitorowanie rozwoju dzieci i młodzieży w celu wykrycia anomalii. Cechy morfologiczne stanowią bowiem bezpośrednie odwzorowanie zmian zachodzących wewnątrz organizmu i mogą pozwolić na wczesne rozpoznanie nieprawidłowości w dojrzewaniu płciowym.
Prowadzone są także badania wpływu czynników zewnętrznych (np. stosowania używekPuberty and the Onset of Substance Use and Abuse – publikacja w witrynie American Academy of Pediatrics) na ogólny rozwój organizmów ludzkich. W badaniach takich prowadzi się kronikę rozwoju grupy testowej przy użyciu skali Tannera jako miarodajnego, dyskretnego (zatem: łatwego do porównania) punktu odniesienia.
Skala Tannera została powszechnie zaadaptowana w sądownictwie w przypadkach dotyczących dziecięcej pornografii. Istnieje praktyka pozwalająca ekspertom z zakresu pediatrii na ocenianie wieku nieletnich znajdujących się na fotografiach. Określenie wieku ofiary tego czynu pozwala na sklasyfikowanie go według prawa danego kraju (porównaj: Pedofilia, Aspekty prawne).
Krytyka zastosowania w sądownictwie Zasadność wykorzystania skali Tannera w postępowaniach sądowych dotyczących molestowania seksualnego nieletnich i pornografii nieletnich zostało podważone przez dyrektora Wydziału Pediatrii Uniwersytetu na Florydzie Arlana L. Rosenblooma w magazynie Pediatrics w artykule Misuse of Tanner Puberty Stages to Estimate Chronological Age. Wskazuje on na niewielką skuteczność ustalania wieku nieletnich na podstawie zdjęć, praktyki powszechnie stosowanej w sądownictwie w sprawach dotyczących pornografii dziecięcej.
Nadużycie, jego zdaniem, wynika z niemożliwości precyzyjnego wskazania wieku fotografowanego dziecka na podstawie cech morfologicznych z uwagi na znaczny rozrzut wieku, w którym cechy te się uwydatniają. Rosenbloom podkreśla także, że twórcy pornografii (nie tylko dziecięcej) mogą celowo wyszukiwać osoby wyglądające młodziej (słabiej rozwinięte niż rówieśnicy) w celu zwiększenia zainteresowania. Wskazuje także na niemiarodajność oceny na podstawie rozwoju owłosienia łonowego, które u azjatów jest słabiej rozwinięte niż u białych, a także na możliwość golenia owłosienia do zdjęć. Doktor Rosenbloom nie odrzuca jednak skali Tannera wskazując na jej zastosowanie w ocenie systematycznego rozwoju oraz w praktykach klinicznych jako miarodajna skala referencyjna.
Krytyka ta spotkała się z silną falą komentarzy po publikacji, wskazujących m.in. na zastosowanie skali wyłącznie do określenia wieku najmłodszych ofiarTanner Staging and Pornography – komentarze do publikacji opublikowane w witrynie American Academy of Pediatrics. Zdaniem komentujących istnieje powszechna akceptacja praktyki odmowy oceny wieku nastolatków ze względu na niezaprzeczalne trudności w odróżnieniu np. rozwoju piersi w fazie 3 i 5. Wskazano także na pomocniczy, niedecydujący charakter ekspertyzy.
Zobacz też adrenarche menakme menarche mutacja głosu pubarche telarche
Przypisy
Kategoria:Pediatria Kategoria:Medycyna rodzinna Kategoria:Fizjologia rozrodczości Kategoria:Skale stosowane w medycynie